Στέφανος Φευγαλάς: Η μελοποίηση της Ωδής στον Διαγόρα από τον Γεώργιο Παχτίκο

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο
Στέφανος Φευγαλάς
Συγγραφέας, υποψήφιος διδάκτορας Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Ο μουσικολόγος, συνθέτης και φιλόλογος Γεώργιος Δ. Παχτίκος (1896-1916) δραστηριοποιήθηκε κυρίως στην Κωνσταντινούπολη.

Στα κείμενά του περιλαμβάνονται μελέτες σχετικά με την αρχαία ελληνική και την εκκλησιαστική μουσική, αλλά και με τη δημοτική μουσική. Ένα από τα σημαντικότερα έργα του αποτελεί η συλλογή «260 ελληνικά άσματα από του στόματος του ελληνικού λαού» που εκδόθηκε το 1905 και η οποία χαρακτηρίζεται από ιδιαίτερη συστηματικότητα στη μεθοδολογία. Στο συνθετικό έργο του Παχτίκου περιλαμβάνεται η μελοποίηση δύο χορικών από τον Φιλοκτήτη του Σοφοκλή (Αθήνα, 1893) και η μελοποίηση των χορικών και των κομμών της τραγωδίας «Ιφιγένεια εν Ταύροις» του Ευριπίδη (Αθήνα, 1901).

Το 1914, στο περιοδικό της Κωνσταντινούπολης «Μουσική», δημοσιεύτηκαν μελοποιημένα από τον Παχτίκο αποσπάσματα της Ζ’ Ωδής των «Ολυμπιονικών» του Πινδάρου. Η Ζ’ ωδή είναι αφιερωμένη στον Ρόδιο πυγμάχο Διαγόρα και ο τίτλος του μουσικού κομματιού διατηρεί τον πρωτότυπο τίτλο, δηλαδή «ΔΙΑΓΟΡΑ ΡΟΔΙΩ ΠΥΚΤΗ». Ο Παχτίκος το 1914 αξιοποίησε το πρωτότυπο κείμενο κάνοντας μικρές δομικές παρεμβάσεις. Αυτές αφορούν στην επιλογή των στίχων (η μελοποίηση περιλαμβάνει την πρώτη στροφή και την πρώτη επωδό παραλείποντας την πρώτη αντιστροφή) και στην επανάληψη των καταληκτικών φράσεων.

Το μουσικό κείμενο αποδίδεται από τετράφωνη αντρική χορωδία που περιλαμβάνει δύο ομάδες οξύφωνων και δύο ομάδες βαθύφωνων. Στο εισαγωγικό του σημείωμα ο Παχτίκος παραθέτει ολόκληρη τη μετάφραση της συγκεκριμένης ωδής από τον Σταμάτη Βάλβη (1850-1916) και αναφέρεται στον σχετικό πίνακα του Βέλγου ζωγράφου Jean Guillaume Rosier (1858-1931) στον οποίο παριστάνεται ο θρίαμβος του Διαγόρα. Δεν παραλείπει να επισημάνει τις ηχητικές διαστάσεις του θριάμβου που περιγράφονται από τον Πίνδαρο αναφέροντας ότι «τον όλβιον βασιλέα υμνούσιν οι αυλοί, αυτόν αι φόρμιγγες και αι ατελεύτητοι των μουσικών λύραι».

Η Στροφή Α’ τοποθετείται σε Ντο μείζονα και η Επωδός Α’ σε Φα μείζονα. Μάλιστα, στο έργο γίνονται διακριτές αυτές οι δύο ενότητες (Στροφή-Επωδός), αλλά και οι επιμέρους υποενότητες, αφού εσωτερικά αναδεικνύονται παρατακτικά μικρότερες φράσεις με καταλήξεις κυρίως σε μισές και τέλειες πτώσεις. Ταυτόχρονα, σε όλο το έργο εναλλάσσονται τα χορωδιακά μέρη με ντουέτα και κουαρτέτα. Τα εισαγωγικά τμήματα (της Στροφής Α’ και της Επωδού Α’) είναι μονοφωνικά και σταδιακά η χορωδιακή επεξεργασία πυκνώνει. Το κομμάτι είναι γενικά ομοφωνικό, με ορισμένα σημεία να ξεχωρίζουν για την αντιστικτική τους επεξεργασία. Σε αντιστοίχιση με το περιεχόμενο της ωδής, αποφεύγεται η εξεζητημένη αρμονία και επιλέγονται περισσότερο οι κύριες βαθμίδες, ωστόσο, σε κάποια σημεία οι χρωματικές κινήσεις πυκνώνουν.