Λεξικό του ιδιώματος της Καλύμνου

Γράφει ο Θανάσης Καραναστάσης Ενας ανεκτίμητος γλωσσικός θησαυρός βρήκε πρόσφατα μόνιμη στέγη στις σελίδες του ογκώδους τόμου που τιτλοφορείται “Λεξικό του ιδιώματος της Καλύμνου”. Πρόκειται για εκδοτικόν άθλο του Αναγνωστηρίου της Καλύμνου ΑΙ ΜΟΥΣΑΙ. Το γλωσσικό υλικό που περιέχει το εν λόγω λεξικό είναι καρπός της πολύχρονης συλλεκτικής δραστηριότητας του Παντελή Η. Καμπούρη, ενός καλύμνιου της διασποράς. Ο άνθρωπος αυτός προτού φύγει από τη ζωή, το 1985, παρέδωσε στο Αναγνωστήριο 858 χειρόγραφες σελίδες με 12.000 ιδιωτιματικές λέξεις, όπως και υλικό λαογραφικού περιεχομένου. Το διοικητικό συμβούλιο του Αναγνωστηρίου ανέθεσε προ τετραετίας την επεξεργασία και ταξινόμηση του ογκώδους αυτού υλικού στον συμπολίτη μας, μελετητή Μιχάλη Σκανδαλίδη. Ο κ. Σκανδαλίδης, με τη βοήθεια δεκάδων βιβλιογραφικών πηγών και άλλων προηγούμενων συλλογών, μελέτησε λήμμα προς λήμμα τη συλλογή του Π. Καμπούρη. Μετήλθε όλα τα επίπεδα της γλωσσικής έρευνας, το μορφολογικό, το σημασιολογικό, το ετυμολογικό και το συγκριτικό για να αποδώσει σε κάθε λήμμα την πρέπουσα ερμηνεία. Σ’ αυτή την απαιτητική και χρονοβόρα εργασία, ο κ. Σκανδαλίδης είχε αρωγούς τους κ.κ. Κ. Χατζηδάκη, Γ. Χατζηθεοδώρου, Ι. Χειλά και άλλα σχετικά με το αντικείμενο πρόσωπα. Η παραπάνω εργασία υποβλήθηκε το 2012 προς βράβευση στην Ακαδημία Αθηνών. Η αρμόδια επιτροπή της Ακαδημίας ξεχώρισε το έργο αυτό ανάμεσα σε άλλες οκτώ ομοειδείς εργασίες, το οποίον ενέκρινε υπέρτερο. Για τους λόγους όμως καθαρά τυπικούς η Ακαδημία Αθηνών δεν προχώρησε στη βράβευση του. Αυτό πάντως σε τίποτα δεν μειώνει την αξία του λεξικού του ιδιώματος της Καλύμνου. Οι ειδικοί επιστήμονες σίγουρα θα εκτιμήσουν τη χρησιμότητα του για τις δικές τους μελέτες. Ο ίδιος ο κ. Σκανδαλίδης αποφαίνεται, ότι “η αξία του έργου αυτού έγκειται στην καταγραφή και διάσωση του γλωσσικού ιδιωματικού θησαυρού της Καλύμνου, που κινδυνεύει να σιγήσει από τη φθορά του χρόνου, του τρόπου ζωής και των ραγδαίων κοινωνικών αλλαγών και ανακατατάξεων”. Για κάθε Καλύμνιο πάντως, είτε ζει στο νησί του είτε μακριά απ’ αυτό, το 855 σελίδων λεξικό αποτελεί μίαν αξεπέραστη πνευματική κληρονομιά του τόπου που τον γέννησε. Η επίσημη παρουσίαση του λεξικού πραγματοποιήθηκε στα τέλη του προηγούμενους έτους στην αίθουσα του Αναγνωστηρίου με την παρουσία μεγάλου κοινού στην Κάλυμνο. Δεν γνωρίζω αυτή την στιγμή αν γίνει και στη Ρόδο μια τέτοια παρουσίαση. Σ’ αυτή την περίπτωση πάντως, τον πρώτο λόγο θα έχουν δικαιωματικά οι Καλύμνιοι που ζουν στο νησί μας. Αφοσιωμένος μελετητής των δωδεκανησιακών ιδιωμάτων, ο Μιχάλης Σκανδαλίδης, συνεχίζει την έρευνά του και μετά την Κάλυμνο. Τώρα σειρά παίρνει η Νίσυρος, της οποίας το αντίστοιχο λεξικό βρίσκεται ήδη καθ’ οδόν. Και φυσικά το περιμένουμε κι αυτό με ξεχωριστό ενδιαφέρον.