H μουσική μέσα από τη “μαγεία” της “εξερεύνησης” και του πειραματισμού

Γράφει ο μουσικοπαιδαγωγός Γιώργος Σακελλαρίδης «Έχουμε μια υποχρέωση απέναντι στη μουσική. Να την εφεύρουμε». Ιγκόρ Σραβίνσκυ Αλήθεια, πόσο μεγάλη διαφορά υπάρχει ανάμεσα στο: «να μελετήσουμε τη μουσική» και στο: «να την εφεύρουμε». Η πρώτη φράση μας θυμίζει βαθμούς, Ωδεία, εξετάσεις… η δεύτερη, προσωπική ικανοποίηση, εκπλήξεις, πορεία προς την «ανακάλυψη» του καινούργιου για «μας». Η «εξερεύνηση», ο πειραματισμός στη μουσική είναι ο «Ιδιωτικός Δρόμος» του καλλιτέχνη. Ακόμα κι’ αυτού του ερασιτέχνη «καλλιτέχνη» που μόνος ή συμμετέχοντας σε ομάδα και χωρίς ίσως να γνωρίζει καθόλου μουσική, προσπαθεί να την «ανακαλύψει» μέσα από την εμπειρία και τη «ροή» μουσικών δράσεων που σέβονται τον άνθρωπο και νοιάζονται για την «ισορροπία», την πραγμάτωση και την ευτυχία του. Στοιχείο του πειραματισμού είναι και η εμπειρία. Ένας αποτελεσματικός τρόπος απόκτησης γνώσης. Ο πειραματισμός είναι το «πέταγμα» προς το νέο, το άγνωστο, το μυστηριώδες. Σκοπός όσων συμμετέχουν σε πειραματικές μουσικές διαδικασίες δεν είναι το «άγγιγμα» της τελειότητας, αλλά το «ταξίδι». Καθώς γράφει ο Richard Bach στο «Γλάρο Ιωνάθαν Λίβινγκστον», για να πειραματιστούμε πρέπει «να παραμερίσουμε οτιδήποτε μας περιορίζει». Αλλιώς παραμένουμε μιμητές και «ακόλουθοι». Αναπαράγουμε, αντιγράφουμε. Δεν δημιουργούμε. Γιατί η δημιουργικότητα είναι κι αυτή βασικό «συστατικό» του πειραματισμού. «Η ικανότητα της δημιουργίας», μας λέει ο Στραβίνσκυ, «δε μας προσφέρεται ποτέ αυτούσια. Πηγαίνει πάντα χέρι με χέρι με το δώρο της παρατηρητικότητας. Κι ο αληθινός δημιουργός αναγνωρίζεται από την ικανότητα να βρίσκει πάντα, ακόμα και στα πιο κοινά, στα πιο ταπεινά πράγματα, στοιχεία άξια προσοχής». Κι έρχεται ο Γουαίην Ντύερ να συμπληρώσει: «Ουσιαστικά, το αντίθετο της δημιουργικότητας είναι η απομίμηση. Ώστε ο μόνος τρόπος για να αποφύγεις να είσαι δημιουργικός είναι να μιμείσαι δουλικά τους άλλους συνεχώς, σε ακραία περίπτωση , ακολουθώντας πάντα κάποιον και μιμούμενος οτιδήποτε κάνει». Αυτές οι τελευταίες θέσεις του Ντύερ είναι συνηθισμένο φαινόμενο στη ζωή γενικότερα, και φυσικά τις βλέπουμε να κυριαρχούν και στις συμπεριφορές της πλειονότητας των ανθρώπων που δραστηριοποιούνται στο πεδίο της μουσικής τέχνης. Ο «δρόμος» της απομίμησης», του «κάνω» ό,τι «κάνεις», είναι πιο ασφαλής από το ρισκάρω να δοκιμάσω κάτι νέο, να καινοτομήσω. Μερικές φορές αυτές οι μουσικές καινοτομίες μπορεί να είναι ανεπαίσθητα μικρές, ή έτσι να γίνονται αντιληπτές. Στην πραγματικότητα όμως, « ο δημιουργός καλλιτέχνης», γράφουν οι Γουίλαρντ και Μάργκαρετ Μπήτσερ, « πλάθει και διαμορφώνει ένα δικό του κόσμο μέσα του, κι ένα ξεχωριστό έργο, όσο κι αν αυτό μπορεί ακόμη να είναι και πολύ κάτω από την τελειότητα. Δεν νιώθει την ανάγκη να γυρέψει ή να ζητιανέψει από κανέναν. Ζει πάντα ανακαλύπτοντας το άγνωστο που ξετυλίγεται μπροστά του». Ο πειραματιστής καλλιτέχνης, ιδιαίτερα όταν λειτουργεί ως επικεφαλής μουσικής ομάδας, παροτρύνει παρά επικρίνει, εμπνέει παρά διορθώνει, προτείνει παρά επιβάλλει. Ξέρει καλά πως στα πλαίσια του πειραματισμού τα μέλη των ομάδων έχουν τις ευκαιρίες να μαθαίνουν διαρκώς. Δεν παραβλέπει πως συχνά εμφανίζονται ανάγκες για αλλαγές στις μουσικές ομάδες και γι αυτό προσέχει όταν κάνει την εμφάνιση της « η απειλή της αλλαγής» ή αλλιώς «η απειλή του διαφορετικού». Έχει καλή γνώση της αξίας και της θετικότητας του «όλοι μαζί», όσο και της άλλης οπτικής, της αρνητικής: αυτής που θέλει να καταφεύγουμε στην «προστασία» της ομάδας, για να μοιάζουμε και έτσι να γινόμαστε αποδεκτοί! Τότε είναι που «εξανεμίζονται» οι ικανότητες του «καινοτόμου», τότε που ο δημιουργός γίνεται μιμητής. Τότε που η τέχνη, από «μέσο» ανάπτυξης και αυθεντικής καλλιέργειας του ανθρώπου, γίνεται «ακαδημαϊκό» πλαίσιο όπου οι ψυχικές, συναισθηματικές και πνευματικές ανάγκες, ενώ εξακολουθούν να υπάρχουν, ελάχιστα καλύπτονται. Τότε είναι που η τέχνη της μουσικής απομακρύνεται από τον δημιουργικό καλλιτέχνη ή ακροατή, και αφήνεται- δυστυχώς έτσι γίνεται συχνά- στα χέρια των μιας «άκαρπης» κριτικής. Τότε ο πειραματιστής, «εξερευνητής» καλλιτέχνης πρέπει να θυμηθεί ότι, «η δημιουργία είναι μια αυθόρμητη ανταπόκριση του νου. Είναι μια έκπληξη, μια αυτοσχέδια απάντηση, μια αναπάντεχη ανακάλυψη». Έχει ανάγκη την εποικοδομητική, όχι την κακόβουλη κριτική. Αυτός, είναι δοσμένος στη δουλειά του, αντί να κάνει πράγματα απλώς στα «μέτρα» του μισθού του. Τα δύσκολα, δεν λείπουν ποτέ από «το δρόμο» πειραματισμού και της «εξερεύνησης…» Η «ανακάλυψη» της μουσικής αποκτά μια βάση πνευματική, όσο κανείς απομακρύνεται από αντιπαλότητες, και άκαρπες συγκρίσεις. Ο αυθεντικός δημιουργός στέκει μακριά τους. Γνωρίζει πως η μουσική χωρίς βάση πνευματική είναι σαν να προσπαθεί κανείς να κτίσει ένα κτήριο με τα μισά από τα απαραίτητα εργαλεία. Τελικά, πολλές φορές, τα αποτελέσματα του πειραματισμού λένε: «οι παλιές καλές μέρες τελείωσαν. Οι σημερινές είναι οι καλές μέρες!»