Θραύσματα παρουσίας στα χάνια της Κωνσταντινούπολης

Στα ξεχασμένα, καταρρέοντα και αφρόντιστα σήμερα μα και γεμάτα ιστορίες και εικόνες χάνια της Κωνσταντινούπολης επέλεξε να ρίξει... φως "φωτο-γράφοντας" αλλά όχι κατα-γράφοντάς τα η Ελληνίδα φωτογράφος Αθηνά Καζολέα.

Η λέξη "χάνι" στην Ελλάδα χρησιμοποιείται -ή μάλλον χρησιμοποιούταν- ως συνώνυμο τουρκικής ρίζας της έννοιας, που στην ελληνική γλώσσα αποδόθηκε με τον όρο "πανδοχείο".

Ο όρος "κατάγεται" από την περσική λέξη khaane, που σημαίνει σπίτι και χώρος. Είναι αυτό που αποτέλεσε αναπόσπαστο τμήμα της μουσουλμανικής γεωγραφίας, από τα πρώην Οθωμανικά εδάφη και την Αραβία ως τη Βόρεια Αφρική, την Περσία και την Κεντρική Ασία, κατά μήκος των εμπορικών δρόμων της περιοχής... Όταν τα "χάνια" βρισκόταν στην ύπαιθρο ήταν μεγαλύτερα και ορίζονταν ως Καραβάν-Σαράι ενώ εντός της πόλης ως (k)han .

Είναι αυτά τα Χάνια τα ξεχασμένα, καταρρέοντα και αφρόντιστα σήμερα μα και γεμάτα ιστορίες και εικόνες, τα χάνια της Κωνσταντινούπολης στα οποία επέλεξε να ρίξει... φως "φωτο-γράφοντας" αλλά όχι κατα-γράφοντάς τα η Ελληνίδα φωτογράφος Αθηνά Καζολέα.

Είναι αυτές οι εκατοντάδες φωτο-γραφές της για τα "Θραύσματα παρουσίας στα χάνια της Κωνσταντινούπολης" που (44 απ' αυτές που επιλέχθηκαν) θα παρουσιάζονται από την Τετάρτη 23 Ιανουαρίου στο Σισμανόγλειο Μέγαρο της Κωνσταντινούπολης.

"Ξεχασμένα μα, γεμάτα ιστορίες και εικόνες, τα χάνια της Πόλης είναι το κέλυφος που φιλοξενεί μία ζωή ξεχασμένη, τις τελευταίες εικόνες ενός κόσμου που χάνεται. Φωλιάζουν στις πλαγιές του Μερτζάν, του Ταχτάκαλε και του Μπέγιαζητ, ανάμεσα στο Μεγάλο Παζάρι και την Αγορά των Μπαχαρικών του Εμίνονου. Ελάχιστοι, ωστόσο, κάτοικοι της Πόλης γνωρίζουν τι είναι και πού βρίσκονται. Όσο για τους ξένους επισκέπτες της, η συντριπτική πλειοψηφία περνούν μπροστά τους ανυποψίαστοι", σημειώνει στο ειδικό κεφάλαιο του βιβλίου του "Θεσσαλονίκη η πόλη των απόντων" (εκδόσεις Πατάκη 2011) ο Αλέξανδρος Μασσαβέτας.

Είναι το βιβλίο και ο συγγραφέας που έδωσαν το έναυσμα για τη φωτογράφιση αλλά και τις "λεζάντες" των 44 έγχρωμων και... "έμψυχων" φωτογραφιών της Καζολέα που κοσμούν το χώρο εκθέσεων και εκδηλώσεων του Σισμανόγλειου μεγάρου της Κωνσταντινούπολης.

"Σε κάθε μουσουλμανική πόλη, τα χάνια βρίσκονται σε κοντινή απόσταση από τα παζάρια: οι έμποροι που πωλούσαν λιανική στα παζάρια προμηθεύονταν τα αγαθά από τα χάνια. Κάθε χάνι ειδικευόταν σε συγκεκριμένα προϊόντα. Παραδοσιακά, αποτελείται από μία σειρά κελιών γύρω από μια ευρύχωρη κεντρική αυλή, στο κέντρο της οποίας στέκεται πολλές φορές ένα μικρό τέμενος και μία κρήνη. Κάθε χάνι διέθετε και ευρύχωρη κουζίνα. Το συγκρότημα κάλυπτε όλες τις ανάγκες των εμπόρων κατά τη σύντομη, συνήθως, διαμονή τους. Τα κελιά που περικλείουν την αυλή απλώνονται συνήθως σε δύο ή τρεις ορόφους. Σε εκείνα του πρώτου, που δεν έχουν παράθυρα, σταβλίζονταν τα ζώα των εμπόρων και αποθηκεύονταν τα προϊόντα. Τα κελιά των ορόφων λειτουργούσαν ως υπνοδωμάτια ή γραφεία εμπόρων και μεσαζόντων. Καθένα διέθετε και τζάκι για την απαραίτητη θέρμανση στον παγωμένο χειμώνα της Πόλης. Στα τζάκια αυτά οφείλεται η παρέλαση από κομψές καμινάδες που στολίζει τις σκεπές των Οθωμανικών χανιών, ενώ καθένας από τους μικρούς τρούλους αντιστοιχεί σε ένα κελί από κάτω", γράφει ο Αλέξανδρος Μασσαβέτας.

Και η Αθηνά Καζολέα χρησιμοποιεί τους χώρους ως φυσικό σκηνικό και βάζει εντός τους ανθρώπους ακέφαλους, κουρασμένα σώματα τεχνιτών, χέρια καπνιστών ταξιδευτών, ένα... τάβλι στη μέση του αίθριου, άδειες καρέκλες, και πάλι ακέφαλα "πορτρέτα".

"Προτιμώ το βλέμμα του... σώματος. Φωτογράφισα εκατοντάδες πορτρέτα. Εδώ, θέλησα να αφαιρέσω το βλέμμα. Διάλεξα σώματα που παράγουν αυτά τα ίδια πορτρέτα... Προτιμώ το βλέμμα του σώματος που 'εκπέμπουν' τα κτήρια και οι άνθρωποι", δήλωσε στο ΑΜΠΕ η φωτογράφος, η οποία βρίσκεται ήδη στην Κωνσταντινούπολη για τα μεθαυριανά εγκαίνια της έκθεσης με τίτλο "Θραύσματα παρουσίας στα χάνια της Κωνσταντινούπολης".

Η έκθεση είναι παραγωγή του Μουσείου Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης και συνδιοργανώνεται στην Κωνσταντινούπολη από το Γενικό Προξενείο της Ελλάδας και το Μουσείο Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης. Εντάσσεται στο παράλληλο πρόγραμμα της PhotoBiennale και παρουσιάζεται στο πλαίσιο του προγράμματος "Θεσσαλονίκη-Σταυροδρόμι Πολιτισμών" (Με την οικονομική υποστήριξη του ΟΠΑΠ).

Η έκθεση, μετά την ολοκλήρωσή της στο Σισμανόγλειο Μέγαρο (ως τις 17 Φεβρουαρίου), θα μεταφερθεί στο Μουσείο Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης.

Αθηνά Καζολέα (www.kazolea.gr)

Γεννήθηκε το 1958 στην Αθήνα, όπου ζει και εργάζεται. Σπούδασε Γαλλική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και σκηνοθεσία στο Παρίσι, στην Ecole Superieure des Etudes Cinematographiques. Το 2005-2006 εργάστηκε ως photo-editor στο ταξιδιωτικό περιοδικό Passport. Από το 1990 έως και σήμερα, δουλειές της έχουν δημοσιευτεί σε διάφορα περιοδικά (Passport, ένθετο Κ της Καθημερινής, Marie Claire, Σινεμά, Δίφωνο, Μετρό, Ένα, Τα Νέα, Ταχυδρόμος κλπ.). Έχει πάρει μέρος σε πολλές ομαδικές εκθέσεις. Έργα της ανήκουν στη συλλογή του ΜΦΘ.

Φωτογραφίες της έκθεσης "Θραύσματα παρουσίας στα χάνια της Κωνσταντινούπολης" είναι διαθέσιμες στη σελίδα του Γενικού Προξενείου της Ελλάδας στην Κωνσταντινούπολη στο flickr.com.
var switchTo5x=true; stLight.options({publisher: "a62b7025-1c15-422d-b317-4315738b6bb8"});