Ένας Δωδεκανήσιος στη Ζούγκλα του Παναμά

Rodiaki NewsRoom

Μετά την Ενσωμάτωση της Δωδεκανήσου στην Ελλάδα αποκαταστάθηκε η συγκοινωνία των νησιών μας με τον Πειραιά και άρχισαν να έρχονται εφημερίδες και περιοδικά. Μεταξύ αυτών ήταν το μηνιαίο περιοδικό ΠΑΜΕΝ, που δημοσίευε φανταστικές ιστορίες που είχαν σχέση με την ζούγκλα, και ήταν δημοφιλές μεταξύ των νέων.

Απ’ εκεί πήρα τις πρώτες μου γνώσεις για την ζούγκλα, αλλά πέρασε μια δεκαετία μέχρι να γνωρίσω την πραγματική ζούγκλα, όταν υπηρετούσα με τον αμερικανικό στρατό στο Panama Canal Zone που βρισκόταν υπό αμερικανική κυριαρχία.

Οι πιο γνωστές ζούγκλες ήταν του Κογκό, της Βραζιλία, της Ινδοκίνας και της Ινδονησίας και κανείς δεν θα περίμενε ότι θα είχαν κάποια σχέση με το Παναμά, μια στενή λωρίδα γης στην κεντρική Αμερική. Όμως, στο ανατολικό τμήμα αυτής της λωρίδας, στα σύνορα του Παναμά με την Κολομβία, στην περιοχή Darien, βρίσκεται η πιο πυκνή ζούγκλα στον κόσμο.

Jungle Training Center

Γι αυτό οι Αμερικάνοι δημιούργησαν στο Fort Sherman του Panama Canal Zone την στρατιωτική σχολή Jungle Operations Training Center, όπου εκπαιδεύονταν Αμερικανοί στρατιώτες στην τέχνη του πολέμου σε τροπικό περιβάλλον. Κάθε τρεις εβδομάδες ερχόντουσαν γύρω στους 200 στρατιώτες για εκπαίδευση. Σ’ αυτή την σχολή υπηρέτησα έξη μήνες. Εκτός της στρατιωτικής, η εκπαίδευση περιελάβανε και τρόπους επιβίωσης μέσα στο αφιλόξενο περιβάλλον της ζούγκλας, χωρίς καμμιά βοήθεια. Σ’ αυτή την εκπαίδευση υποβάλλονταν και αυτοί που προορίζονταν να γίνουν αστροναύτες. Σε περίπτωση που, από κάποιο λάθος, ο πύραυλος που τους μετέφερε έπεφτε μέσα στην ζούγκλα, έπρεπε να γνωρίζουν πώς μπορούσαν να επιβιώσουν.

Για να επιβιώσεις στη ζούγκλα, πρέπει να γνωρίζεις την χλωρίδα και την πανίδα. Εντυπωσιακά σε μέγεθος δέντρα δεν αφήνουν τις ακτίνες του ήλιου να περάσουν το φύλλωμα του θόλου τους, από τον οποίον κρέμονταν αρκετού πάχους αναρριχητικά φυτά μήκους έως και 20 μέτρα. Μεταξύ των πανύψηλων δέντρων υπήρχαν άλλα πιο μικρά και κάτω απ’ αυτά φύτρωναν πυκνοί θάμνοι, που για να ανοίξεις διάδρομο να περάσεις έπρεπε να τους κόψεις με το machete (ατσαλένια μαχαίρια που η κάμα τους ζύγιζε μέχρι δυο κιλά και έπρεπε να τα ανεβοκατεβάζεις με δύναμη κόβοντας τους θάμνους).

Φυτική βλάστηση

Σε μια διαδρομή μέσα από την ζούγκλα, αντίκρυσα τα υπολείμματα της βάσης του κορμού ενός δέντρου και υπολόγισα ότι η διάμετρος στη βάση του θα έφτανε τα 20 μέτρα. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίαζε το lignun vitae ή guayacan (σιδηρόδεντρο), με ειδικό βάρος 1,26, που βουλιάζει μέσα στο νερό. Όσο χοντρό καρφί και αν χρησιμοποιήσεις, μόλις περάσεις τον φλοιό του δέντρου το καρφί λυγίζει. Μόνο με τρυπάνι μπορείς να ανοίξεις τρύπα.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίαζε ένα είδος φυτού που μόλις το άγγιζες έκλεινε τα φύλλα του. Υπήρχε και ένα άλλο ανθοφόρο φυτό, που μόλις κάποιο έντομο έμπαινε μέσα στο άνθος του αυτό έκλεινε. Υπήρχε η άποψη ότι επρόκειτο για σαρκοφάγο φυτό!

Λόγω των τροπικών βροχών και της διαμόρφωσης του εδάφους υπήρχαν αρκετοί μικροί καταρράκτες, έλη και ποτάμια. Τα ποτάμια είχαν μεγάλο βάθος αλλά μικρό πλάτος, γύρω στα 10-15 μέτρα, εκτός από το ποταμό Chagres που το πλάτος του φτάνει τα 100 μέτρα. Έπρεπε να είσαι ιδιαίτερα προσεκτικός όταν περνούσες κοντά ή μέσα από τα έλη, το γρασίδι (elephant grass) ξεπερνούσε τα δυο μέτρα και ξαφνικά μπορούσες να πέσεις μέσα σε μαλακό έδαφος (quick sand) και η λάσπη να φθάσει μέχρι το λαιμό σου.

Διάβαση ποταμιών

Για να περάσουν οι στρατιώτες από την μια στην άλλη όχθη των πιο στενών ποταμιών ένας στρατιώτης κολυμπώντας μετέφερε την άκρη δυο σχοινιών στην απέναντι όχθη. Στον κορμό δυο δέντρων που βρίσκονταν το ένα απέναντι στο άλλο κοντά στις δυο όχθες του ποταμού, έδεναν το ένα σχοινί (τεντωμένο) ένα μέτρο πάνω από το έδαφος, και δυο μέτρα πιο ψηλά έδεναν το δεύτερο σχοινί. Κρατούσες με τα χέρια σου το δεύτερο σχοινί, πατούσες στο πρώτο και περπατώντας με το πλάι περνούσες στην αντίπερα όχθη.

Για να περάσεις ένα μεγάλο ποτάμι, όπως το Chagres, χρησιμοποιούσες το στρατιωτικό σου αδιάβροχο (poncho). Το άπλωνες στο έδαφος, έδενες με σπάγκο την κουκούλα του για να μη περνάει το νερό και σχημάτιζες μια τετράγωνη πλαστική κουβέρτα. Την γέμιζες με μικρά κλαδιά και φύλλα, μεταξύ των οποίων τοποθετούσες το όπλο, τα ρούχα σου και άλλα εφόδια. Περνούσες ένα γερό σπάγκο μέσα από τις μεταλλικές κυκλικές τρύπες του poncho που υπήρχαν στην περιφέρεια του, μέχρι να κλείσει και να σχηματίσει μια σχεδία την οποία έριχνες στο ποτάμι και κολυμπώντας την έσπρωχνες σιγά σιγά μέχρι να φτάσεις στην απέναντι όχθη.

Με πυξίδα

Λόγω της πυκνής βλάστησης χρειαζόσουν πυξίδα για να κυκλοφορείς στην ζούγκλα, αφού ακόμη και την ημέρα ήταν εύκολο να αποπροσανατολιστείς και να χαθείς. Όταν χαθείς, κατηφορίζεις μέχρι να φθάσεις στην όχθη κάποιου ποταμού και ακολουθείς την ροή του μέχρι την εκβολή του ή μέχρι να συναντήσεις κάποιο γεφύρι πάνω από το οποίο περνά δρόμος.

Με την βοήθεια ενός σχοινιού κατέβαινες απότομους κρημνούς. Στην κορυφή του κρημνού, στον κορμό ενός δέντρου, έδενες την μια άκρη του σχοινιού. Το υπόλοιπο σχοινί το περνούσες μέσα από τα σκέλη σου, το γύριζες πίσω από την πλάτη σου μπροστά στο στήθος σου κρατώντας το με το δεξί σου χέρι. Με το αριστερό χέρι κρατούσες το σχοινί που κατέβαινε για να ισορροπείς. Λίγο-λίγο λάσκαρες το σχοινί που κρατούσες με το δεξιό χέρι και σιγά-σιγά κατέβαινες.

Ζώα

Στη ζούγκλα του Παναμά, δεν συναντάς υπερμεγέθη φυτοφάγα και, κατ’ ακολουθίαν, σαρκοφάγα ζώα. Υπάρχει ποικιλία φιδιών, όπως ο boa που φθάνει τα πέντε μέτρα. Για να συλλάβεις τον boa χρησιμοποιείς ενάμιση μέτρο ξύλο, από τον κορμό ίσιου λεπτού δέντρου, που τελειώνει σε διχάλα σχήματος V, την οποία κόβεις στα πέντε εκατοστά του μέτρου. Πλησιάζεις τον boa από πίσω και προσπαθείς να τον ακινητοποιήσεις βάζοντας και πιέζοντας τον τράχηλο του μέσα στην διχάλα. Ο boa δεν δαγκώνει, αλλά προσπαθεί να περισφίξει το θύμα του. Τον κρατάς από το λαιμό, και, μόλις τον σφίξεις λίγο, παραλύει.

Coral snake

Υπήρχαν και δηλητηριώδη φίδια με πιο επικίνδυνο το coral snake, μήκους γύρω στα 40 εκατοστά, που το δηλητήριό του προσβάλλει το νευρικό σύστημα και το θύμα πεθαίνει σε δευτερόλεπτα. Υπήρχε όμως μεγάλη ζήτηση για ιατροφαρμακευτικούς λόγους, η τιμή του έφτανε στα 300 δολάρια, όταν με 10 δολάρια αγόραζες μια χρυσή λίρα. Μπορούσες να το πιάσεις με το χέρι σου, αλλά έπρεπε να προσέχεις. Το coral snake έχει πάρα πολύ μικρό στόμα και μόνο στο χείλος της μύτης σου ή στην μεμβράνη μεταξύ των δακτύλων του χεριού σου μπορεί να σε δαγκώσει.

Η iguana είναι σαύρα μήκους ενός μέτρου, της οποίας το μισό μήκος καταλαμβάνει η ουρά της και πρέπει να αποφεύγεις να την πλησιάσεις από τα πλάγια. Με απότομη κίνηση της ουράς της μπορεί να σου σπάσει ακόμη και την κνήμη σου. Στην ζούγκλα υπάρχουν πολλών ειδών μαϊμούδες, που ζουν μέσα στο φύλλωμα του θόλου των δέντρων και σπάνια κατεβαίνουν στο έδαφος. Το σώμα των πιο μεγάλων φτάνει το μισό μέτρο και άλλο τόσο η ουρά τους.

Στα ποτάμια ζουν αρκετά ψάρια. Τα πιο μεγάλα βρίσκονται στον ποταμό Chagres. Στην θάλασσα, ένα γύρω από τον Παναμά, αφθονούσαν πολλών ειδών ψάρια. Στην γλώσσα των ιθαγενών Παναμάς σημαίνει η θάλασσα με τα ψάρια. Στα ελώδη και αβαθή νερά ζουν χελώνες και, στην περίοδο της ξηρασίας (Ιανουάριο-Μάρτιο), πολλά καβούρια που φτιάχνουν τις φωλιές μέσα στο χώμα, βγαίνουν και κυκλοφορούν στην επιφάνεια. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκαλούσαν οι φωτολαμπίδες, που το φως που εκπέμπουν είναι τόσο δυνατό, που νομίζεις πως προέρχεται από μικρό ηλεκτρικό φακό. Το μεγαλύτερο σαρκοφάγο ζώο είναι ο αγριόγατος, που το μήκος του φτάνει το ένα μέτρο και αποφεύγει τους ανθρώπους.

Κώνωπας ο ανωφελής

Το πιο επικίνδυνο ζώο για τον άνθρωπο είναι ο κώνωπας ο ανωφελής, που αν σε δαγκώσει και δεν έχεις εμβολιαστεί, πεθαίνεις από malaria (τροπικό πυρετό). Οι Γάλλοι, που πρώτοι ανέλαβαν την διάνοιξη της διώρυγας του Παναμά, απέτυχαν επειδή οι εργάτες πέθαιναν από malaria. Αντίθετα οι Αμερικάνοι, προτού αρχίσουν την διάνοιξη της διώρυγας φρόντισαν να εξαλείψουν τα αίτια που την προκαλούσαν. Υπό την διεύθυνση του William Crawford Gorgas (Chief Sanitary Officer to the Isthmian Commission) φρόντισαν για την αποξήρανση των ελών όπου ζούσε ο κώνωπας ο ανωφελής και την εξεύρεση εμβολίου εναντίον της malaria. Αργότερα στην Panama Canal Zone ιδρύθηκε το νοσοκομείο Gorgas hospital που πρωτοπορούσε στην καταπολέμηση των τροπικών ασθενειών.

Κατοικία

Για να επιζήσεις στην ζούγκλα, ακόμα και για μερικές μέρες, πρέπει να φτιάξεις μια καλύβα να προστατευθείς από το νερό της βροχής, την υγρασία, τα φίδια και τα άλλα ερπετά που κυκλοφορούσαν πάνω στη γη και να κρατάς το σώμα σου στεγνό και καθαρό. Η καλύβα φτιάχνεται από λεπτούς κορμούς ή κλάδους δέντρου διαμέτρου 5-15 εκατοστών, ανάλογα με την χρήση τους. Το δάπεδο είναι οριζόντιο και απέχει ένα μέτρο από το έδαφος, η δε οροφή είναι επικλινής από δυο μέχρι τρία μέτρα πιο ψηλά. Για σκεπή στρώνεις φύλλα μπανάνας και palm trees πάνω σε λεπτούς κορμούς δέντρων. Για στρώμα τοποθετείς θάμνους και φύλλα δέντρων πάνω στο ανυψωμένο δάπεδο. Ο χώρος κάτω από το δάπεδο χρησιμοποιείται για μαγειρείο και αποθήκη.

Διατροφή

Η εύρεση τροφής είναι το μεγαλύτερο πρόβλημα που αντιμετωπίζεις στην ζούγκλα. Παρά τη τροπική βλάστηση οι φυτικές τροφές είναι ελάχιστες. Αφθονούν οι κοκοφοίνικες (coconut palm trees), των οποίων ο καρπός (ινδική καρύδα) είναι πλούσιος σε φυτικό λίπος και όταν κοπεί προτού ωριμάσει το υγρό που περιέχει είναι άριστο αναψυκτικό. Σε περιοχές, που κάποτε ζούσαν άνθρωποι, βρίσκεις μπανανιές και mango trees και μέσα στην ζούγκλα υπάρχουν ρίζες ορισμένων φυτών που μπορείς να καταναλώσεις. Υπάρχει μεγαλύτερη ποικιλία ζωικών τροφών, όπως φίδια (κυρίως boa), iguana, μαϊμούδες και χελώνες. Η πιο εύγεστη τροφή είναι τα καβούρια που στην εποχή τους κυκλοφορούν κατά κοπάδια και πιάνονται εύκολα. Αν διαθέτεις αγκίστρι και σπάγκο, μπορείς να πιάνεις και ψάρια μέσα από τα ποτάμια. Χρειάζεται προσοχή στο πόσιμο νερό, πρέπει να αποφεύγεις τα στάσιμα νερά τα οποία, λόγω του τροπικού κλίματος, περιέχουν επιβλαβή μικρόβια.

Προτιμάς το νερό που βγαίνει από πηγή ή τρέχει πάνω από βράχο που, όπως περνά μέσα από τα φύκια που το ίδιο σχηματίζει, φιλτράρεται. Επειδή ιδρώνεις πολύ και συνέχεια διψάς πρέπει να οικονομάς το νερό γιατί δεν ξέρεις πότε θα βρεις υγιεινό νερό για να γεμίσεις το παγούρι σου. Κάθε φορά που διψάς πίνεις μόνο μια γουλιά νερό, και όταν βρεις το κατάλληλο νερό, πίνεις όσο νερό θέλεις και ξαναγεμίζεις το παγούρι σου.

πηγή: anamniseis.net