Τί κληροδότησε ο Τσάβες στους Βενεζουελάνους;

Οι Βενεζουελάνοι θα προσπαθήσουν για καιρό να βρουν τα κλειδιά για την κατανόηση του «τσουνάμι» που σάρωσε τη ζωή τους τα τελευταία 15 χρόνια.

Καθώς ο πυρετός αρχίζει να πέφτει, και τα μέσα ενημέρωσης αρχίζουν να ασχολούνται με άλλα θέματα, ο «τσαβισμός» γίνεται πλέον ένα γοητευτικό αντικείμενο έρευνας.

Όπως και ο περονισμός στην Αργεντινή, θα δώσει ασφαλώς την ευκαιρία για την αναδιάρθρωση των κοινωνικών επιστημών στη Βενεζουέλα.

Οι Αργεντίνοι δεν έχουν σταματήσει εδώ και πενήντα χρόνια να ερμηνεύουν και να επανερμηνεύουν τον περονισμό.

Οι Βενεζουελάνοι θα προσπαθήσουν για καιρό να βρουν τα κλειδιά για την κατανόηση του «τσουνάμι» που σάρωσε τη ζωή τους τα τελευταία 15 χρόνια.

Και στην προσπάθειά τους αυτή θα χρειαστεί να τα βάλουν με τις διαστρεβλωτικές συνέπειες ενός μύθου που ήδη γεννιέται.

Τι αντιπροσωπεύει ο Ούγκο Τσάβες στην ιστορία της Βενεζουέλας και της Λατινικής Αμερικής; Πώς συνδέεται αυτή η εμπειρία με την οικονομική συγκυρία του 21ου αιώνα; Ποιες είναι οι διαφορές της με άλλες εμπειρίες της Αριστεράς στην ήπειρο;

Ο Τσάβες ήταν μια σύνθετη προσωπικότητα, σημειώνει ο γάλλος καθηγητής Ολιβιέ Νταμπέν στη Liberation.

Στο πολιτικό επίπεδο, υποβάθμισε τη δημοκρατία. Επέτρεψε όμως στους φτωχούς, έστω και με βαθειά πολιτικοποιημένους μηχανισμούς, να εκφραστούν για θέματα που τους αφορούν.

Την ίδια στιγμή, οι τσαβιστές έθεσαν σε εφαρμογή αυτό που η πολιτική επιστήμη αποκαλεί «εκλογικό αυταρχισμό»: οργάνωσαν δηλαδή ελεύθερες εκλογές, των οποίων προηγήθηκαν πολύ άνισες εκστρατείες.

Από την άλλη πλευρά, είναι γεγονός ότι η αντιπολίτευση απέρριπτε για καιρό τον εκλογικό ανταγωνισμό, προτιμώντας την απόπειρα πραξικοπήματος (2002) και την παράλυση της χώρας (2003).

Στο οικονομικό πεδίο, ο Τσάβες κρατικοποίησε την οικονομία και αύξησε την εξάρτηση της Βενεζουέλας από τη διεθνή καπιταλιστική οικονομία.

Καμιά άλλη χώρα της Λατινικής Αμερικής δεν εθνικοποίησε τόσες επιχειρήσεις και καμιά δεν είναι σήμερα τόσο εξαρτημένη από τις εξαγωγές πρώτων υλών (του πετρελαίου).

Σε σχέση με την υπόλοιπη ήπειρο, η Βενεζουέλα γνώρισε τα τελευταία χρόνια μια πολύ μικρή ανάπτυξη και έναν πολύ υψηλό πληθωρισμό.

Το νόμισμά της υποτιμήθηκε πολλές φορές.

Στο κοινωνικό πεδίο, ο Τσάβες μείωσε τις ανισότητες και τη φτώχεια, επί των ημερών του όμως αυξήθηκαν οι ελλείψεις ειδών πρώτης ανάγκης και η εγκληματικότητα. Η Βενεζουέλα είναι σήμερα η χώρα της Λατινικής Αμερικής με τις μικρότερες ανισότητες.

Η αναλογία των φτωχών μειώθηκε από 48,6% το 2002 σε 27,8% το 2010. Ελάχιστες χώρες έχουν καταφέρει να κάνουν κάτι παρόμοιο.

Την ίδια στιγμή, όμως, από τα ράφια των σούπερ μάρκετ λείπει το γάλα, το λάδι και η ζάχαρη. Και το Καράκας ήταν πέρυσι η τρίτη πιο επικίνδυνη χώρα του κόσμου.

Στο διεθνές πεδίο, τέλος, ο Τσάβες καλλιέργησε αμφιλεγόμενες φιλίες και εργάστηκε για την ενότητα της Λατινικής Αμερικής.

Η διπλωματία του τον τοποθέτησε στην κορυφή του αντιιμπεριαλιστικού στρατοπέδου, δεν έπεισε όμως χώρες όπως η Βραζιλία, το Μεξικό, η Αργεντινή, η Κολομβία και το Περού.

Η σπουδή του να οικοδομήσει ένα «μεταφιλελεύθερο» τοπικισμό προσέκρουσε στη φιλοδοξία της Βραζιλίας να προσφέρει στις μεγάλες επιχειρήσεις της μια διευρυμένη αγορά. Η Ένωση Νοτιοαμερικανικών Χωρών (Unasur) χρωστά πολλά στον Τσάβες, αλλά και στον Λούλα.

Οι απλουστεύσεις δεν ταιριάζουν στον Ούγκο Τσάβες και στον τσαβισμό. Ο εκλιπών ηγέτης της Βενεζουέλας δεν ασπάστηκε στα νιάτα του τον κομμουνισμό, όπως γράφτηκε. Το μπέιζμπολ λάτρευε.

Γεννημένος φτωχός σε μια πλούσια χώρα, ανέπτυξε αντι-ολιγαρχικές τάσεις, που οξύνθηκαν μετά την αιματηρή καταστολή της λαϊκής εξέγερσης του 1989.

Όταν ανέλαβε την εξουσία, ακολούθησε μια δημαγωγική και αυταρχική πολιτική, εφαρμόζοντας μεταρρυθμίσεις που συχνά παραβίαζαν τα όρια του κράτους δικαίου.

Όσο για το πετρέλαιο, επέτρεψε στον Τσάβες να βοηθήσει τους φτωχούς, αλλά και να οικοδομήσει μια νέα αστική τάξη, τη λεγόμενη «μπολιβαριανή αστική τάξη». Η έρευνα θα πρέπει να δείξει πώς η Βενεζουέλα γέννησε έναν ανυπόμονο επαναστάτη, που ήταν ταυτόχρονα ένας κακός διαχειριστής.

Ο Ούγκο Τσάβες ήταν μια προσωπικότητα έξω από τα δεδομένα πλαίσια, όπως μόνο η λατινοαμερικάνικη λογοτεχνία μπορεί να την περιγράψει. Ήταν μια πρόκληση για τις κοινωνικές επιστήμες.

Πηγή: Liberation
var switchTo5x=true; stLight.options({publisher: "a62b7025-1c15-422d-b317-4315738b6bb8"});