Το αίσθημα της “προδοσίας”

Γράφει η Μαρία Καρίκη, Ψυχολόγος Κατά τη διάρκεια της ζωής μας θα γνωρίσουμε πολλές διαφορετικές κατηγορίες ανθρώπων. Ανάλογα με την εξελικτική φάση στην οποία βρισκόμαστε κι ανάλογα με το επίπεδο ωριμότητάς μας αναζητούμε διαφορετικά στοιχεία στους ανθρώπους φίλους και συντρόφους. Ένα από τα πιο κυρίαρχα εσωτερικά κριτήρια της αναζήτησης αυτής είναι η αλήθεια, η ειλικρίνεια, η ακεραιότητα η αυθεντικότητα. Αναζητούμε σχέσεις ουσίας, σχέσεις εμπιστοσύνης. Σίγουρα θα υπάρχουν και φορές που αναζητούμε σχέσεις επιφανειακές, σχέσεις επιβεβαίωσης, σχέσεις αδιάφορες. Ο καθένας έχει το δικαίωμα να κάνει την επιλογή του. Τι συμβαίνει όμως όταν συναντιούνται δύο άνθρωποι που ψάχνουν διαφορετικά πράγματα σε μια σχέση; Τι συμβαίνει όταν δίνουν διαφορετικό ορισμό στην ‘αλήθεια’ και την ‘ηθικότητα’; Τότε σίγουρα κάποιος από τους δύο θα απογοητευτεί. Θα αισθανθεί ότι καταπατήθηκε η αξιοπρέπεια του και ότι μάλλον δεν ήταν «αρκετός» στα μάτια του συντρόφου του. Πολλοί θα ψάξουν να ρωτήσουν τι μορφή είχε το ψέμα; Ήταν «αθώο» ή όχι; Αλήθεια, από πότε το ψέμα έχει διαβαθμίσεις; Μήπως τις χρησιμοποιούν μόνο εκείνοι που δεν μπορούν να δικαιολογήσουν τα όσα έκαναν; Το ψέμα δεν έγκειται μόνο στην πράξη, βρίσκεται στην πρόθεση, στη σκέψη, στην απόπειρα... με ή χωρίς αποτέλεσμα... Όλοι οι άνθρωποι κάποια στιγμή στη ζωή τους θα απογοητευτούν από μια σχέση ή μια φιλία. Η προδοσία όμως που μένει περισσότερο ανεξίτηλη στη μνήμη τους, όσα χρόνια και να περάσουν, είναι εκείνη που τους βρήκε εξ’απροόπτου. Αφορά στο άτομο εκείνο για το οποίο και ένιωθαν τόσα πολλά, αλλά και πίστευαν βαθιά στην εντιμότητά του. Αφορά στο άτομο εκείνο με το οποίο είχαν συμφωνήσει από την αρχή ότι αν συμβεί κάτι που θα απειλήσει τη σχέση τους, θα βρουν την τόλμη να το παραδεχτούν προτού γίνει κάτι που θα αποτελέσει ασέβεια (με οποιαδήποτε μορφή) για τον έναν από τους δύο. Όλοι γνωρίζουμε ότι τα συναισθήματα είναι ρευστά και μπορούν να παρέλθουν. Κανένας δεν ευθύνεται γι’αυτό. Προτού όμως ξεκινήσει η διαδικασία της παράλληλης αναζήτησης, της σύγκρισης, της ‘δοκιμής’, της αυτοεπιβεβαίωσης, ο καθένας οφείλει να αφιερώσει λίγο χρόνο προκειμένου να σκεφτεί τα συναισθήματα κάποιου άλλου ανθρώπου που παραμένει στην άγνοιά του και ακόμη πιστεύει οτιδήποτε του πει ή του επιχειρηματολογήσει ο άνθρωπος που εμπιστεύεται. Από ό,τι δείχνουν οι ιστορίες των ανθρώπινων σχέσεων πάντως όσο καλά κι αν προσπαθούν κάποιοι να κρύψουν γεγονότα ή να προσποιηθούν σαν να μη συνέβησαν ποτέ, με κάποιο τρόπο –άμεσα ή έμμεσα- η αλήθεια πάντα αποκαλύπτεται στο τέλος. Και τότε όλα μοιάζουν πιο καθαρά. Πράγματα και καταστάσεις που φαίνονταν ακατανόητα και μπερδεμένα στο άτομο που ‘αγνοούσε’, ξεδιαλύνουν και φαίνονται πιο κατανοητά από ποτέ. Το μόνο που μένει στο τέλος είναι ένας διαπεραστικός ψυχικός πόνος και μια λέξη που επαναλαμβάνεται συνεχώς στο μυαλό εκείνου που έμεινε έκπληκτος: «γιατί;» Αυτή η λέξη επιδέχεται πολλές ερμηνείες... «Τι λάθη έκανα;», «Πώς έπεσα τόσο έξω για τον άνθρωπο αυτό;», «Γιατί τόση ασέβεια και κοροϊδία;» «Δεν άξιζα ένα έντιμο τέλος;» Δυστυχώς τα «γιατί» αυτά θα παραμείνουν για καιρό μέχρι να συνέλθει το άτομο που πληγώνεται. Το παράλογο της υπόθεσης κι αυτό που ίσως να προκαλεί ακόμη περισσότερο πόνο στην αίσθηση προδοσίας είναι η άρνηση του ανθρώπου που πλήγωσε να παραδεχτεί την προσβλητική πρόθεση της επιλογής που έκανε, της συμπεριφοράς που επέδειξε. Είναι η προσπάθειά του να «ελαφρύνει» το όποιο γεγονός, εστιάζοντας στη δική του ερμηνεία, χωρίς πάλι να αφιερώσει χρόνο να σκεφτεί τη θέση του άλλου. Ίσως τελικά ο μόνος τρόπος να καταλάβει κάποιος το μέγεθος του πόνου που προκάλεσε είναι να βρεθεί κάποτε στη θέση εκείνου που πλήγωσε. Μάλλον θα μπορούσαμε να αποφύγουμε πολλά αρνητικά στη ζωή και στις σχέσεις μας, αν εφαρμόζαμε το εξής απλό: «Μην κάνεις στους άλλους αυτό που δεν θα ήθελες να κάνουν οι άλλοι σε σένα». Ίσως τότε θα είχαμε λιγότερα διαζύγια και χωρισμούς, λιγότερες ‘χαμένες’ φιλίες. Ξεκινώντας πάντως τη ζωή του από κοινού ένα ζευγάρι θα ήταν καλό να διευκρινίσει ο ένας στον άλλο τι εννοούν με τον όρο αξιοπρέπεια και ηθικότητα. Σε περίπτωση που δίνουν διαφορετικούς ορισμούς σε αυτές τις θεμελειώδεις αρχές υπάρχει σοβαρή πιθανότητα σε περίοδο κρίσης μεταξύ τους (κι όχι μόνο) κάποιος από τους δύο να ψάξει να «ενισχύσει» την ψυχολογία του με όχι και τόσο αποδεκτούς για τον άλλο τρόπους. Βέβαια, στη ζωή είναι όλα πιθανά κι όλα αναμενόμενα. Μετά από μια πράξη προδοσίας, ο πόνος, ο θυμός, η απογοήτευση, τα βασανιστικά «γιατί;» θα πάρουν το χρόνο τους για να αμβλυνθούν... μέχρι να ξαναπιστέψουμε στη ζωή... μέχρι να πιστέψουμε ότι κάποτε θα συναντήσουμε εκείνο το φίλο ή εκείνο το σύντροφο με τον οποίο θα έχουμε κοινό κώδικα ηθικής... εκείνο το φίλο ή σύντροφο που σε περίοδο κρίσης θα αφιερώσει τον εαυτό του στην επίλυσή της αντί να ψάχνει για αντικαταστάτες ή τρόπους να περνάει καλά και να ανεβαίνει ψυχολογικά, μακριά από εμάς... Τα αληθινά συναισθήματα δοκιμάζονται στις δύσκολες στιγμές. Παλεύεις με αυτά μέχρι τέλους για κάτι που αξίζει, μέχρι ίσως κάτι ή κάποιος να σου αποδείξει ότι ήρθε η στιγμή να εγκαταλείψεις... γιατί πολύ απλά δεν ξέρεις πια πού τελειώνει η αλήθεια και πού αρχίζει το ψέμα...γιατί όλα μοιάζουν τόσο ακατανόητα που το μόνο που πραγματικά επιθυμείς είναι να πάψεις να σκέφτεσαι...