Στέφανος Φευγαλάς: Η μαντολινάτα του Γυμναστικού Συλλόγου «Διαγόρας» Ρόδου από το 1915 ως το 1929

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο Στέφανος Φευγαλάς,

Συγγραφέας, υποψήφιος διδάκτορας Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Ένα σημαντικό μέρος της πολιτιστικής και εκπαιδευτικής ιστορίας της Ρόδου των πρώτων δεκαετιών του 20ού αιώνα συνδέεται με τη δράση των σωματείων που λειτούργησαν στην πόλη και στα μεγαλύτερα χωριά.

Ο Σύλλογος «Διαγόρας» αποτέλεσε για ορισμένη περίοδο το μαζικότερο σωματείο του νησιού. Στο πλαίσιο του Συλλόγου λειτούργησε την περίοδο 1915-1929 Μουσική Σχολή, μέρος της οποίας αποτέλεσε η μαντολινάτα. Το σύνολο αυτό δεν είχε συνεχή παρουσία όλα αυτά τα χρόνια.

Η παρουσία του καταγράφεται την περίοδο 1915-1921, αλλά και κατά την περίοδο 1927-1929. Ωστόσο, και στις δύο αυτές φάσεις, η δράση της μαντολινάτας είναι πυκνή και παρουσιάζει αξιοσημείωτη συστηματικότητα με ευθύνη των δύο μουσικοδιδασκάλων, του Γιώργου Μπαλή («Μπαλλή») και του Δρόσου Σκώτη. Ήδη από τον Μάρτιο του 1914 αναφέρεται στον τοπικό Τύπο «μουσική συναυλία, δοθησομένη υπό ερασιτεχνών» στην οποία παρουσιάστηκε πρόγραμμα πριν από θεατρική παράσταση.

Τον Αύγουστο του 1915, σε ανακοίνωση του Δ.Σ. αναφέρεται η σύσταση «Μανδολινάτας», η οποία λειτούργησε υπό τη διεύθυνση του «μουσικοδιδασκάλου κ. Γ. Μπαλλή». Στο σύνολο είχαν δικαίωμα εγγραφής όσα μέλη του Συλλόγου «επιθυμούσι να επιδοθώσιν εις την μουσικήν».

Μάλιστα, σχηματίστηκαν ιδιαίτερα κέντρα διδασκαλίας μουσικής τόσο στο Νιοχώρι, όσο και στους Αγίους Ανάργυρους. Λίγους μήνες μετά, μέλη της μαντολινάτας παρουσίασαν μουσικά κομμάτια στην εκδρομή της 4-10-1915, ενώ τον Δεκέμβρη έπαιξαν στην επίσημη επίσκεψη του συλλόγου για τους αρραβώνες του προέδρου του.

Η πρώτη επίσημη δημόσια εμφάνιση της μαντολινάτας έγινε στη «μουσικοφιλολογική ημερίδα» στις 12-12-1915, στη μεγάλη αίθουσα του Βενετόκλειου Γυμνασίου. Αυτή την περίοδο, η μαντολινάτα αριθμούσε πάνω από 15 μέλη, κυρίως με μαντολίνα και κιθάρες. Στη συνέχεια, η μαντολινάτα συμμετείχε στη μουσικοφιλολογικη ημερίδα που έγινε στις 31-1-1916 «προς όφελος του ταμείου της Φιλοπτώχου Αδελφότητος». Τον Μάρτιο του 1916 ιδρύθηκε δεύτερο «τμήμα Μουσικής» στη συνοικία του Αγ. Γεωργίου, με 24 νέους μαθητές.

Τον Ιανουάριο του 1917 οργανώθηκαν μία σειρά από μουσικοφιλολογικές ημερίδες με τη συμμετοχή της μαντολινάτας (π.χ. «μουσικοφιλολογική Ημερίδα» στο Βενετόκλειο Γυμνάσιο την 21-1-1917). Η παρουσία της μαντολινάτας καταγράφεται στις συχνές -εκείνη την περίοδο- διαλέξεις του συλλόγου (συνήθως πριν και μετά από κάθε διάλεξη), όπως εκείνες που έγιναν στην Αμαράντειο Σχολή (19-2-1917 από τον Γ. Θ. Γεωργιάδη και 26-3-1917 από τον Γ. Κοκίδη). Στις 17 και 18-6-1917, η μαντολινάτα παρουσίασε έργο στους Ε’ Παρροδίους Αγώνες που διοργάνωσε ο «Διαγόρας» στον περίβολο της Αστικής Σχολής, οπότε παρουσίασε τον «Ύμνο του Λαβάρου».

Στη συνέχεια, η (δεκατετραμελής) μαντολινάτα συμμετείχε στη μουσικοθεατρική παράσταση «Το Πατρικό Σπίτι» (του Σ. Δάφνη) που ανέβηκε στο Βενετόκλειο Γυμνάσιο στις 3-3-1918. Την άνοιξη του 1921 η μαντολινάτα συμμετείχε σε κάποιες από τις παραστάσεις της «Σκλάβας» του Σπ. Περεσιάδη (στο Βενετόκλειο), παίζοντας μουσικά κομμάτια πριν την έναρξη της παράστασης και κατά τη διάρκεια του διαλείμματος. Τον Μάρτιο του 1921 δημοσιεύτηκε ανακοίνωση που καλούσε τα μέλη της μαντολινάτας να συμμετέχουν στις «δοκιμές» (πρόβες) που ξεκίνησαν με αφορμή προγραμματιζόμενη «μουσική ημερίδα».

Στη συνέχεια, η παρουσία του συνόλου δεν είναι διακριτή, ενώ τον Μάιο του 1923 υπάρχει αναφορά σε «νέα ορχήστρα». Από τις αναφορές στον τοπικό Τύπο της εποχής, σχηματίζεται η εντύπωση ότι τους πρώτους μήνες του 1927 γίνεται προσπάθεια να αναδιοργανωθεί η μαντολινάτα με ευθύνη του Δρόσου Σκώτη.

Στη συναυλία της 6-2-1927, καταγράφονται ονόματα 12 μελών της μαντολινάτας, ενώ επιβεβαιώνεται η υπόθεση ότι το σύνολο είχε διακόψει σε ένα βαθμό τη λειτουργία του για κάποιο διάστημα. Πιο συγκεκριμένα, αναφέρεται ότι η υπό ίδρυση Μουσική Σχολή θα περιλαμβάνει και μαντολινάτα, εκτός από τη φιλαρμονική («η φροντίς μας φέρεται προς την ίδρυσιν Μουσικής Σχολής, περιλαμβανούσης εκτός της Φιλαρμονικής και Μανδολινάταν»)

. Στη φάση αυτή, εκτός από τη λειτουργία του τμήματος στην κεντρική Λέσχη, φαίνεται ότι ιδρύθηκαν και παραρτήματα για τη διδασκαλία μουσικής στο Νιοχώρι, στους Αγίους Αναργύρους και στον Άη-Γιώργη. Μάλιστα, τον Μάρτιο του 1927 δημοσιεύτηκε πρόσκληση για τη δημιουργία νέου τμήματος της μαντολινάτας. Εκείνη την περίοδο, το σύνολο αυτό είχε πολύ έντονη δραστηριότητα.

Ξεχωρίζει η συμμετοχή της μαντολινάτας στα εγκαίνια του νέου χώρου του Σωματείου τον Φεβρουάριο του 1927, η συμμετοχή στη χοροεσπερίδα (στον «χορό του Διαγόρα») στο Βενετόκλειο στις 26-2-1927, η συμμετοχή στα διαλείμματα της θεατρικής παράστασης «Η νυξ της ελεημοσύνης» (Βενετόκλειο, 22-5-1927), η «μουσική συναυλία» από τη μαντολινάτα με συμμετοχή «δεσποινίδων» στο πιάνο (27-11-1927, Βενετόκλειο), η συμμετοχή της μαντολινάτας στη χοροεσπερίδα του Δεκεμβρίου (Βενετόκλειο, 17-12-1927) και η συμβολή της μαντολινάτας στην παράσταση «Μονάκριβη» του Ξενόπουλου την 28-1-1928.

Στις αρχές Ιουνίου του 1928, η μαντολινάτα παρουσιάζεται να συμμετέχει με μουσική στα διαλείμματα ανάμεσα σε θεατρικά έργα που παρουσιάστηκαν στο Βενετόκλειο. Τέλος, στις 9-3-1929 καταγράφεται χοροεσπερίδα με «μουσική ορχήστρα» υπό τη διεύθυνση του Σκώτη, χωρίς όμως αναφορά στη μαντολινάτα. Πηγές - Αρχείο εφημερίδας «Ροδιακή» 1915-1929 - Παπαϊωάννου (2005). Διαγόρας Ολυμπιονίκης ο Ρόδιος. Γυμναστικός Σύλλογος «Διαγόρας» (2η έκδ.). Αθήνα: Ζαχαρόπουλος. - Φευγαλάς, Σ. (2022). Η Μουσική Σχολή του Συλλόγου «Διαγόρας» Ρόδου από το 1915 ως το 1929.

Στο: 7ο Πανελλήνιο Συνέδριο «Πολιτισμός και εκπαίδευση στον 21ο αιώνα», Πρακτικά Συνεδρίου, Τόμος Δ’, Μουσείο Σχολικής Ζωής και Εκπαίδευσης του ΕΚΕΔΙΣΥ, Παιδαγωγική Εταιρεία Ελλάδος, 15-17 Απριλίου 2022, 430-441.