Π. Βενέρης: Οι νέες διακινδυνεύσεις και ο «αναστοχαστικός εκσυγχρονισμός»

Rodiaki NewsRoom

Μερικές σκέψεις με αφορμή την ορκωμοσία της νέας Βουλής

Γράφει ο
Πάνος Βενέρης­­

«Εκσυγχρονισμός» είναι η προσπάθεια για ικανοποίηση της ανθρώπινης ανάγκης για πρόοδο. Σε επίπεδο πολιτικής συνδέεται άμεσα με τις «μεταρρυθμίσεις». Εκσυγχρονισμός και μεταρρυθμίσεις είναι έννοιες μεταβαλλόμενες στον χρόνο.

Τον 19ο αιώνα, «εκσυγχρονισμός» θεωρούνταν η ολιστική «εκβιομηχάνιση», η μεταφορά δηλαδή της δύναμης από τον πρωτογενή στον δευτερογενή παραγωγικό τομέα, δίχως να λαμβάνεται υπόψη η όποια αρνητική πλευρά του (επιπτώσεις στο περιβάλλον, την υγεία κ.λπ). Μετέπειτα βέβαια συνετελέσθη και ο «εκμηχανισμός» της αγροτικής παραγωγικής διαδικασίας.

Το μοντέλο της «βιομηχανικής κοινωνίας» και η συνεπακόλουθη κοινωνικοοικονομικοπολιτισμική του διάρθωση διήρκεσε για πάνω από ενάμισι αιώνα, όταν αμφισβητήθηκε ευθέως από τη νεολαία το Μάη του ’68 που απαίτησε νέα πρότυπα ζωής βασιζόμενα στον πολιτισμό και τις ατομικές ελευθερίες.

Εκεί ακριβώς αρχίζει η «μετανεωτερική» ρήξη με την παράδοση. Τα υπόλοιπα ήταν θέμα χρόνου. Όπως ο «βιομηχανικός εκσυγχρονισμός» αποδόμησε την αγροτική κοινωνία, έτσι και ο «πολιτισμικός εκσυγχρονισμός» έβαλε τις βάσεις αποδόμησης της βιομηχανικής κοινωνίας, η οποία εν τέλει ολοκληρώθηκε τη δεκαετία του ’80 και έφερε τα πάνω – κάτω σε ό,τι μέχρι τότε γνωρίζαμε.

Με όρους οικονομικής και πολιτικής θεωρίας, η λεγόμενη «βάση», δηλαδή το παραγωγικό – οικονομικό μοντέλο, αποτελεί το υπόβαθρο για το «εποικοδόμημα», το οποίο πηγάζει από τη «βάση», χτίζεται πάνω της σε διαλεκτική σχέση με αυτή και σχετίζεται με την κοινωνικο – οικονομική – πολιτισμική διάσταση της κάθε κοινωνίας (η αναφορά γίνεται για να μη νιώθω ότι πήγαν τζάμπα τα... ξενύχτια στα νιάτα μου διαβάζοντας Μαρξ!...).

Την εποχή λοιπόν της μετανεωτερικότητας, χάνοντας τη  «βάση» ταρακουνήθηκε όλο το «εποικοδόμημα», φέρνοντας στο προσκήνιο την κοινωνία του «αναστοχαστικού εκσυγχρονισμού» και αλλάζοντας πλήρως τους κανόνες του παιχνιδιού. Έτσι η αποδόμηση του παλαιού «σταθερού» συστήματος που ήταν συνδεδεμένο με τις κοινωνικές τάξεις και την «πυρηνική» - πατριαρχική οικογένεια αντικαταστάθηκε με τα νέα πρότυπα ζωής.

Εισερχόμαστε πλέον σ’ έναν κόσμο μεταβαλλόμενο με φρενήρεις ρυθμούς, δίχως τη σιγουριά της «σταθερότητας» και επομένως σ’ ένα περιβάλλον νέων διακινδυνεύσεων. Το συλλογικό γίνεται ατομικό, τα «σχέδια ζωής» αλλάζουν, ο πλούτος δεν είναι το παν (όσο και αν αυτό ακούγεται οξύμωρο, για παράδειγμα σε ορισμένες των περιπτώσεων η άρση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων από την πλουτοπαραγωγική διαδικασία μπορεί να αξιολογηθεί ως προτεραιότητα ικανή να ανατρέψει την ίδια την

παραγωγική βάση - φαντασθείτε να συνέβαινε κάτι παρόμοιο στο βιομηχανικό Λονδίνο του 19ου αιώνα...), η γνώση διευρύνεται αλλά παράλληλα γεννά αντίγνωση (βλ. εμβολιαστές – αντιεμβολιαστές), η κινητικότητα και ο ανταγωνισμός σε ατομικό επίπεδο απογειώνονται ενώ το μέχρι πρότινος «απολίτικο» γίνεται πλέον «πολιτικό». Έτσι, μέσα σε λίγα χρόνια ανατράπηκαν όλες οι «σταθερές» πάνω στις οποίες στηρίζονταν η ανθρωπότητα επί αιώνες. Μια σύγχρονη βαβέλ...

Εδώ ακριβώς είναι το σημείο καμπής. Η απορρύθμιση του κοινωνικού ιστού, η ατομικότητα, ο ξέφρενος ανταγωνισμός και η ασθενική έως ανύπαρκτη «κοινωνία των πολιτών», οδήγησε εν τέλει σε νέες αναγκαιότητες που έχουν τις ρίζες τους πολύ μακριά έστω και αν σήμερα εκφράζονται με διαφορετικό τρόπο. Οι αναγκαιότητες αυτές σχετίζονται με τις ελάχιστες προϋποθέσεις συλλογικής επιβίωσης, με άλλα λόγια την «ασφάλεια» και τη «σταθερότητα». Το αυτονόητο και μέχρι πρότινος «κεκτημένο», γίνεται πλέον κοινωνικό πρόταγμα αλλά και όχημα για λαθραίους επιβάτες.

Πλέον των χαρακτηριστικών της μετανεωτερικότητας όπως παραπάνω συνοπτικά αναπτύχθηκαν, η χώρα πέρασε μια 10ετή (τουλάχιστο) κρίση που επιδείνωσε όλες τις παραμέτρους και άφησε ανεξίτηλο αποτύπωμα στις κοινωνικοπολιτικές διεργασίες. Αναπτύχθηκε η λεγόμενη «μνημονιακή» και «αντιμνημονιακή» ρητορική που έφερε στο προσκήνιο έναν ιδιόμορφο «θεματικό λαϊκισμό». Το γεγονός αυτό επέφερε ανακατανομές στο πολιτικό σύστημα και δημιούργησε «απόνερα» που διαβρώνουν ακόμα τα θεμέλιά του.

Η πολιτική εκφράζει κοινωνικές αναγκαιότητες και τις μετατρέπει σε αντίστοιχες δράσεις ανάλογα βέβαια με την οπτική που οι αντίστοιχοι σχηματισμοί τις αντιλαμβάνονται. Η ποικιλομορφία των αναγκαιοτήτων δημιουργεί και τον ανάλογο «πολιτικό χώρο».

Αλλάζοντας όμως οι σταθερές, αλλάζουν και οι πολιτικοί χώροι. Οι πολιτικοί σχηματισμοί ως πρωτοπόρα(;) τμήματα της κοινωνίας, θα έπρεπε (στη θεωρία τουλάχιστον) να προηγούνται των κοινωνικών διεργασιών και να προλαμβάνουν, παρά να θεραπεύουν τα κακώς κείμενα αλλά και να χαράσσουν πορεία.

Συνοψίζοντας, στην εποχή μας υπάρχουν τα εξής χαρακτηριστικά:
Η κοινωνία και οι αντίστοιχες διεργασίες έχουν άρδην μεταλλαχθεί και το ατομικό υπερισχύει του συλλογικού ενώ αντίστροφα το «εθνικό» τείνει προς το «υπερεθνικό» αλλά και αντίστροφα.

Τα όρια των «πολιτικών χώρων» σε ορισμένες των περιπτώσεων είναι δυσδιάκριτα, μετατοπίζονται αλλά και αλληλοεπικαλύπτονται με αποτέλεσμα τη σύγχυση και την ανάδειξη νεοφανών σχηματισμών.
Το αρχέγονο αίσθημα της «αυτοσυντήρησης» γίνεται πλέον πολιτικό πρόταγμα.
Με προγενέστερους πολιτικούς όρους η κοινωνία «συντηρικοποιείται».

Όποιος καταφέρει να «αναγνώσει» τις νέες κοινωνικές συνθήκες και αποκτήσει μία διαλεκτική σχέση μαζί τους (δίχως ασφαλώς να υποτάξει την πολιτική του σ’ αυτές) και παράλληλα ξεπεράσει τα στερεότυπα που μέχρι πρότινος γνωρίζαμε, ίσως καταφέρει να κάνει ένα βήμα εμπρός.

Ορισμένοι σχηματισμοί δείχνουν να το έχουν κατανοήσει. Το για «όλα φταίνε οι άλλοι» και το συνεπακόλουθο «όλοι εναντίον όλων» δεν οδηγεί πλέον πουθενά παρά μόνο στη διαιώνιση ενός «θραυσματικού» πολιτικού τοπίου με αρνητική αντιστοίχηση στον κοινωνικό ιστό και επομένως στην περιχαράκωση και την ομαδοποίηση δίχως συνέργειες.

Εύχομαι η νέα Βουλή να αποτελέσει βήμα εμβάθυνσης των νέων διακινδυνεύσεων και η «πολιτική πανσπερμία» να λειτουργήσει θετικά αναζητώντας σημεία συγκλίσεων και επομένως τη «χρυσή τομή» στις δημόσιες πολιτικές. Αυτό θεωρώ ότι επιβάλλουν οι καιροί και οι νέες κοινωνικές συνθήκες.

Μια εποχή τελείωσε και βρισκόμαστε στην αρχή μιας νέας. Βιολογικός κανόνας είναι ότι κάθε νέος οργανισμός έχει τα χαρακτηριστικά του έντονου ανταγωνισμού με το άμεσο περιβάλλον του μέχρι το όλο σύστημα να φτάσει στην «ομοιόσταση» (ισορροπία). Το ίδιο ισχύει για όλα τα συστήματα και εν προκειμένω το πολιτικό. Στο μεσοδιάστημα, ζητούμενο είναι η δημιουργική διοχέτευση της ορμής...

Με την ευκαιρία θα ήθελα να συγχαρώ τους εκλεγέντες βουλευτές της Δωδ/σου και να τους ευχηθώ καλή και δημιουργική θητεία για το καλό του τόπου μας που έχει τόσες ανάγκες και ιδιαιτερότητες.