Μαρία Καρίκη: Συναισθήματα: Τα ελέγχουμε ή μας ελέγχουν;

Rodiaki NewsRoom

Γράφει η Μαρία Καρίκη

Ψυχολόγος, Msc

Ο άνθρωπος σκέφτεται, νιώθει και ανάλογα δρα. Τα συναισθήματά του παίζουν έναν βασικό ρόλο στην ψυχολογία του και στη συμπεριφορά του. Τα ερεθίσματα που τα πυροδοτούν μπορεί να είναι ποικίλα: γεγονότα, βιώματα, αντιδράσεις άλλων ανθρώπων, καθώς και οι ίδιες οι σκέψεις. Πολλές φορές έχουμε επίγνωση τού τι νιώθουμε, ενώ άλλες φορές δεν είναι και τόσο ξεκάθαρο αυτό. Μπορεί να γίνουν πολύ γρήγορα κάποια πράγματα και τα συναισθήματα να μας κατακλύζουν τόσο καταιγιστικά, ώστε να χρειαζόμαστε χρόνο, προκειμένου να αντιληφθούμε τι έχει γίνει ακριβώς μέσα μας.

Ένα μεγάλο ερώτημα που συνοδεύει το ζήτημα των συναισθημάτων, πέρα από την έγκυρη αναγνώρισή τους, είναι το αν μπορεί το άτομο να τα ελέγχει ή όχι. Πόσο εύκολο είναι, άραγε, να διαχειριστούμε τα συναισθηματικά μας φορτία; Είναι ποτέ εφικτό κάτι τέτοιο ή είμαστε καταδικασμένοι να είμαστε μόνιμα έρμαιό τους; Η απάντηση δεν είναι απλή.

Καταρχήν, τα συναισθήματα έχουν διαβαθμίσεις. Η έντασή τους εξαρτάται από το πόσο σημαντικό είναι το θέμα που τα ενεργοποιεί και από το τι ακριβώς έχει γίνει. Στη συνέχεια χρειάζεται να δούμε κατά πόσο έχουμε από πριν μπει στον κόπο να εκπαιδεύσουμε τον εαυτό μας στη διαχείριση των συναισθημάτων που μας γεννιούνται. Κάτι τέτοιο δεν γίνεται χωρίς αυτογνωσία, αυτοκριτική, αυτοπειθαρχία και δυνατή ενσυναίσθηση!

Τα συναισθήματα είναι ένα φυσιολογικό μέρος της ανθρώπινής μας υπόστασης και λειτουργίας. Είναι ο τρόπος να αντιδράμε ψυχικά και πνευματικά σε ό,τι συμβαίνει γύρω μας. Θέλουμε να τα αναγνωρίζουμε, να τα κατονομάζουμε και να γνωρίζουμε συνειδητά τι συμβαίνει μέσα μας. Ακόμα, και να τα εκφράζουμε, να τα μοιραζόμαστε, αν αυτό μας βοηθάει να αποσυμπιεστούμε και να νιώσουμε καλύτερα.

Σε καμία περίπτωση δεν τα φιμώνουμε ή τα καταπιέζουμε, γιατί τότε η ψυχολογία μας μπορεί να χειροτερέψει. Τα συναισθήματά μας χρειάζονται να βρουν μια διέξοδο, όπως και να έχει. Εμείς οφείλουμε να φροντίσουμε για αυτό. Διαφορετικά, μπορεί να πάρουν σε βάθος χρόνου τη μορφή ενός έντονου «ξεσπάσματος» ή να σωματοποιηθούν!

Πώς είναι ένας άνθρωπος που δεν καταφέρνει να ελέγχει τα συναισθήματά του; Συνήθως, τα βιώνει έντονα κι αυτά κυριαρχούν στο μυαλό και στη συμπεριφορά του. Έχει νεύρα, είναι ευερέθιστος, εύθικτος, δεν ξεπερνάει εύκολα ή γρήγορα καταστάσεις που του συμβαίνουν, αναπαράγει συχνά τα ίδια και τα ίδια. Επίσης, μπορεί να έχει πολλά παράπονα, γίνεται με το παραμικρό αρνητικός και αντιδραστικός, ενώ οι συμπεριφορές του μπορεί να είναι υπερβολικές ή ακραίες και συνήθως εμμένει στο παρελθόν.

Είναι δύσκολο να κάνεις διάλογο με έναν συνεχώς συναισθηματικά φορτισμένο άνθρωπο, γιατί βιώνει μέσα του πολλαπλάσια όλα όσα πράγματι έχουν γίνει και δεν μπορεί να σε ακούσει. Τα συναισθήματά του τον πλημμυρίζουν, επηρεάζουν την κρίση του, την ερμηνεία της πραγματικότητας γύρω του και μεγεθύνει και δραματοποιεί το τι του έχουν κάνει οι άλλοι. Όλο αυτό τον ορίζει και δεν μπορεί να δει τα πράγματα έξω από αυτό, δυστυχώς.

Ο μόνος τρόπος να μη γίνουμε υποχείριο των συναισθημάτων μας είναι να μπορούμε ταυτόχρονα να γίνουμε και παρατηρητές αυτών. Την ώρα που νιώθουμε κάτι, το οποίο μπορεί και να μεγαλώνει, είναι σημαντικό να γίνουμε ενσυνείδητα και με πρόθεση παρατηρητές του εαυτού μας και να διερευνήσουμε τι είναι αυτό που μας συμβαίνει.

Η αυτοπαρατήρηση είναι ένα γνωσιακό εργαλείο που μας βοηθάει να διατηρήσουμε όσο μπορούμε την «αντικειμενικότητά» μας και να μη χαθούμε εντελώς μέσα στο συναισθηματικό μας φορτίο. Τι μου συμβαίνει τώρα; Γιατί το νιώθω; Τι έχει προηγηθεί; Εγώ πώς συμμετείχα σε αυτό; Μήπως αντιδρώ υπερβολικά; Μήπως το παρακάνω; Μήπως να δώσω χρόνο στον εαυτό μου να ξεθυμάνει το συναίσθημα και μετά να δω τι θα κάνω; Μήπως να μπω και στη θέση των άλλων για να καταλάβω καλύτερα και από τη δική τους πλευρά τι ακριβώς έχει γίνει; Γιατί το έχω πάρει τόσο προσωπικά ή τόσο σοβαρά; Αξίζει να βάλω τον εαυτό μου σε τόση συναισθηματική φθορά; Μήπως να μιλήσω με κάποιον που εμπιστεύομαι για να αποσυμπιεστώ, ώστε μετά να σκεφτώ πιο καθαρά;

Όλες αυτές οι ερωτήσεις προς τον εαυτό μας είναι μέρος της αυτοπροστασίας μας. Είναι ένας τρόπος αντίστασης στον χείμαρρο των συναισθημάτων που είναι έτοιμος να μας «καταπιεί». Όπως γίνεται κατανοητό, όλη η παραπάνω γνωσιακή διαδικασία δεν μπορεί να γίνει αυθόρμητα, αλλά είναι προϊόν ψυχοεκπαίδευσης.

Το υγιές και ψυχικά ασφαλές, λοιπόν, είναι να ελέγχουμε εμείς τα συναισθήματά μας κι όχι εκείνα εμάς. Αυτό δε σημαίνει ότι όλα τα συναισθήματα θα μπορέσουν να είναι ποτέ απόλυτα υπό τον έλεγχό μας. Και δεν είναι, άλλωστε, κάτι τέτοιο η επιδίωξή μας. Αναφερόμαστε κυρίως στα έντονα, στα παρατεταμένα, στα απωθημένα και σε εκείνα που έχουν τέτοια επικίνδυνη δυναμική, ώστε να μπορούν να μας «τραυματίσουν», να μας «ισοπεδώσουν» ή να μας «μπλοκάρουν» ως προς τις μελλοντικές μας επιλογές, αποφάσεις και αντιδράσεις.

Ας έχουμε, λοιπόν, το νου μας. Ας μην αφήνουμε τα συναισθήματά μας να κάνουν ό,τι θέλουν στο μυαλό μας, γιατί με αυτό τον τρόπο η κρίση μας μπορεί να επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό προς λάθος κατεύθυνση... Κι αυτό να έχει επιπτώσεις τόσο στον εαυτό μας, όσο και στις σχέσεις μας με τους άλλους...!