Διπλωματική «δοκιμασία»: Η Αθήνα ανάμεσα σε Κάιρο και Άγκυρα

Rodiaki NewsRoom

Η αιγυπτιακή ρηματική διακοίνωση που αμφισβητεί τα απώτατα όρια της ελληνικής υφαλοκρηπίδας, η συμφωνία του 2020, ο ρόλος της Άγκυρας και η δύσκολη εξίσωση που πρέπει να λύσει η Ελλάδα.

Όταν στις 6 Αυγούστου 2020 η ελληνική κυβέρνηση, πιεζόμενη σε βαθμό ασφυξίας από το τουρκολιβυκό μνημόνιο, υπέγραφε διά χειρός του τότε υπουργού Εξωτερικών Νίκου Δένδια τη συμφωνία οριοθέτησης Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης με την Αίγυπτο, στην Αθήνα επικρατούσαν πανηγυρικοί τόνοι.

Ήταν η πρώτη έμπρακτη αμφισβήτηση της αναθεωρητικής στρατηγικής που επιχειρούσαν, παρανόμως, να επιβάλουν η Άγκυρα και η ελεγχόμενη μεταβατική κυβέρνηση της Τρίπολης στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η ελληνοαιγυπτιακή ΑΟΖ έτεμνε μεν το τουρκολιβυκό μνημόνιο, η κυβέρνηση όμως αφενός είχε αναγκαστεί να δώσει στο Κάιρο περισσότερο χώρο από αυτόν που προβλεπόταν εκ των ορίων της μέσης γραμμής, αφετέρου άφησε ανοιχτό το ζήτημα της οριοθέτησης πέραν του 28ου μεσημβρινού.

Τόσο ο μερικός χαρακτήρας της συμφωνίας όσο και, κυρίως, το τι μέλλει γενέσθαι περί των θαλασσίων ζωνών στο τμήμα ανατολικά της Ρόδου ήρθαν ακριβώς πέντε χρόνια μετά ξανά στην επιφάνεια. Αφορμή, η ρηματική διακοίνωση που κατέθεσε το υπουργείο Εξωτερικών της Αιγύπτου στην ελληνική πρεσβεία στο Κάιρο (Καιρο), διά της οποίας αμφισβητούνται τα απώτατα όρια της ελληνικής υφαλοκρηπίδας.

Αιτία, οι πάγιες θέσεις των Αιγυπτίων στα ζητήματα των οριοθετήσεων, αλλά και η προοπτική μιας συμφωνίας του Καΐρου με την Άγκυρα που θα οδηγούσε σε αλλαγή των δεδομένων συνολικά στην Ανατολική Μεσόγειο.

Δράση και αντίδραση

Το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών επιχείρησε εξαρχής να υποβαθμίσει τη διακοίνωση, πολλώ δε μάλλον καθώς η διαρροή καταγράφηκε ανήμερα της επίσκεψης του Αιγύπτιου υπουργού Εξωτερικών στην Αθήνα, όπου οι κ.κ. Γιώργος Γεραπετρίτης και Μπαντ Αμπντελατί επανέλαβαν από κοινού την προσήλωσή (προσήλωση) τους στις αρχές του Δικαίου της Θάλασσας, αναδεικνύοντας μάλιστα τη συμφωνία της 6ης Αυγούστου ως υπόδειγμα σεβασμού της διεθνούς νομιμότητας και των αρχών καλής γειτονίας.

Αλλά και επί της ουσίας, η Αθήνα επισήμανε ότι η αντίδραση των Αιγυπτίων ήταν «αναμενόμενη» και ήλθε ως απάντηση στον ελληνικό Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό όπου για πρώτη φορά αποτυπώθηκε η ελληνική υφαλοκρηπίδα στην πλήρη – δυνητική – ανάπτυξή της με βάση τη λογική της μέσης γραμμής. Η εκπρόσωπος του υπουργείου, κυρία Ζωχιού, υπενθύμισε άλλωστε ότι με την Αίγυπτο εκκρεμεί οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών, στοιχείο που αναγράφεται και επί του ελληνικού χάρτη.

Οι Αιγύπτιοι όμως, όπως έκαναν και κατά τη διαπραγμάτευση για τις Αποκλειστικές Οικονομικές Ζώνες, κατέθεσαν επισήμως την αντίρρησή τους στην προσέγγιση της Ελλάδας περί της μέσης γραμμής.

Με σαφή, αλλά κατά γενική ομολογία ήπιο τρόπο, διεμήνυσαν ότι «ορισμένες περιοχές που ορίζονται στον “Ελληνικό Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό” επικαλύπτονται με το πεδίο εφαρμογής της ΑΟΖ και της υφαλοκρηπίδας της Αραβικής Δημοκρατίας της Αιγύπτου στη Μεσόγειο Θάλασσα».

Πρόκειται για την επίσημη καταγραφή της αιγυπτιακής θέσης σε περίπτωση που οι δύο πλευρές καθίσουν μελλοντικά στο τραπέζι της διαπραγμάτευσης προκειμένου να προχωρήσουν στην πλήρη οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών τους.

Το πρόβλημα στα ανατολικά

Όπως λέει στο «Βήμα» έμπειρο στέλεχος του υπουργείου Εξωτερικών που έχει υπηρετήσει επί χρόνια στη Νομική Υπηρεσία, «είναι προφανές ότι οι Αιγύπτιοι θέλουν αυτό που τους δίνουν οι Τούρκοι· οι προτάσεις της Άγκυρας θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν έως δελεαστικές».

Άρα το πρόβλημα θα αποκτήσει διαστάσεις εφόσον η επιχείρηση επαναπροσέγγισης του Αιγύπτιου προέδρου Αλ Σίσι από την Άγκυρα αποδώσει αποτέλεσμα, κάτι πάντως που τουλάχιστον προς το παρόν δεν φαίνεται στον ορίζοντα.

Πέραν αυτού του μείζονος, η συμφωνία του 2020 δημιουργεί επιπλέον τετελεσμένα, τα οποία και θα τεθούν στο επίκεντρο μιας μελλοντικής συζήτησης Αθήνας – Καΐρου περί συνολικής οριοθέτησης των θαλασσίων ζωνών.

Μέλος της ελληνικής διαπραγματευτικής ομάδας επισημαίνει στο «Βήμα» ότι η Αίγυπτος διεκδικούσε ήδη από το 2018 περισσότερο χώρο, ακόμα βορειότερα της γραμμής που τελικά χαράχθηκε στην ΑΟΖ: «Με τη συμφωνία του Αυγούστου 2020 μειώθηκε η επήρεια της Κρήτης περίπου 5%-7%, η δε επήρεια της Καρπάθου ήταν ακόμα λιγότερη, καθώς έχει μικρότερο μέτωπο ακτής. Η Ρόδος δεν προσμετρήθηκε καθόλου· εάν όμως προχωρήσει, τότε θα πρέπει να προσμετρηθεί, αναλόγως των απαιτήσεων της Αιγύπτου αλλά και της Τουρκίας».

Το βλέμμα στην Άγκυρα

Στην Αθήνα παρακολουθούν με προσοχή τις κινήσεις της Άγκυρας (Αγκυρας) στην Ανατολική Μεσόγειο και ειδικά την προσπάθειά της να διεισδύσει εκ νέου στην αιγυπτιακή εξωτερική πολιτική.
Διπλωματικές πηγές σημειώνουν ότι το τελευταίο διάστημα η τουρκική ηγεσία έχει εντείνει τις επαφές της με το Κάιρο (Καιρο), προβάλλοντας την ανάγκη συνεργασίας σε θέματα ασφάλειας και ενέργειας, με στόχο να υπονομεύσει τις τριμερείς και τετραμερείς συνεργασίες στις οποίες συμμετέχει η Ελλάδα.

Οι ίδιες πηγές υπενθυμίζουν ότι η Άγκυρα (Αγκυρα) έχει από καιρό καταθέσει πρόταση οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών με την Αίγυπτο, βασισμένη σε τουρκικές ερμηνείες της Σύμβασης του Δικαίου της Θάλασσας, παρότι η Τουρκία δεν την έχει υπογράψει.
Η αιγυπτιακή απάντηση, αν και μέχρι στιγμής είναι επιφυλακτική, δείχνει να λαμβάνει υπόψη και αυτή την τουρκική προσέγγιση.

Σύνθετη εξίσωση για την Αθήνα

Για την ελληνική διπλωματία, η υπόθεση αυτή αποτελεί σύνθετη εξίσωση. Από τη μία πλευρά, η Αθήνα θέλει να διατηρήσει τη στρατηγική της συνεργασία με το Κάιρο (Καιρο), η οποία ενισχύθηκε σημαντικά μετά το 2020, ιδιαίτερα στον τομέα της άμυνας και της ενέργειας. Από την άλλη, πρέπει να προστατεύσει τα κυριαρχικά της δικαιώματα, ειδικά στην περιοχή ανατολικά της Ρόδου, όπου η Άγκυρα (Αγκυρα) διεκδικεί μερίδιο μέσω του τουρκολιβυκού μνημονίου.

Διπλωματικοί κύκλοι επισημαίνουν ότι κάθε κίνηση της Ελλάδας πρέπει να γίνει με τρόπο που να μην προκαλεί ρήξη με την Αίγυπτο, αλλά και να αποτρέπει την ενίσχυση της τουρκικής θέσης. Σε αυτό το πλαίσιο, η πρόσφατη ρηματική διακοίνωση αντιμετωπίζεται ως προειδοποιητικό σήμα, αλλά όχι ως ένδειξη άμεσης κρίσης.

Το μέλλον των διαπραγματεύσεων

Οι συζητήσεις για την πλήρη οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών μεταξύ Ελλάδας και Αιγύπτου θεωρείται ότι θα είναι μακρές και δύσκολες. Όπως υπογραμμίζει έμπειρος Έλληνας διαπραγματευτής, «η συμφωνία του 2020 ήταν το αποτέλεσμα σκληρών και επίπονων συζητήσεων, με αμοιβαίες υποχωρήσεις. Το να επεκταθεί ανατολικά της Ρόδου θα απαιτήσει ακόμα περισσότερη ευελιξία και από τις δύο πλευρές».

Πηγές με γνώση των διεργασιών εκτιμούν ότι το Καΐρο θα συνεχίσει να διατηρεί ανοικτό δίαυλο επικοινωνίας με την Άγκυρα, όχι μόνο για λόγους τακτικής αλλά και για να αυξήσει τη διαπραγματευτική του δύναμη απέναντι στην Αθήνα.

Για την ελληνική πλευρά, το ζητούμενο είναι να εξασφαλίσει ότι, όποια κι αν είναι η τελική συμφωνία, θα διασφαλίζει τα κυριαρχικά δικαιώματα των νησιών και θα ακυρώνει στην πράξη τις προβλέψεις του τουρκολιβυκού μνημονίου.

Πηγή: tovima.gr