Ηλίας Καραβόλιας: Η διαρκής συμμόρφωση με την «ευκαιρία»

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο Ηλίας Καραβόλιας

«Η ζωή είναι μια επιχείρηση που δεν καλύπτει τα έξοδά της» (Σοπενχάουερ)

Το ίδιο όραμα με τον πρωθυπουργό μας (να γίνουμε start up nation) είχε διατυπώσει πριν λίγα χρόνια και ο Γάλλος πρόεδρος (μέχρι που βγήκανε στους δρόμους αγρότες, εργάτες, νέοι για την ακρίβια και τις ανισότητες.

Από τη βολική θέση της υψηλής θέασης των πραγμάτων, οι ηγέτες δίνουν το σύνθημα του καπιταλισμού στους νέους: επινοήστε και επιχειρήστε.

Καμία οδηγία προφύλαξης στα αχαρτογράφητα νερά του τεχνοφεουδαρχικού συστήματος. Καμία σύσταση για το τι ακριβώς σημαίνουν «αγορά», «καινοτομία», «εφεύρεση» στην εποχή της hi tech σημειωτικής παραγωγής που μοιράζει μεταξύ άλλων χαμηλούς μισθούς σε ένα εργασιακό φόντο που «ξεγελά» τους νέους (δουλεύουν και ζουν στις οθόνες σε κάτι μεταξύ infotainment και gamification).

Το να ενθαρρύνεις την νεολαία να επιχειρεί δεν είναι κακό, δεν είναι μεμπτό. Αλλά ποια συνθήκη δομείται ώστε να αποφύγει την εξαρτημένη εργασία σήμερα ένας καταρτισμένος με ειδικές δεξιότητες πτυχιούχος;

Οι αισιόδοξοι φιλελεύθεροι ηγέτες αυτής της Ευρώπης θεωρούν ότι οι ευκαιρίες για επιτυχία στην ζωή είναι «εκεί», υπάρχουν στην αγορά, έχουν ήδη καταλάβει χώρο για τον καθένα και την καθεμιά.

Θεωρούν ότι μια πρόσκαιρη βελτίωση των μακροοικονομικών μεγεθών φέρνει διάχυση ευκαιριών, γεννάει opportunities στις μάζες.

Στο μυαλό τους η επιχείρηση δεν έχει ρίσκο, δεν είναι ακατόρθωτη: σταθμίζουν την επιχειρηματικότητα με όρους ανάληψης προσωπικής δράσης και ευθύνης.

Και εξαγγέλλουν εκατομμύρια και δις από κονδύλια δήθεν έτοιμα, σαν να περιμένουν την «καλή ιδέα» για ένα ακόμη λογισμικό ή για μια ακόμη πατέντα.

Ξεχνούν οι ηγέτες να εξηγήσουν στα νέα παιδιά (που υπερσυνδέονται με την απατηλή ανοριοθέτητη ψηφιακή αγορά) πώς ακριβώς γεννιέται άραγε μια ιδέα;

Γιατί κάποιοι άνθρωποι εφευρίσκουν καινοτομίες/πατέντες, αγωνίζονται επί μακρόν να υλοποιήσουν ένα όραμα και κάποιοι άλλοι δεν μπορούν καν να τολμήσουν στην αγορά;

Ποια ορμέμφυτα είναι αυτά που διαφέρουν από άτομο σε άτομο ώστε να δομούνται ξεχωριστές προσωπικότητες και κάποιοι να ξεκινούν επιχειρήσεις καινοτόμες ή να δημιουργούν ολόκληρες οικονομικές αυτοκρατορίες ενώ οι περισσότεροι παραμένουν καθηλωμένοι στη ρουτίνα της μισθωτής εργασίας και στην ασφάλεια της εξάρτησης στον επαγγελματικό τους στίβο;

Αυτά τα ερωτήματα απωθούνται από τη βιοπολιτική της «συμμόρφωσης με την ευκαιρία». Απο την κοινωνική μηχανική της προσαρμογής στη διαφοροποιημένη τεχνολογική εξέλιξη.

Το νεοφιλελεύθερο πρόταγμα δεν είναι ασύνδετο με την τεχνητή συστημική ροπή για ανάληψη επιχειρηματικού ρίσκου. Μόνο που το κάθε υποκείμενο είναι διαφορετικό «ιστορικό».

Και οι αποφάσεις του - ειδικά οι επαγγελματικές - σχετίζονται σύμφωνα με εκτενείς μελέτες σε ένστικτα, τραύματα, απωθήσεις και ενορμήσεις (βλ. π.χ. Neuroeconomics and the Firm, επιμέλεια Stanton, Day, Welpe, εκδόσεις Elgar, 2010).

Ο κόσμος άλλαξε και ο καπιταλισμός γεννάει περισσότερους κινδύνους από ευκαιρίες - αυτό κρύβουν συστηματικά οι ηγεσίες. Ο ψηφιακός μετασχηματισμός διευκολύνει τον βίο, γεννάει θέσεις εργασίας, όμως η ζωή δεν είναι start up με business plan.

Δεν είναι αγορά που χωνεύει τις επιθυμίες και τον μόχθο όλων ούτε ανταμείβει πάντα τους ικανότερους. Το να θέλεις ως κυβερνήτης να περάσεις στο συλλογικό ασυνείδητο την αισιοδοξία της επιτυχίας και του πλουτισμού δεν είναι αρνητικό.

Αλλά το να μην εξηγείς γιατί επιμένεις σε ταξικές πολιτικές ενίσχυσης των ανισοτήτων και σε μια τάση κατάργησης κάθε κοινωνικού ασφαλίστρου, το να μην απλώνεις το δίχτυ προστασίας στα συστημικά εμπόδια που δυσκολεύουν τους νέους, δεν συμβαδίζει με ευχολόγια και καλές προθέσεις.

Ο σύγχρονος ψηφιακός καπιταλισμός των σκυμμένων στις οθόνες prosumers, λειτουργεί περισσότερο ως ένα εργοστάσιο επιθυμητικών μηχανών. Και είναι οι παραγωγικές του δυνάμεις που ωθούν την επιθυμία να γίνεται ένα με το δήθεν εναλλακτικό στοιχείο (η διαφορετική ιδέα, το αδιανόητο, το out of the box thinking).

Να ενισχύσουμε την επιχειρηματικότητα και το κέρδος, ναι. Να δομήσουμε κοινωνίες υγιούς ανταγωνισμού, σύμφωνοι. Να ωθήσουμε τα ταλέντα στην δημιουργία, εννοείται ότι πρέπει.

Πριν από αυτά όμως προηγείται το χτίσιμο του πλαισίου του βίου. Προηγείται το χτύπημα στα καρτέλ της κερδοσκοπίας και στη μεγάλη φοροδιαφυγή. Προηγείται να φορέσει κοινωνικό προσωπείο ρυθμιστή και επόπτη το κράτος.

Να ορίσουμε ξανά τα δημόσια αγαθά και το έννομο κοινωνικό συμφέρον σε χώρους και χρόνους των υποκειμένων. Για να φτιάξουμε start up nation απαιτείται πρώτα να στήσουμε κοινωνικές δομές και υποδομές και όχι να συντηρούμε ένα ελεγχόμενο από κλίκες συμφερόντων failed state…