Η Κάρπαθος σε αρχαίους έλληνες, λατίνους και βυζαντινούς συγγραφείς

Του Μ.Γ. Βαρβούνη, καθηγητή του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης Το «Ινστιτούτο Λαϊκού Πολιτισμού Καρπάθου», που ίδρυσε το Τμήμα Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, παρουσίασε πρόσφατα την πρώτη αυτοτελή επιστημονική έκδοσή του. Πρόκειται για το βιβλίο του Καρπάθιου Καθηγητή Μηνά Αλ. Αλεξιάδη, με τον τίτλο «Η Κάρπαθος σε αρχαίους έλληνες, λατίνους και βυζαντινούς συγγραφείς» (Αθήνα 2013, σελ 103), που τυπώθηκε με μέριμνα των εκδόσεων «Ινστιτούτο του Βιβλίου –Α. Καρδαμίτσα». Το βιβλίο μετά τα Προλεγόμενα (σ. 9), περιλαμβάνει τέσσερα κεφάλαια. Στο πρώτο παρατίθενται οι σχετικές για την Κάρπαθο αναφορές των Αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων (σ. 15-36), στο δεύτερο δύο αρχαίες παροιμίες περί Καρπαθίων (σ. 37-46), που μάλλον είναι τελικά μία, στο τρίτο οι ανάλογες αναφορές των Λατίνων συγγραφέων (σ. 47-59), στο τέταρτο δε οι Βυζαντινοί συγγραφείς και οι περί Καρπάθου και Καρπαθίων πληροφορίες τους (σ. 61-69). Ο τόμος, που εικονογραφείται με χαρακτικά και παλαιούς χάρτες του νησιού, κλείνει με επιλογικές παρατηρήσεις (σ. 71-72), βιογραφικά σημειώματα των ανθολογούμενων συγγραφέων (σ. 73-82), βιβλιογραφία ελληνική και ξένη (σ. 83-88), γενικό ευρετήριο (σ. 89-93), βιο-εργογραφικά του συγγραφέα (σ. 95-102) και περιεχόμενα (σ. 103). Ο συγγραφέας, Καθηγητής Λαογραφίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, έχει εργαστεί με επιστημονική μέθοδο, φιλοπονία και αγάπη. Συγκέντρωσε τα κείμενα και τις πλέον έγκυρες μεταφράσεις τους, μετέφρασε ο ίδιος όπου χρειάστηκε, μελέτησε τη σχετική βιβλιογραφία και την χρησιμοποίησε κριτικά. Οι αναφορές στην Κάρπαθο και το Καρπάθιο Πέλαγος υπομνηματίζονται ορισμένες φορές με σχόλια, και εντάσσονται στο συγγραφικό και πνευματικό κλίμα της εποχής τους, ενώ η αναφορά των Καρπαθίων στον αρχαίο παροιμιακό λόγο (κεφάλαιο δεύτερο) αποτελεί (αναθεωρημένη) αναδημοσίευση παλαιότερου δημοσιεύματος, που έχει ενταχθεί και σε προγενέστερο συλλογικό και συγκεντρωτικό τόμο του συγγραφέα, γύρω από τον λαϊκό πολιτισμό της Καρπάθου. Τα εξεταζόμενα εδώ χωρία κατατάσσονται χρονολογικά και θεματικά, από τα ομηρικά έπη του 8ου π.Χ. αι., ώς τον Μιχαήλ Αποστόλιο του 15ου μ.Χ. αιώνα. Μεγάλο το χρονικό εύρος, όπως μεγάλη και η προσφορά στην έρευνα της μετά χείρας μελέτης, που μπορεί να αποτελέσει τη βάση για μελλοντικές προσεγγίσεις ειδικών μελετητών στην αρχαία και μεσαιωνική ιστορία του νησιού. Βέβαια, η εργασία είναι εξαντλητική, ωστόσο πολλές πηγές αποτελούν απλές και μόνο αναφορές στο όνομα του νησιού, χωρίς άλλες σχετικές πληροφορίες. Ασχέτως του ξεκαθαρίσματος που πρέπει να κάνει ο ερευνητής του μέλλοντος, ο καθηγητής Μηνάς Αλ. Αλεξιάδης μας χαρίζει ένα πραγματικό εργαλείο της έρευνας, με σχόλια σημαντικά για την κατανόηση των κειμένων, στηριγμένο στο σύνολο σχεδόν της ανάλογης βιβλιογραφίας. Κι αυτό αποτελεί μια ακόμη προσφορά του, από τις πολλές που έχει ήδη παρουσιάσει, τόσο στην επιστήμη, όσο και στην ιδιαίτερη πατρίδα του. Μια ακροτελεύτια παρατήρηση: Το «Ινστιτούτο Λαϊκού Πολιτισμού Καρπάθου», ουσιαστικά δημιούργημα κι αυτό του Καθηγητή Μηνά Αλ. Αλεξιάδη, δεν θα μπορούσε να κάνει καλύτερη αρχή για τη σειρά των αυτοτελών εκδόσεών του. Κινούμενο μεταξύ φιλολογίας και λαογραφίας, ιστορίας και έρευνας πηγών, λαϊκής παράδοσης και διαχρονίας το βιβλίο αυτό δίνει το στίγμα μιας ουσιαστικής επιστημονικής προσπάθειας, από την οποία πολλά περιμένουμε στο μέλλον και πολλά έχει να ωφεληθεί η μελέτη της ιστορίας και του πολιτισμού της Καρπάθου. Με χαρά θα περιμένουμε τη συνέχεια.