Μαίρη Παπανδρέου: Η παραβατικότητα των νέων

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο
Mαίρη Παπανδρέου
Ψυχιατρική Κοινωνική Λειτουργός

Η αύξηση της παραβατικότητας των εφήβων και των παιδιών σήμερα, μας ανησυχεί και μας προβληματίζει. Τα αίτια πολλά και ποικίλα, που «ξεκινούν» από την οικογένεια και μετά από το σχολείο. Οι γονείς είναι οι πρώτοι έμπρακτα «διδάσκοντες» στα παιδιά τη στάση ζωής, με το δικό τους παράδειγμα. Δεν είναι αρκετό – ούτε και πιστικό για τα παιδιά – να τα συμβουλεύουν π.χ.:

«Παιδιά, δεν πρέπει να λέτε ψέματα», όταν οι ίδιοι χρησιμοποιούν το ψέμα και ακόμα χειρότερα, κάνουν συνεργούς και τα παιδιά τους, όπως π.χ. «… όταν με ζητήσει στο τηλέφωνο ο “τάδε”, πες του ότι δεν είμαι εδώ…» ή «αν σας ρωτήσει κανείς πόσο χρονών είμαι, να του πείτε “τόσο”…» αναφέροντας συνήθως μικρότερη ηλικία. Πάμπολλα είναι τα επιεικώς ονομαζόμενα «λευκά ψεύδη», που όμως δεν παύουν να είναι «ψεύδη» και κακό παράδειγμα προς αποφυγήν.
Τη «συνέπεια» και την «αλήθεια» διδάσκουν έμπρακτα πρώτα οι γονείς και μετά οι δάσκαλοι, αλλά η τιμωρία όταν και όπου χρειάζεται, να μην επιβάλλεται ως «εκδίκηση», αλλά ως «συνέπεια» των πράξεων. Τα παιδιά μας, επισημαίνουν τις ασυνέπειες και τις ανήκεστες δικές μας συμπεριφορές.

Σαν ένα μικρό παράδειγμα: όταν λέμε στο παιδί μας, «μπορείς να πας με τους φίλους σου στο γήπεδο, όμως πρέπει στις 7.30, να είσαι στο σπίτι» κι εκείνο επιστέφει στις 8 ή και αργότερα χωρίς να ειδοποιήσει και στην παρατήρηση των γονιών απαντάει ανέμελα: «Έλα τώρα, για καθυστέρηση μιας ώρας κάνεις έτσι…» και οι γονείς δέχονται την ασυνέπεια ασυζητητί, και για αυτή την «ατιμωρησία» ευθύνονται πλέον οι γονείς και τα παιδιά νομίζουν ότι η ανυπακοή τους δεν είναι ούτε καν μικρό «πταίσμα». Ακόμα χειρότερα, όταν οι γονείς συμπεριφέρονται έστω «λεκτικά επιθετικά» μεταξύ τους ή σε άλλα μέλη της οικογένειας όπως παππούδες, γιαγιάδες, οικιακούς βοηθούς, έμπρακτα πλέον δίνουν το «μάθημα» στα παιδιά τους, για να γίνουν και τα ίδια επιθετικά.

Ας δούμε με «αθόλωτο μάτι» και τις συνθήκες που επικρατούν στα «αναμορφωτήριά μας», δηλαδή η ποιότητα της διαβίωσής τους μέσα σε αυτά τα ιδρύματα και ποιες είναι οι ευκαιρίες που τους δίνονται με την κατάλληλη «προετοιμασία» των τροφίμων, για ν’ αντιμετωπίσουν αργότερα, τις δυσκολίες της ζωής τους, μέσα στην ποικιλόμορφη κοινωνία μας.

Τους παρέχεται πάντα η απαραίτητη επαγγελματική κατάρτιση για να αντιμετωπίσουν τις απαιτήσεις και τις προκλήσεις της καθημερινότητας; Αναρωτηθήκαμε πόσο «ελεύθερα» νιώθουν αυτά τα εσώκλειστα/έγκλειστα παιδιά; Έχουν πάντα την ευκαιρία να «μάθουν» να διαχειρίζονται «χρηστά» τον χρόνο τους, όταν βρεθούν μπροστά στις προκλήσεις της κοινωνίας, ασκώντας ένα νόμιμο επάγγελμα για να επιζήσουν μέσα στα πλαίσια του Νόμου;

Το κράτος, τους παρέχει αυτά τα εχέγγυα; Υπάρχουν παντού και πάντα οι κατάλληλα εκπαιδευμένοι/ειδικοί «σύμβουλοι», που θα είναι αρωγοί και συμπαραστάτες στην κάθε τους δυσκολία ή προβληματισμό ή «αταξία»; Έχουμε τις ονομαζόμενες «ανοιχτές φυλακές», που εδώ και δεκαετίες λειτουργούν με εξαιρετική επιτυχία π.χ. στην Αγγλία; Πριν από χρόνια, στα πλαίσια εξειδικευμένης υποτροφίας στο Κεντ της Αγγλίας, επισκέφτηκα «Ανοιχτές Φυλακές» για κορίτσια 14-16 ετών.

Στεγάζονταν σε ένα εκπληκτικής ομορφιάς μεσαιωνικό κτήριο, τριγυρισμένο από θαυμάσιο κήπο, που ναι μεν, είχε τοιχίο και δίφυλλη σιδερένια πόρτα, η οποία όμως ήταν συνεχώς όχι απλώς ξεκλείδωτη, αλλά ορθάνοιχτη. Με εξέπληξε όπως ήταν φυσικό και ρώτησα μία από τις κοινωνικές λειτουργούς, που με ξεναγούσε στις εγκαταστάσεις των «Ανοιχτών Φυλακών για κορίτσια 14-16 ετών», όταν καθίσαμε στο «μεγάλο σαλόνι» του Ιδρύματος, όπου σε έναν παρακείμενο καναπέ, βρισκόταν μία νεαρή «φυλακισμένη» δίπλα στον αγαπημένο της και συζητούσαν χαμηλόφωνα.

Πρωτόγνωρες συνθήκες για «έγκλειστα κορίτσια», θαύμαζα και απορούσα. Ρώτησα την Αγγλίδα συνάδελφο με εύλογη απορία: «Πώς γίνεται και δεν έχετε αποδράσεις, με τις ορθάνοιχτες πόρτες»; Και η Αγγλίδα συνάδελφος, μου εξήγησε χαμογελαστή: «Οι “φυλακισμένες” εδώ, προσέχουν η μια την άλλη, και όταν παρατηρήσουν κάποια νευρικότητα σε συγκρατούμενη – δείγμα ανησυχίας και ψυχολογικής αναστάτωσης που προηγείται πάντα πριν από την απόπειρα απόδρασης - την προσέχουν οι ίδιες για να μην αποδράσει, διότι, όταν μια φυλακισμένη συλληφθεί για απόδραση, διπλασιάζεται ο χρόνος της φυλάκισής της.

Έτσι, η μία φυλακισμένη, προσέχει την άλλη για το καλό της επίδοξης δραπέτιδος. Έτσι απλά και άμεσα, αντιμετωπίζεται κάθε απόπειρα απόδρασης από τις ίδιες τις φυλακισμένες»! Η «φλεγματική» αντιμετώπιση της Αγγλίδας συναδέλφου, απέδειξε ότι η γνώση, πρέπει να συμπορεύεται με ήρεμο χειρισμό κάθε δυσκολίας, διότι, μόνο τότε έχει το απαιτούμενο και επιδιωκόμενο αποτέλεσμα. Η «πειθαρχία», πρέπει να βιώνεται ως «αυτοπειθαρχία», διότι μόνο τότε είναι συνειδητή και έχει τα ζητούμενα αποτελέσματα.