Σελίδες Ιστορίας: Όταν οι γυναικωνίτες των εκκλησιών έγιναν Σχολειά και εκεί, μάθαμε σωστά γράμματα
ΑΝΑΓΝΩΣΤΗΚΕ 1170 ΦΟΡΕΣ
Οι μεγάλες στιγμές της ροδιτιάς και του μητροπολίτη
Γράφει ο Κώστας ΤΣΑΛΑΧΟΥΡΗΣ
Ακτινογραφώντας λέξη προς λέξη τα γραφόμενα, το γεγονός είναι ένα και μοναδικό, ότι ένας και μόνον ήταν ο πρωταγωνιστής που επωμίσθη το τιτάνιο έργο της γαλουχήσεως της νεολαίας της Ρόδου και να μάθει σωστά χωρίς τίποτε, πίνακες, βιβλία, τετράδια, μολύβια, κιμωλίες, την ελληνική γλώσσα, να την προφέρει σωστά με πάθος, με αυτό που δίδαξαν οι πρόγονοί του, την ελευθερία.
Κι αυτός ήταν ο μητροπολίτης Ρόδου Απόστολος, ο οποίος μετά το κλείσιμο των σχολείων και των εφημερίδων από τον τύραννο, ανέλαβε με θάρρος, υπομονή και επιμονή να οργανώσει τα Κατηχητικά, που στη συνέχεια, επί γερμανικής κατοχής, εξελίχθηκαν σε σχολεία-μάλιστα άνοιξαν και ορισμένα όπως η Αστική, το Καζούλλειο Παρθεναγωγείο, το Αμαράντειο(1).
Οι γυναικωνίτες των εκκλησιών έγιναν σχολειά κι εκεί τα Ροδιτόπουλα έμαθαν σωστά, ναι σωστά, γράμματα.
Ήταν οι μεγάλες στιγμές της ροδιτιάς.
Εκεί, στο γυναικωνίτη της Αγιάς Αναστασιάς, ο υπογράφων έμαθε τα πρώτα του γράμματα και πήρε τον τρόπο, τα κλειδιά να βρίσκει τις λέξεις για να εμπλουτίζει το λεξιλόγιό του. Ναι, τότε το 1944, σε ηλικία πέντε χρόνων, από τον παπα-Μιχάλη-και καμιά φορά ερχόταν και κανένας δάσκαλος και μας πρόσφερε τα δώρα του, δώρα Θεού, δώρα γνώσεων.
Κι εκεί το παιδάκι αυτό, που καθόταν στα πρώτα στασίδια του γυναικωνίτη, γύριζε κι έβλεπε ένα άλλο στασίδι, που βρισκόταν λίγο πιο πάνω, αυτό της νονάς του της Δωροθέας-σαν να του έλεγε: εδώ θα μάθεις πολλά. Εδώ είναι οι βάσεις.
Αλλά δεν μπορεί να ξεχάσει κανείς τον Μέγα Οικονόμο παπα-Μιχάλη όταν από την Ωραία Πύλη, με ένα βήμα μπροστά και υψωμένα τα χέρια, έλεγε: Ευξώμεθα υπὲρ ειρήνης του κόσμου…
Εκεί όλα τελείωναν. Οι ευχές των παρευρισκόμενων πιστών, ακολουθούσαν αυτήν του σεβάσμιου λευΐτη-να τελειώσουν τα δεινά μας, η πείνα, η δυστυχία, ο πόλεμος…
Οι πρώτες ειδήσεις από την ελεύθερη Ρόδο, μεταδόθηκαν από το θωρηκτό «Αβέρωφ», ο ασύρματος του οποίου τέθηκε στη διάθεση των απεσταλμένων των αθηναϊκών εφημερίδων, που συνόδευαν τον Αντιβασιλέα και Αρχιεπίσκοπο Αθηνών Δαμασκηνό στο ταξίδι του.
Ιδού μία... «Συνεχίζονται εκδηλώσεις χαράς Ροδιακού λαού οποίος προέβη σειράν ενθουσιωδών ενεργειών. Ομάδες Ροδίων κατέστρεψαν αναγλύφους επιγραφάς κτιρίων πινακίδων, οδών, θεάτρων όπου ανεγράφοντο φασιστικά ρήματα στοπ Λαός ηξίωσε Δημοτικό Συμβούλιον, οποίον απεδέχθη, συγκροτήση συνεργεία αφαίρεσιν αγαλμάτων Ρωμαίων Καισάρων, λυκαίνης λιμένος, φασιστικών εμβλημάτων και αναγλύφων παραστάσεων Μουσολίνι, Εμμανουέλε, αίτινες ελιθοβολήθησαν στοπ Απεφασίσθη, οδοί πόλεως λάβουν ονόματα ελληνικά, πλην 28ης Οκτωβρίου, οποία διά κωμικόν πράγματος σημειούμεν, είχεν ονομασθεί ούτω, υπό Ιταλών ημέραν επιθέσεως κατά Ελλάδος…
Έγκυροι πληροφορίαι, αποσταλή συντόμως Ρόδον, Κυβερνητικός επίτροπος, εκπρόσωπος Ελλάδος, μετά επιτελείου ειδικών, μελετήσουν τρόπον αναπροσαρμογής οικονομικών περιουσιακών ζητημάτων Στοπ Απεφασίσθη, ανοίξουν αμέσως Ελληνικά σχολεία(2) και εξευρεθή άμεσος λύσις αστυνομικού ζητήματος(3) στοπ εξεφορτώθησαν 120 τόννοι τροφίμων, υγειονομικού υλικού στοπ εξακολουθούν λιποθυμίαι εκ πείνης στοπ 2.000 κινδυνεύουν σοβαρώς, υποσιτισμού στοπ έκκλησις Πανελλήνιον, Λαός, μιας ημέρας τροφήν του, υπέρ Δωδεκανήσιων στοπ. Αντιβασιλεύς παρέστη τελετήν εντοιχισμού πλακών μετονομασίας Μανδρακίου εις πλατείαν Ελευθερίας και οδού Αρνάλντο Μουσολίνι, εις λεωφόρον Αντιβασιλέως Δαμασκηνού στοπ.
Το ναυάγιο του «Εμπάιρ Πατρόλ» εδέσποσε στην ειδησεογραφία των πρώτων μηνών της Απελευθέρωσης. Ήταν 29 Σεπτεμβρίου 1945. Έχασαν τη ζωή τους εκείνη την αποφράδα μέρα, τριάντα τρεις συμπατριώτες. Αλλά εκείνες τις μέρες δημοσιεύονται πολλά για το πώς επεσυνέβη η πυρκαγιά αλλά «στις γαλλικές εφημερίδες της Αιγύπτου εξακολουθούν να δημοσιεύονται πληροφορίες για τη δραματική καταστροφή του «Εμπάιρ Πατρόλ». Μεταξύ των διασωθέντων είναι και ένα ελληνόπουλο δύο χρόνων από το Καστελλόριζο, του οποίου η μητέρα για να το σώσει, κατά την ώρα του πανικού, το έβαλε σε ένα καλάθι και το πέταξε στη θάλασσα. Παρόλο δε ότι τορπιλάκατοι και αντιτορπιλικά παρέλαβαν τους ναυαγούς και επί ώρες ερευνούσαν στον τόπο τους ναυαγίου, κανείς δεν αντιλήφθηκε τον επιπλέοντα μικρό ναυαγό. Το ελληνόπουλο τελικά διασώθηκε, ύστερα από μια μέρα, από ένα καΐκι το οποίο πέρασε κοντά από το καλάθι και άκουσε τα σπαρακτικά κλάματα του πειναλέου μικρού.
Με την εγκατάσταση της Βρετανικής Στρατιωτικής Διοικήσεως Δωδεκανήσου άρχισε η σύνταξη των πρώτων καταστάσεων για τα δεινά που υπέστησαν οι συμπατριώτες μας στη διάρκεια του πολέμου. Αιτήσεις για αποζημίωση λόγω των βομβαρδισμών, υπέβαλαν οι Θεοδόσιος Χατζηγεωργίου, Χρυσαφίνα Χατζηνικολάου χήρα Ν. Σαντκζόγλου, Χατζή Ντουρμούς Αλή Χαϊδάρ του Χουσεΐν, Τσακήρ Ογλού Αδήλ και Κοτζιά-Κουλάκ Εντά του Οσμάν, Σαλή Τσιαγκά, Ρίζα Τσακιράλη, Σίδικα χήρα Σ. Τσακιράλη, Σιαμπρή Τσιτσεκτζή, Ιωάννης Αν. Στρατής, Ιωάννης Ν, Σκαζής, Σταμάτιος Ροδίτης, Βιτζίρ Χασάν Αλή, Γεώργιος Παπαχατζής, Κωνσταντίνος Παρασκευάς, Γεώργιος Μαυρομμάτης, Μουσταφάς Μουσταφάκη, Κιμπριολή Σαλίχ, Κεκοβαλή
Χουσεΐν, Εμμανουήλ Κρομμυδάς, Σοφία Ιωαννίδου, Μαρία Σαλάχα, Αντώνιος Ελευθεριάδης, Μιχαήλ Καλοδούκας, Χρυσ. Κασαπίδου, Ιωσήφ Κασαπίδης, Μουσταφάς Καβουνγιού του Οσμάν, Κωνσταντίνος Κατσαράς, Άννα Χ. Κρανίδου, Άννα Γιαννίκου, Ευδοκία Γιαλλούση, Άγγελος Γιαλλούσης, Παύλος Γεωργιάδης για λογαριασμό Άννας Κομνηνού, Παύλος Γεωργιάδης για λογαριασμό Αντιγόνης Ανδρονίκου, Οργανισμός Διαχειρίσεως Βακουφικών Κτημάτων, Γεώργιος Αγαπητίδης, Μιχαήλ Σ. Αλμυρός, Γεώργιος Νιμοριακιωτάκης(4), Μαρία Χανζακλή, Σταύρος Φυστικάκης, Καθολική Τεζάρη του Γεωργίου, Σπύρος Βασιλείου Σπύρου, Ειρήνη Παπανικολάου σύζυγος Αν. Κοκκίνου, Βλάσιος Τρίγκας του Γεωργίου, Στράτος Θεοδοσίου, Δημητρούλα Σ. Λουλουδάκη, Δικαία Μουστάκη του αποθανόντος Χ. Λοΐζου, Δέσποινα Χατζηχριστοδούλου, Χρήστος Χατζηχριστοδούλου, Ααντή Τσακίρογλου, Σεβαστή Μαλλιαράκη χήρα Κ. Τσαμπάλλα, Κοκόνα Χατζηπαυλή, Αρίφ Φεϊζουλάχ, Γεώργιος Ν. Φραντζής, Μαρία Τσιλιγκίρη, Σεβαστή Τρουμουλιάρη, Μιζιά Ζαδέ Σιχ Ταχσίν, Τουτουνγκιού Κεμάλ, Ταπάη Μουσταφά Σαφή, Σιντικά Σανταζγκί, Χασσάν Σεϊμπέν (Εκίζ), Παναγιώτα Σωτηρίου, Βιγκίρ Σουκριέ, Ευτυχία Πέτρου Σαπουτζή,
Ιωάννης Παμπίδης, Αθανάσιος Πάχος, Ευαγγελία Πατηνιώτη, Αστραδενή χήρα Ε. Οικονόμου, Ταλιέ Μιλιά χήρα Ζαδέ Αλή Νασμή, Αναστάσιος Μελισσάς, Μιχαήλ Μαρινάκης, Ειρήνη Μαργαρίτη, Μπεκτάς Μεμέτ του Βελή, Θεμελία(5) χήρα Γ. Μανιά, Φλώρα Μίγκλη, Άννα Κάτρη, Σταμάτιος Καστρουνής, Σεβαστή Καρπαθάκη, Ιωάννης Διακοσάββας, Δεδές Δαριέ του Χασάν, Νικόλαος Γ. Γιακουμάκης, Παρασκευή Ν. Βεργιού, Χαττικέ Αϊδινλή, Μουσταφάς Αλτικαρίχ, Αστραδενή Χριστοδούλου, Χιαμπλί Φατμά, Ελευθ. και Μαρία Χριστοφόρου, Πλ. Χριστοδούλου, Σμαράγδα Χριστοδούλου, Σταμάτιος Χαραλάμπους του Εμμανουήλ, Ιφιγένεια Φρόνη, Φετταχζάρ Αρις Αχμέτ του Χατζή Μούσλα, Σεβαστή Τσακίρη, Νικόλαος Παρασκευάς, Νικόλαος Παρασκευάς(6), Χριστόδουλος Παπαχριστοδούλου, Νίττη Ιωάννου, Βασίλειος Νιμορακιωτάκη, Νεσκπέ Απτουλά, Μπουρσαλή Σερβέτ, Κιρνοίτς Μαχμπουλέ, Νεοσκίφ Μουζούρη, Γεώργιος Μάνος, Μουτερίχ Ρασίχ, Μιχαήλ Λουιζίδης, Βασίλειος Λουιζίδης, Αντώνιος Κουλέπης, Αλάγιαλη Κερήμ, Καβουντζή Οσμάν, Κατίνα Καβίλια σύζυγος Ν. Γιαλλούση, Άρτεμις Κωνσταντινίδη σύζυγος Σ. Διακοσάββα, Αντώνιος Κιοσόγλου, Χιακρή Καδιρλέρ, Δουριέ Καδιρλέρ, Κωνσταντίνος Κοντοβέρος, Κοϊσέρ Λατζιέ, Κ. Τζελλαλετίν, Κ. Φατμά, Αμέτ Ζαμπέλη, Χασάν Μουμκιού Ζαδέ, Εσκιντζή Σιδικά, Σάββας Διακοσάββας, Ελευθερία χήρα Γεωργίου Γεωργιάδη, Γεώργιος Βιττώριας, Εμμανουήλ Βαρύτιμος, Κυριαζής Χατζηκυριαζής, Δημήτριος Χατζηκυριαζής,
Εμμανουήλ Χατζηκυριαζής, Μεχμέτ Χασσάν, Γεώργιος Χαπίπης, Ειρήνη Φωτεινού, Χαρίκλεια Φραγκιά, Μηλιά Ταλιέ, Βικτωρία Σχίζα σύζυγος Αν. Πετρίδου, Βαλασία Σπόργιτα, Ειρήνη Παπανικολάου σύζυγος Α. Κόκκινου, Απόστολος Παπαποστόλου, Αλή Μπεζάκη Αλή, Σιντικά Μουσταφάκη, Μαρία Μοσχοβάκη σύζυγος Ι. Κωνσταντάρα(η), Αντώνιος Μπράτιτσης, Καλλιόπη Μπράτιτση, Μαρασιώτης Χριστοφή, Χασάν Αλή Μπεζάκη, Μαρία Κατσιμπράκη, Άννα Κατσιμπράκη, Κοκόνα Καλαϊτζή, Σμαράγδα Κόχυλα, Σμαράγδα και αν. Κόχυλα, Χαράλαμπος Κωνσταντίνου, Χαράλαμπος και Κώστας Κωνσταντίνου, Δέσποινα Ζερβού, Γεώργιος Ζερβός, Δικαία Ζουρούδη, Ιωάννης Δραγομάνου, Αναστάσιος Διακοδημητρίου, Αικατερίνη Αντωνιάδου, Αργ. Γιακουμάκης, Ισμέτ Γιογκάκη, Σεριφέ Αδάλιαλη, Σάββας Ασπρής, Χρυσή Σαρίνα, Γεώργιος Αχλαδιώτης, Κωνσταντίνος Αρφαράς (βομβαρδισμός;), Καπαντζή Αχμέτ, Μαρία Διακογιάννη, Σταματούλα Σταματίου, Νικήτας Κατσαράς, Μιχαήλ
Βεργωτής, Εμμανουήλ Χατζημανώλης, Κωνσταντίνος Χρυσοχοΐδης, Χρυσάνθη Χρυσοχοΐδη, Τσούκος Θεοδόσιος, Θεόδωρος Ροδίτης, Ισαάκ Αλχαδέφφ (18 αιτήσεις), Γεώργιος Καρπάθης, Σίμος Καρπαθάκης, Γεώργιος Αντ. Βογιατζής, Μιχαήλ Καραγιάννης, Παρθένης Φιρογλάνης, Αλέξανδρος Στεφανίδης, Μιχαήλ Παπά, Γεώργιος Σέργης, Αικατερίνη Μπράτιτση, Θωμάς Ευσταθίου, Αντώνιος Γιακουμάκης, Αναστάσιος Γερασίμου, Ιωάννης Αποκούραστος, Χιουκριέ Αλτικαρίσχ, Σανιέ Αλτικαρίσχ, Ρεβέκκα Αλχαδέφφ, Σοφία Ζησιμοπούλου, ….Νικολάου Κουβή, Αναστάσιος και Ελένη Τσαμπάζη, Αχίρ Ντεντέογλου, Άννα Νικολάου Καστή, Άννα Καρδαλίνου, Χαράλαμπος Κασαπίδης, Ευδοκία Λουκούμη, Σταματία Λυκοπάντη, Ζαφείρα Λεβεντέρη, Κώστας Λουκά, Δημήτριος Δηλαβόρης(7), Φώτιος Καπόττος(8), Εμμανουήλ Ανδρίκου(9), Γεώργιος Διακάκης(10), Σταμάτιος Διακάκης(11), Μαρία Κρητικού(12), Κλεόβουλος Καστρουνής(13), Χαλίλ Χασάν, Άννα Γιακουμακιού,
Κυριάκος Κουμούλης, Σταύρος Μερκούρης, Ειρήνη Καλλανδράκη, Φλώρα χήρα Νικολάου Καπαζά, Ειρήνη Σύφη, Τζιλά Ζαδέ Δουρμούς Τεφίκ, Αντώνιος Αγαπητίδης, Γεώργιος Κουφλής, Κωνσταντίνος Κατσαράς, Αχμέτ Τουτάρ, Σωτηρία Γ. Λάμπρου, Εμμανουήλ Στεργάκης, Γρ. Μαλλίδης, Ιωάννης Βασιλειάδης, Θεόφιλος Τριομμάτης, Φώτιος Καπόττος, Ν. και Α. Κατσαρά, Νικόλαος Κοσσυφός, Ευδοκία χήρα Κυριακού Κομνηνού, Ευαγγελία Ιωάννου, Δημογεροντία Καλύμνου, Κατίνα Χατζηχριστοδούλου, Γαβριήλ Μίσιος, Γεώργιος Ψελλάκης, Ανδρέας Σαντορινιός, Γ. Οικονόμου, Θαρενή Μακρενού, Αναστασία Μανίσκα, Παντελής Μαγγαφάς, Γεώργιος Ελευθερίου, Εμμανουήλ Καρταπάνης, Ελένη Βαρδαβά, Ειρήνη Κοντού, Κωνσταντίνος Χατζηπαναγής, Αικατερίνη Γιαννίσκου, Κωνσταντίνος Μπρουζάκης, Γεώργιος Φωτιάδης, Ειρήνη Ανδρεοπούλου, Σεβαστούλα Γαμβρέλλη, Γεώργιος Παπάζογλου, Βασίλειος και Εμμανουήλ Λαχανιάτης, Ελευθέριος Μαυρομούστακος και Δ. Λαμπίρης.
Αίτηση για αποζημίωση λόγω τορπιλισμού υπέβαλαν οι Εμμανουήλ Πατσουράκης Ιορδάνης Χατζηνικήτας, Εμμανουήλ Πατσουράκης, Ιωάννης Χαλίκου, Πεμπέ Πατσαλή, Εμινέ χήρα Χασάν Σαρρή, Στυλιανός Παπαδόπουλος, Άννα Πάχου, Ευαγγελία Χατζημάρκου, Σεβαστή Μανωληκιού, Μαρία Κ. Κάτρη, Ελευθερία Κατσαρά, Χαριτωμένη Χατζηνικολάου, Αντώνιος Κιοσόγλου, Αγαπητός Παπακαλοδούκας, Μαρία χήρα Νικολάου Κουφού, Παρασκευή Σπόργιτα, Άννα Ζαπέλλα, Ραφαήλ Γουμαράς, Χαράλαμπος Βολονάκης, Γρηγόριος Παρασκευάς, Καθολική σύζυγος Μιχαήλ Παντελίδη, Νικόλαος Μισίκος και Θεοδόσιος Μισίκος,
Αιτήσεις αποζημιώσεως λόγω φυλακίσεως-εκτοπίσεως υπέβαλαν οι Ιορδάνης Χατζησταμάτης, Μιχαήλ Χονδρός, Μάρκος Ευσταθίου, Βασίλειος Χονδρός, Άννα Φέσσα, Γεώργιος Φέσσας, Σταύρος Τσίμπος, Ελευθερία και Δημήτριος Καρακατσάνης, Νικόλαος Σβύνος, Σταύρος Σαρίνας, Γεώργιος Ροδίτης, Μιλτιάδης Παπαγεωργίου, Συμεών Παπαδόπουλος, Ειρήνη Παυλίδου, Κυριακούλα Δημ. Πέρου συζύγου Ιωάννου Λεντή, Σταύρος Πιζιμόλας (εξορία), Νίκος Πατινιώτης, Νικόλαος Μακρής, Αντώνιος Μαυρής (ομηρία), Παύλος Μουστακέλλης, Κώστας Μαγιάφης, Νικόλαος Κονδυλιός, Απόστολος Κορκίδας, Κώστας Κομήτης, Νικόλαος Κορκίδας, Μιχαήλ Καραβέλλας, Ηλίας Θεοφίλου, Βλάσιος Ζαναίλης, Σταύρος Ζουμπακλής, Σταύρος Εγγλέζος, Μιχαήλ Κοντζαίκος, Αναστασ. Κοντούζογλου, Ιωάννης Βαλσάμης, Αναστάσιος Γιμούκης (εξορία). Βασιλεία Ν. Κάλφα,
Βασίλειος Ζησιμάτος, Μιχαήλ Χατζηγεωργίου, Λεμονιά Ζερβού, Μαριέττα Τζανετοπούλου (στρατόπεδο συγκεντρώσεως), Κωνσταντίνος Σπανός, Ελευθέριος Νικολόπουλος (στρατόπεδο συγκεντρώσεως), Μιχαήλ Ελευθερίου, Θεοφάνης Κομίτης, Ευστάθιος Κωνσταντινίδης, Σωτήριος Κωνσταντινίδης, Γεώργιος Λαδικός, Ελευθέριος Φραντζής, Μιχαήλ Χαλίκος, Εμμανουήλ Χούλλης, Ευστάθιος Παλιούρης, Κυριάκος Παπαλαζάρου, Θωμάς Βεργωτής, Γρηγόριος Καλτσογιαννιού, Ιωάννης Κορονέλλος, Εμμανουήλ Πιζάνιας (φυλάκιση, αιχμαλωσία) και Αντώνιος Σταμάτογλου. Γεώργιος Κρασσάς, Παντελής Κωσταρίδης, Ηλίας Παραδείσης, Νικόλαος Μούγλαλης, Σταύρος Κουφού και Γεώργιος Καραμηνάς.
Ακολουθήστε τη Ροδιακή στο Google News
