Μανώλης Κασσώτης: Δωδεκανησιακοί Σύλλογοι στην Αμερική

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο
Μανώλης Κασσώτης
στο anamneisis.ne

Σε προηγούμενα άρθρα αναφερθήκαμε στο Εθνικό Δωδεκανησιακό Συμβούλιο και στην Δωδεκανησιακή Νεολαία που ανέλαβαν στην Αμερική τον αγώνα για την Εθνική αποκατάσταση της Δωδεκανήσου και στη Δωδεκανησιακή Ομοσπονδία που επί 75 χρόνια αντιπροσωπεύει τη Δωδεκανησιακή παροικία.

Παράλληλα με τους πανδωδεκανησιακούς συλλόγους δημιουργήθηκαν και οι σύλλογοι για το κάθε νησί, ακόμη και για χωριά. Σκοπός αυτών των συλλόγων ήταν με την οργάνωση χοροεσπερίδων, εορτών, εκδρομών και άλλων εκδηλώσεων να κρατήσουν τη μεταξύ τους επαφή και να διατηρήσουν ζωντανή στη μνήμη τους το νησί και το χωριό τους με τις παραδόσεις του. Επίσης, μέσω των συλλόγων τους μπορούσαν να βοηθήσουν σχολεία, εκκλησίες και έργα υποδομής στον τόπο τους.
Στα άρθρα που θα ακολουθήσουν γίνεται αναφορά στους συλλόγους του κάθε νησιού, αρχίζοντας από τη Ρόδο.

Πρώτες προσπάθειες
Η πρώτη προσπάθεια για Ροδιακή οργάνωση έγινε το 1912 όταν οι Μαλωνίτες του Pueblo CO, οι Γενναδινοί του Hartford και Μαρασσιώτες, Σιδερίτες, Προφυλενοί και άλλοι Ροδίτες της Νέας Υόρκης πήραν γράμμα από τον Γενναδινό δάσκαλο Σταύρο Μήλιο από το Lowell MA που τους προέτρεπε να συμμετάσχουν στη «Ροδιακή Φάλαγγα», για να λάβουν μέρος στον Βαλκανικό πόλεμο. Δύο άλλες προσπάθειες έγιναν από Ροδίτες ανθρακωρύχους στην Aliquippa χωρίς επιτυχία.
Τελικά, η τέταρτη προσπάθεια, που έγινε με πρωτοβουλία του δασκάλου Ιωάννου Τσοπανάκη κατέληξε στην ίδρυση της «Ροδιακής Λεγεώνος» το 1918.

Το 1919 ο Νικόλαος Χρυσοχόος επισκέφθηκε διάφορες Ροδιακές παροικίες όπου κήρυξε το ευαγγέλιο της ενσωμάτωσης.
Στο Pittsburgh έγινε μεγάλη συγκέντρωση όπου μαζεύτηκαν 1.200 δολάρια (ισοδυναμούσαν με 240 χρυσές λίρες)και εστάλησαν 10 τηλεγραφήματα σε αρχηγούς Κρατών με τα οποία ζητούσαν την Ένωση της Δωδεκανήσου με την Ελλάδα.
Το 1920, οι Ροδίτες του Hartford ίδρυσαν Ροδιακή Λέσχη, όπου οι δάσκαλοι Κωνσταντίνος Μπονιάτης και Αθανάσιος Α. Αθανασιάδης δίδασκαν Ελληνικά, Ιστορία και Θρησκευτικά.

Το 1921, ο ιερέας Παπαγεωργίου ίδρυσε στο Weirton OH τον σύλλογο «Κλεόβουλος» και τον ίδιο χρόνο, οι Γενναδενοί ίδρυσαν την «Ομόνοια». Μεταξύ των άλλων, το 1924, ο Σύλλογος έδωσε θεατρική παράσταση της οποίας οι εισπράξεις απεστάλησαν στην Κατταβιά για την περίθαλψη των προσφύγων της Μικρασιατικής Καταστροφής που κατέφυγαν εκεί. Με τον καιρό όμως όλες, αυτές οι προσπάθειες ατόνησαν.

Ο σπόρος που έσπειρε η «Ροδιακή Λεγεώνα» βρήκε αρκετά γόνιμο έδαφος στο Hartford CN, όπου είχε, στο μεταξύ, συγκεντρωθεί σεβαστός αριθμός Ροδίων και άρχισαν σοβαρές προσπάθειες για γενική κινητοποίηση. Το 1916 ιδρύθηκε ο Ροδιακός Σύλλογος «Ομόνοια», ο οποίος αναγνωρίστηκε από την πολιτεία του Connecticut. Η φήμη της «Ομόνοιας» άρχισε να “απλώνεται” και το 1925 ιδρύθηκαν τρία τμήματα στις πόλεις Norwich, New York και Baltimore.

«Απόλλων»
Στο μεταξύ, ιδρύθηκε στη Νέα Υόρκη μια άλλη Ροδίτικη οργάνωση, η «Πρόοδος», με στελέχη και μέλη ως επί το πλείστον από τη Μαλώνα. Ύστερα από διαπραγματεύσεις επιτυγχάνεται η Ένωση «Ομόνοιας» και «Προόδου» σε νέα οργάνωση, τον Παρροδιακό Σύλλογο Αμερικής «Απόλλων». Σιγά-σιγά, ο «Απόλλων» αύξησε τα μέλη του και απλώθηκε σ’ ολόκληρη την Αμερική με 20 τμήματα που δημιούργησε στο Hartford, Norwich, New York, Baltimore, Aliquippa, Weirton, Farrell, Canonsburg, Warren, Gary, Detroit, McKeesport, St. Louis, Tacoma, Peoria, Chicago, Washington, Cleveland, Pittsburgh και Union. Επίσης ίδρυσε εννέα γυναικείες στοές στο Hartford, New York, Baltimore, Aliquippa, Weirton, Canonsburg, Warren, McKeesport, Farrell και Gary, και τμήματα νεολαίας στο Hartford, Union και Warren. Επίσης, εκτός των τμημάτων και των στοών, μέλη του «Απόλλων» έγιναν και οι ανεξάρτητοι Ροδιακοί σύλλογοι, οι σύλλογοι Ροδίων φοιτητών και επιστημόνων και το τμήμα του «Απόλλων», που εδρεύει στη Ρόδο.

Με σύνθημα «Έθνος – Πατρίς – Θρησκεία – Γλώσσα», ο «Απόλλων» πρόσφερε αξιόλογες υπηρεσίες στη γενέτειρα και στη Ροδιακή παροικία της Αμερικής. Διενήργησε εράνους για σεισμοπαθείς της Ρόδου, έδωσε υποτροφίες σε Ροδιτόπουλα της Ρόδου και της Αμερικής και συνέβαλε στον εμπλουτισμό τεσσάρων βιβλιοθηκών.

Κατά την περίοδο της Ιταλοκρατίας, βοήθησε σχολεία και κοινότητες, συνέβαλε στην οργάνωση κατηχητικών σχολείων, όταν ο Μουσολίνι έκλεισε τα ελληνικά σχολεία, οργάνωσε μαθητικά συσσίτια, πλήρωνε ιεροκήρυκες και υποστήριζε χρηματικά εξόριστους πατριώτες και επιστήμονες. Στον τομέα αυτόν, η δράση του Συλλόγου στη Ρόδο γινόταν κατά τρόπο μυστικότατο πότε μέσω Αθηνών, πότε μέσω Καΐρου και Αλεξάνδρειας και πότε μέσω έμπιστων προσώπων. Το 1930, ο «Απόλλων» συμμετείχε στα εκατοντάχρονα της Ελληνικής παλιγγενεσίας στην Αθήνα, αντιπροσωπευόμενος από τους Γεώργιο Θ. Γεωργιάδη, Μιχαήλ Γεωργαντά και Παναγιώτη Κυριακίδη.

Επιπλέον, ο «Απόλλων» ίδρυσε Γεωργική Σχολή στο νησί, βοήθησε τα χωριά οικονομικά, απέστειλε γραφική ύλη στους μαθητές της Ρόδου, ακτινογραφικά μηχανήματα για το νοσοκομείο και φάρμακα μεγάλης αξίας. Επι πλέον βοήθησε τον Ελληνικό Ερυθρό Σταυρό, την Greek War Relief, το Οικουμενικό Πατριαρχείο, τα ιδρύματα της Αρχιεπισκοπής Αμερικής, προίκισε κορίτσια στη Ρόδο και συνέβαλε στην υπόθεση της Κύπρου, μετά την τουρκική εισβολή, με αποστολή μεγάλου χρηματικού ποσού και την υιοθέτηση προσφυγόπουλων.
Επίσης, ιδιαίτερα στο διάστημα της οικονομικής κρίσης στη δεκαετία του 1930, ο «Απόλλων» φρόντισε για την κοινωνική περίθαλψη των μελών του.

Όταν κάποιο μέλος πέθαινε, ο Σύλλογος πρόσφερε στην οικογένειά του, 100 δολάρια (ισοδυναμούσαν με 20 χρυσές λίρες), αρκετά για να καλύψει τα έξοδα της κηδείας του. Όταν, πάλι, κάποιος αρρώσταινε ο Σύλλογός του, έδινε 5 δολάρια την εβδομάδα και αν πήγαινε στο νοσοκομείο, το ποσό αυξανόταν στα 10 δολάρια. Όταν κάποιος άπορος ήθελε να επιστρέψει στη Ρόδο και δεν είχε να πληρώσει τα ναύλα του, ο Σύλλογος τού έδινε 100 δολάρια για να καλύψει τα έξοδα της επιστροφής.
Η πολύπλευρη εθνική δράση του «Απόλλωνα» υπήρξε πρωτοποριακή.

Για 44 συνεχή χρόνια (1934-77) εξέδιδε το μηνιαίο δελτίο «Απόλλων» και στη συνέχεια για 16 χρόνια (1978-1993) το περιοδικό «Ρόδος», με τη φροντίδα του Μανώλη Αθανασιάδη. Ήταν η πρώτη οργάνωση που υπέδειξε και συνέβαλε στην ίδρυση της Δωδεκανησιακής Νεολαίας Αμερικής. Ήταν εκ των πρώτων που υπέδειξαν και συνέβαλαν στην ίδρυση της Greek War Relief. Ήταν η πρώτη οργάνωση που συνέβαλε στην ίδρυση του Εθνικού Δωδεκανησιακού Συμβουλίου Αμερικής και πρωτοστάτησε στην αναδιοργάνωση του το 1975. Απ’ όλες τις Ελληνοαμερικανικές οργανώσεις, ο «Απόλλων» ήταν ο πρώτος που οργάνωσε το συνέδριό του στην Ελλάδα (1960).

Όλα αυτά τα χρόνια, ο «Απόλλων» δεν σταμάτησε τις δραστηριότητές του:
Τα τελευταία δέκα χρόνια διαχειρίζεται τα Ιστορικά Αρχεία που βρίσκονται στην βιβλιοθήκη του Paideia Center.
Αυτή την εποχή, ο «Απόλλων» εργάζεται για τη δημιουργία Εκπαιδευτικού Κέντρου στη Ρόδο και την κατασκευή και τοποθέτηση ορειχάλκινου αγάλματος του Δωριέα, που το 408 π.Χ. ίδρυσε την πόλη της Ρόδου.
Τα τελευταία πέντε χρόνια ο «Απόλλων» βοηθά στην αναδάσωση των δασών που είχαν καταστραφεί από πυρκαγιές.
Τα τελευταία τέσσερα χρόνια, ο «Απόλλων» παρέχει ιατρική βοήθεια κάθε καλοκαίρι στο Καταφύγιο Ζώων της πόλης της Ρόδου με τη βοήθεια Αμερικανών φοιτητών και καθηγητών κτηνιάτρων.

Τα τελευταία 40 χρόνια, ο «Απόλλων», με την συνεργασία και των άλλων Ροδιακών συλλόγων, συνδράμει στην κατασκευή και λειτουργία Κέντρου Ελληνικών Σπουδών στο Campus του Connecticut University με Ελληνορθόδοξο Παρεκκλήσι, Εκπαιδευτικό Κτήριο, υπαίθριο Καλλιμάρμαρο Θέατρο και Μουσείο.
Γενικά, ο «Απόλλων» έπαιξε και συνεχίζει να παίζει καθοριστικό ρόλο για το εκπαιδευτικό και πολιτιστικό επίτευγμα της Ομογένειας για τον Ελληνισμό και την Ορθοδοξία στην Αμερική.

Στο διάστημα της Ιταλοκρατίας, ο «Απόλλων» μαζί με όλους τους άλλους Ροδιακούς συλλόγους έστειλαν στη Ρόδο, για κοινωφελή έργα και σκοπούς, περισσότερες από 63.000 ιταλικές χρυσές λίρες.
Ο δήμος Ρόδου, τιμώντας το έργο και την προσφορά του «Απόλλωνα», έδωσε το όνομά του σ’ ένα από τους κεντρικούς δρόμους της πόλης.

Από την ίδρυση του «Απόλλωνα», ύπατοι πρόεδροι διετέλεσαν: Konstantine Mponiatis (1924-26), Athanasios Athanasiades (1927-31, 1953-55), Theodosius Nychis (1931-33), Dimitrios Petrides (1933-35, 1942-44, 1946-48), Panayiotis Mereses (1935-37), Ioannis Botsaris (1937-39), Savvas Kambouris (1939-42), Menelos Zagorianos (1944-46), Panayiotis Nychis (1948-50), Vasilios S. Kambouris (1950-51), Michael Nicholaides (1951-53), Anthony Xintas (1955-57), Klimis Klimenton (1957-59, 1972-73), Moskos Moskis (1959-61), George Athanson (1961-63), Emanuel Athanasiades (1963-65), Kyriakos J. Coumbis (1965-67),

Stavros Stamatakis (1967-68), Dimitris Dimitriou (1968-70), Stamatis Papasavvas (1970-72), Stelios Yamalis (1973-75, 1989-91, 1993-95), Philip Anastasiadis (1975-77, 2003-05), Panayiotis Manousos (1977), Venizelos Yamalis (1977-78), John Koutsoulios (1978-80), Elias Tomazos (1981-1983, 2016-present), Polyvios Pavlidis (1980-81, 1983-85, 1988-89, 1996-97, 2008-10, 2013-14), Christos Kotiadis (1985-87), Vasilios Angelis (1987-88), Anastasius Georgas (1991-93, 1995-96), Michael Kotis (1997-98, 2000-01), Christina Kapolis (1998-2000), Phillip G. Yamalis (2001-03, 2005-07), Emmanuel S. Anthou (2007-08), Steve Pelardis (2010-12), Dr. Nicholas G. Loutsion (2012-2014), Steve Pelardis (2014-2016).

Τοπικοί Σύλλογοι
Εκτός του «Απόλλωνα», έδρασαν στην Αμερική και άλλοι Ροδιακοί σύλλογοι για να βοηθήσουν τα χωριά και τους συγχωριανούς τους στην Αμερική. Το 1921, οι Σορωνιάτες του Hartford ίδρυσαν τον πρώτο τους σύλλογο και αργότερα, το 1972, τον «Ερμή».

Το 1923, οι Κοσκινιάτες του Canonsburg ίδρυσαν τον «Κλεόβουλο», ο οποίος έκτισε το καμπαναριό της εκκλησίας του χωριού τους που καταστράφηκε από σεισμό το 1926, και συνέλεξαν 8000 δολάρια, ήτοι 1600 χρυσές λίρες ή 100.000 ιταλικές λιρέτες, για την κατασκευή νέου ελαιοτριβείου στα Κοσκινού της Ρόδου. Επίσης, ο Σύλλογος βοήθησε οικονομικά Κοσκινιάτες αριστούχους απόφοιτους του Βενετοκλείου Γυμνασίου να συνεχίσουν τις σπουδές τους στην Ελλάδα και την Αμερική.
Το 1926, οι Τριαντανοί ίδρυσαν τον «Ιάλυσο» ο οποίος άρχισε την οικοδόμηση νέου σχολικού κτηρίου στα Τριάντα. Αργότερα, το 1931, ο Σύλλογος αναδιοργανώθηκε και συνέχισε τη συλλογή χρημάτων προς αποπεράτωση του έργου.
Το 1938 ο Σύλλογος των Κρεμαστινών αποπεράτωσε την βιβλιοθήκη στην Κρεμαστή, η οποία στοίχισε 16.000 δολάρια (ισοδυναμούσαν με 1600 χρυσές λίρες) που εφοδίασαν με 5.000 βιβλία.

Το 1972 ιδρύθηκε στην Baltimore ο Ροδιακός Σύλλογος «Διαγόρας», που προσφέρει αξιόλογες υπηρεσίες στην εκεί Ροδιακή παροικία και στη γενέτειρα. Κάθε χρόνο γιορτάζει την εορτή του Santa Claus, οργανώνει χοροεσπερίδα και εκδρομές σε αξιοθέατα της Αμερικής και απονέμει υποτροφίες.

Επίσης, μαζί με τους συλλόγους των Καρπαθίων και Χαλκιτών, ο Σύλλογος συμμετάσχει στην Εθνική παρέλαση και γιορτάζει την Ενσωμάτωση της Δωδεκανήσου. Ο Σύλλογος βοήθησε την εκκλησία του Αγίου Νικολάου στην Baltimore με το ποσόν των 20.000 δολαρίων και δώρισε κολυμπήθρα στην εκκλησία της Αγίας Μαρκέλλας. Το 2004, με ενέργειες του Διαγόρα, έφεραν από τη Ρόδο την εικόνα της Παναγίας της Σκιαδενής και από τον έρανο που διεξήγαγε ο Σύλλογος συγκεντρώθηκαν 40.000 δολάρια για την διάνοιξη δρόμου προς το μοναστήρι.
Επίσης, ο Σύλλογος βοήθησε οικονομικά καρκινοπαθή παιδιά και την φιλεκπαιδευτική οργάνωση «Παιδεία».