Μαρία Καρίκη: Πόσο επικίνδυνη είναι η μοναξιά;

Rodiaki NewsRoom

Γράφει η Μαρία Καρίκη

Ψυχολόγος, Msc

Η μοναξιά είναι μια έννοια πολυσύνθετη και υποκειμενική. Κάθε άνθρωπος τη βιώνει με το δικό του τρόπο και δίνει τη δική του ερμηνεία σε αυτή. Υπάρχουν εκείνοι που την επιζητούν κι εκείνοι που τη φοβούνται. Ωστόσο, η μοναξιά δε συνδέεται μόνο με την απουσία άλλων ατόμων. Μπορεί να έχουμε γύρω μας διάφορους και παρ' όλα αυτά να νιώθουμε μόνοι.

Η μοναξιά δεν έχει πάντα μια αρνητική χροιά. Μπορεί να έχουμε ανάγκη να απομονωθούμε για κάποιο διάστημα προκειμένου να ηρεμήσουμε από κάτι που περάσαμε ή για να σκεφτούμε, να επαναπροσδιορίσουμε κάποια πράγματα και να ανασυνταχθούμε. Ο χρόνος που περνάμε με τον εαυτό μας γίνεται έτσι εποικοδομητικός και θεραπευτικός. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο μπορούμε να δούμε πιο καθαρά εκείνα που μας απασχολούν, να κατανοήσουμε βαθύτερα τα τυχόν λάθη και τις αστοχίες μας και να θέσουμε επόμενα βήματα και στόχους. Κάτι τέτοιο, λοιπόν, ακούγεται θεμιτό και υγιές.

Υπάρχει, όμως, και η μοναξιά που προκύπτει μετά από έντονες απογοητεύσεις, αποτυχίες, αρνητικές εκβάσεις, χωρισμούς και απώλειες. Σε αυτές τις περιπτώσεις το άτομο πέφτει αρκετά ψυχολογικά και το συναισθηματικό του φορτίο τον ελέγχει. Δεν μπορεί να σκεφτεί καθαρά και έχει την αίσθηση ότι συνεχώς “βουλιάζει” μέσα στη μοναξιά του. Δεν νιώθει ότι μπορεί εύκολα να βγει μέσα από αυτή. Χάνει τα κίνητρά του, αναβάλλει συνεχώς και μετατρέπει τη μοναξιά του σε ένα ασφαλές πλαίσιο μακριά από όλους και όλα, κάτι που τον κάνει να νιώθει ασφαλής. Σαν κανείς να μην μπορεί να του κάνει παραπάνω κακό ή να του προκαλέσει παραπάνω πόνο μένοντας μόνος. Αν το άτομο μείνει για αρκετό καιρό σε αυτή την εσωτερική συνθήκη, αυξάνει δυστυχώς τις πιθανότητες να μπει στην κατάθλιψη.

Κάποιοι άλλοι άνθρωποι φαίνονται εξωστρεφείς και κοινωνικοί, αλλά μέσα τους ταυτόχρονα αισθάνονται μόνοι. Ενώ συναναστρέφονται και αλληλεπιδρούν με πολλούς ανθρώπους, κάτι δεν τους γεμίζει. Νιώθουν ένα κενό. Σαν να μην υπάρχει ουσιαστική σύνδεση με τους άλλους. Δεν έχουν την αίσθηση ότι οι άλλοι γύρω τους μπορούν πραγματικά να τους καταλάβουν. Αυτό μπορεί να συμβαίνει με φίλους, συγγενείς ή συντρόφους. Δεν μπορούν να νιώσουν ότι ο άλλος είναι πραγματικά δίπλα τους, κι ας είναι έτσι όντως. Σαν να έχουν “χάσει” την ικανότητα να συνάπτουν έναν αυθεντικό συναισθηματικό, ψυχικό και πνευματικό δεσμό με τους άλλους. Συνήθως, κάτι τέτοιο συμβαίνει μετά από κάποια τραυματική εμπειρία που έχουν βιώσει.

Συναντούμε, επίσης, μεγαλώνοντας τη λεγόμενη “υπαρξιακή” μοναξιά. Από μια ηλικία και έπειτα αρχίζουν να μας προβληματίζουν πιο βαθιά ζητήματα που αφορούν στον εαυτό μας, τη ζωή, το μέλλον, τις σχέσεις μας με τους άλλους. Σαν να προκύπτουν δεύτερες σκέψεις, πιο διερευνητικές, πιο αναστοχαστικές. Δεν είναι απαραίτητο ότι καταλήγουμε πάντα σε απαντήσεις. Κάποια θέματα μπορεί να μείνουν και αναπάντητα. Απλά μας απασχολούν, μας κάνουν να αναρωτιόμαστε, να αναθεωρούμε, να επαναπροσδιορίζουμε όλα αυτά που είναι σημαντικά για εμάς. Σαν να έχουμε πολλή ανάγκη αυτό τον εσωτερικό διάλογο με τον εαυτό μας, κάτι που τα προηγούμενα χρόνια δεν μας φαινόταν τόσο απαραίτητο.

Μπορεί, όντως, η μοναξιά να αποβεί επικίνδυνη για το άτομο; Όσο ο άνθρωπος παραμένει λειτουργικός και διατηρεί τους όποιους δεσμούς επιθυμεί με τους γύρω του, δε χρειάζεται να ανησυχεί. Μπορεί να δει τον χρόνο που περνάει με τον εαυτό του ως κάτι πολύ υγιές, θεμιτό, ώριμο και ως κάποιο βαθμό αναγκαίο. Μόνο όταν συνεχώς βαθαίνει μέσα στη μοναξιά του, όταν αποκόβεται σταδιακά από τους αγαπημένους του ανθρώπους, τις αγαπημένες του συνήθειες και δραστηριότητες, όταν αρχίζει να απορρίπτει προσκλήσεις και να αποφεύγει σκόπιμα για παρατεταμένο διάστημα τους όποιους άλλους, χωρίς όλο αυτό να τον κάνει να νιώθει καλύτερα, τότε χρειάζεται προσοχή. Η μοναξιά δεν έχει πια την έννοια της ανασύνταξης και της προσωρινής ψυχικής ανάπαυλας. Γίνεται στάση ζωής, γίνεται μοτίβο ζωής. Σε περίπτωση που το άτομο παραμένει χαρούμενο και ισορροπημένο, φαίνεται να μη μετατρέπεται σε κάτι αρνητικό. Αν, όμως, το άτομο συναισθηματικά επιδεινώνεται και οι σκέψεις του μέσα στη μοναξιά γίνονται όλο και πιο αρνητικές και δυσλειτουργικές, τότε η μοναξιά μοιάζει να το “καταπίνει” και να επιβαρύνει την ψυχική του υγεία.

Όλες οι επιλογές του ανθρώπου είναι σεβαστές και αποδεκτές, αρκεί να διασφαλίζεται η ψυχική του ακεραιότητα. Οτιδήποτε τον κάνει να αποκλίνει σταδιακά από αυτήν, χρήζει εγρήγορσης και περαιτέρω διερεύνησης. Δυστυχώς, είναι πολύ εύκολο να βουλιάξουμε μέσα στη μοναξιά, να τη συνηθίσουμε τόσο και να τη “βαφτίσουμε” φυσιολογική, χωρίς να βλέπουμε την έκπτωση που μας συμβαίνει σε διάφορα επίπεδα και τομείς. Η μοναξιά παραμένει λειτουργική σαν πλαίσιο ανάγκης για συνομιλία με τον εαυτό μας και σαν χωροχρόνος αναστοχασμού. Οτιδήποτε άλλο μπορεί να οδηγήσει σε άλλα μονοπάτια, πιο σκοτεινά...