Μ. Καρίκη: Συναισθηματική ανωριμότητα

Μαρία Καρίκη

Πώς καταλαβαίνει κανείς ότι συναισθηματικά έχει ωριμάσει; Πώς μπορεί να νιώσει ότι εξελίσσεται μέσα του και ότι δεν μένει στάσιμος; Είναι μόνο οι αντιδράσεις και οι συμπεριφορές που αποτελούν ενδείξεις ή μήπως και ο τρόπος που σκέφτεται; Μεγαλώνοντας και ερχόμενο αντιμέτωπο με ανθρώπους και καταστάσεις μαθαίνει το άτομο να αντιλαμβάνεται τόσο τα δικά του συναισθήματα όσο και των άλλων. Το ερώτημα είναι κατά πόσο τα αναγνωρίζει και τα διαχειρίζεται “σωστά”.

Υπάρχουν αρκετοί παράγοντες που δεν βοηθούν στη συναισθηματική μας ωρίμανση. Το άγχος, η θλίψη, η κούραση, ο εγωκεντρισμός, τα συμπλέγματα, οι ανασφάλειες, τα τραύματα, η προσκόλληση στο παρελθόν, ο αρνητικός τρόπος θεώρησης των πραγμάτων, η χαμηλή αυτοπεποίθηση, η υπερβολική ευαισθησία δεν μας αφήνουν εύκολα να ωριμάσουμε.

Συμβάλλουν συνήθως στο να είμαστε έρμαια των συναισθημάτων μας, αντί να τα ελέγχουμε εμείς: υπερβολές, ακραίες αντιδράσεις, μεγεθύνσεις, διαστρεβλώσεις, γκρίνια και αναζήτηση των ευθυνών έξω από μας.

Η συναισθηματική ανωριμότητα μας κρατάει καθηλωμένους σε προηγούμενα ηλικιακά στάδια. Σκεφτόμαστε πιο παρορμητικά, πιο εγωιστικά, πιο ενστικτωδώς. Ανυπομονούμε, επιμένουμε, είμαστε συχνά απόλυτοι, κρίνουμε εύκολα και “ακυρώνουμε” ή υποβιβάζουμε τους άλλους, επειδή συνήθως εμείς έχουμε “δίκιο” (κατά τη δική μας γνώμη!). Δεν μπορούμε να κάνουμε υγιή διάλογο. Αντιδρούμε, φωνάζουμε, θυμώνουμε όταν ακούμε κάτι που δεν μας αρέσει ή δεν μας βρίσκει σύμφωνους. Είναι αρκετά δύσκολο να είμαστε διαλλακτικοί και ευέλικτοι.

Όταν τα συναισθήματα εναλλάσσονται συνεχώς και δεν υπάρχει μια σχετική σταθερότητα, όσοι είναι γύρω μας μπορεί να ταλαιπωρούνται ή να υποφέρουν. Δεν μπορούν να μας προβλέψουν, να μας καταλάβουν, να μας αποκωδικοποιήσουν. Είναι περίπλοκη και αρκετά ψυχοφθόρα η συμβίωση με έναν άνθρωπο συναισθηματικά ανώριμο και ασταθή. Προκαλεί άγχος, αγωνία και αβεβαιότητα σε όποιον είναι δίπλα του.

Όχι μόνο οι ανθρώπινες σχέσεις, αλλά και το ίδιο το άτομο με συναισθηματική ανωριμότητα βρίσκεται σε μια συνεχή εγρήγορση και αναστάτωση. Νιώθει μπερδεμένο, αποπροσανατολισμένο, αναποφάσιστο και εξαντλημένο από δοκιμασίες, αδιέξοδα και πειραματισμούς.

Δυσκολεύεται να έχει μια σταθερή άποψη για τον εαυτό του και επηρεάζεται γενικά εύκολα από τρίτους. Όποιος βρίσκεται πιο κοντά του, το καταλαβαίνει. Δεν μπορεί το άτομο να ελέγξει τις παρορμήσεις του και να συγκρατηθεί, είτε στα καλά είτε στα κακά.

Κατακτιέται, άραγε, ποτέ η συναισθηματική ωριμότητα; Ναι, μπορεί σε έναν ικανοποιητικό βαθμό. Αρκεί να υπάρχουν τα κατάλληλα κριτήρια, συνθήκες και βιώματα που να μας σπρώχνουν προς τη συνειδητοποίηση των ελλείψεών μας. Κανείς δεν μπορεί να βελτιωθεί, αν δεν παρατηρήσει τον εαυτό του, αν δεν βγει έξω από τη ζώνη ασφαλείας του, αν δεν τολμήσει να παραδεχτεί τις αδυναμίες και τα σφάλματά του.

Όχι για να θυμώσει με τον εαυτό του, αλλά για να θέσει στόχους αυτοβελτίωσης. Αν δεν κάνεις λάθος, δεν θα μάθεις. Αν δεν χάσεις, δεν θα εκτιμήσεις. Αν δεν αποτύχεις, δεν θα πεισμώσεις να γίνεις καλύτερος! Αν δεν πληγωθείς, δεν θα μπορέσεις να καταλάβεις πώς νιώθουν οι άλλοι όταν τους το κάνεις εσύ αυτό.

Η ενσυναίσθηση είναι ένας σημαντικός δείκτης της συναισθηματικής ωριμότητας. Μπορείς να μπεις στη θέση του άλλου; Μπορείς να τον καταλάβεις και να τον ερμηνεύσεις έξω από τα όρια του “Εγώ” σου; Αναγνωρίζεις την κοσμοθεωρία του, τα συναισθήματά του; Μπορείς να δεχτείς και να διαχειριστείς τη διαφορετικότητά του, ακόμα και αν διαφωνείς; Μπορείς να ελέγξεις το θυμό σου επειδή κάποιος άλλος δεν συμφωνεί μαζί σου; Μπορείς να του δώσεις δίκιο, όταν πράγματι έχει; Μπορείς να αναλάβεις το μερίδιο της ευθύνης που σου αναλογεί; Μπορείς να συνειδητοποιήσεις ότι δεν μπορεί να φταίνε συνέχεια και μόνο οι άλλοι;

Η διαδρομή μας, με ό,τι εμπεριέχεται σε αυτήν, αποτελεί το ψυχικό υλικό που μας διαμορφώνει και μας πλάθει ανάλογα μεγαλώνοντας. Είναι σημαντικό να παρατηρούμε τις αλλαγές, αλλά και τη στασιμότητά μας, όπου υπάρχει. Να μάθουμε να αναγνωρίζουμε και να ελέγχουμε τα συναισθήματά μας, όπως εμείς πιστεύουμε καλύτερα και όχι να είμαστε υποχείριά τους. Είναι ο μόνος τρόπος να περάσουμε από την ανωριμότητα στην ωριμότητα σταδιακά και μεθοδευμένα, κι όχι τυχαία.

Η ωριμότητα θα μας αποκαλύψει πτυχές και δυνατότητες του εαυτού μας που ίσως δεν είχαμε φανταστεί ποτέ. Μας οδηγεί στη διεύρυνση και στη βαθύτερη κατανόηση των όσων συμβαίνουν μέσα και έξω από εμάς. Είναι το μέσο, το κλειδί για μια πιο ενσυνείδητη ζωή!