Πάνος Βενέρης: ΥΔΟΜ, ΞΕ-ΥΔΟΜ, ΚΤΗΜ-ΥΔΟΜ, ΜΠΛΙΜ-ΜΠΛΟΜ…

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο Πάνος Βενέρης

Κάποτε ήταν τα βασίλεια, μετά οι αυτοκρατορίες (με ένα μικρό μεσοδιάστημα δημοκρατίας, για την οποία μπορεί να είναι υπερήφανη η χώρα), έπειτα πάλι τα βασίλεια και οι αυτοκρατορίες, αλλά και οι φεουδάρχες, οι μονάρχες και οι αποικιοκράτες, για να ξεσηκωθεί ο κόσμος και να ζητήσει συμμετοχή στη διαχείριση της εξουσίας κάπου εκεί στη Γαλλική Επανάσταση και τελικά να το πετύχει, αλλά για ένα μικρό διάστημα, για να επανέλθουν τα βασίλεια, να δημιουργηθούν τα «έθνη – κράτη» και κάπου στο μεσοπόλεμο να εγκατασταθεί σε ορισμένα από αυτά η πιο σκληρή μορφή αυταρχισμού, ο φασισμός – ναζισμός, για να μπούμε εν τέλει μετά τον πόλεμο, σταδιακά, σε μια περίοδο μεγαλύτερου εκδημοκρατισμού των δυτικών κοινωνιών, πλουραλισμού απόψεων και συμμετοχής στο σύστημα διακυβέρνησης της «κοινωνίας των πολιτών», μια κατάκτηση που, μετά από εκατοντάδες αιώνων συγκεντρωτισμού, έδειχνε πλέον να αφήνει το παρελθόν στην άκρη. Και δημιουργήθηκε η ΕΟΚ που μετατράπηκε σε Ε.Ε., βασισμένη στις αξίες της δημοκρατίας, της αποκέντρωσης και των συμμετοχικών διαδικασιών, όπως οι αρχές της «επικουρικότητας» και της «εγγύτητας» ορίζουν, έχοντας ως αρχή για τα μέλη κράτη της, η διαδικασία λήψης απόφασης να είναι όσο το δυνατόν εγγύτερα στον πολίτη, με λίγα λόγια σε αποκεντρωμένο, «περιφερειακό» επίπεδο.

Η χώρα μας, από τη μεταπολίτευση και ιδίως από τη δεκαετία του ’80 και μετέπειτα, προσπάθησε να προσαρμοστεί σ’ αυτή τη λογική, άλλοτε με βήματα δειλά και άλλοτε αποφασιστικά, αλλά ο βαθιά ριζωμένος «συγκεντρωτισμός» που επικρατεί από γενέσεως του νεοελληνικού κράτους, δεν την άφησε να κάνει κάτι ουσιώδες. Η θέσπιση του Β’ βαθμού Τ.Α. (1994), μια σημαντική τομή προς την αποκεντρωτική κατεύθυνση, περιέπλεξε εν τέλει τα πράγματα, διότι το κράτος, με την όποια του μορφή, αισθάνθηκε να χάνει μέρος από τη δύναμή του, με αποτέλεσμα να «πριονίζει» εκ των έσω το «χλωρό κλαρί» που το ίδιο δημιούργησε. Προς την κατεύθυνση αυτή συνέβαλε και η δικαστική εξουσία σε ανώτατο επίπεδο, και ιδίως για τον τομέα του Χωροταξικού – Πολεοδομικού Σχεδιασμού. Έτσι, το βασικό αυτό αναπτυξιακό «εργαλείο», που σε όλες τις «αναπτυγμένες» χώρες ανήκει στην αρμοδιότητα κυρίως των Δήμων και των Περιφερειών, στη χώρα μας, μόλις πήγε δειλά να προσαρμοστεί στο «Ευρωπαϊκό κεκτημένο», άρχισε σταδιακά να «πριονίζεται» με πρόσχημα την «Συνταγματική ασυμβατότητα». Και ας έχουν έκτοτε γίνει τρεις Συνταγματικές αναθεωρήσεις…. χωρίς το θέμα να συζητηθεί καν… Προφάσεις εν αμαρτίες….

Η πραγματικότητα είναι ότι η κλασική παθογένεια της χώρας, ο «συγκεντρωτισμός», σε αντίθεση με κάθε σύγχρονη Ευρωπαϊκή πρακτική και κατεύθυνση, βαίνει αυξανόμενος και μάλιστα, από την κρίση και μετά, εκθετικά.

Κερασάκι στην τούρτα, η πρόσφατη εξαγγελία για μεταφορά της αρμοδιότητας των Δήμων στον τομέα των πολεοδομικών εφαρμογών (έκδοση και έλεγχος οικοδομικών αδειών), στην κεντρική διοίκηση και μάλιστα σε μια ιδιότυπη Α.Ε., το Εθνικό Κτηματολόγιο. Με πρόσχημα τη «διαφθορά» και αφού πρώτα οι λεγόμενες «ΥΔΟΜ» (Υπηρεσίες Δόμησης που με τον «Καλλικράτη» από το 2011 είχαν περάσει αποκλειστικά στους δήμους) αφέθηκαν στο έλεος της τύχης τους και απαξιώθηκαν, ενώ παράλληλα μεγάλο μέρος της διαδικασίας έκδοσης και ελέγχου των οικοδομικών αδειών και κατασκευών πέρασε στους ιδιώτες μηχανικούς, γέμισε ο κόσμος αυθαίρετα απόρροια της διαχρονικά εξαμβλωματικής πολεοδομικής νομοθεσίας και έλλειψης σχεδιασμού, αλλά και ελέγχων, έρχεται εν τέλει το κράτος να πει στους δήμους ότι «τα κάνατε θάλασσα» και εγώ θα λύσω το γόρδιο δεσμό.

Είναι το ίδιο αυτό κράτος που σε κάθε νομοθέτημα έχει «σφήνα» και κάποια «πολεοδομική ρύθμιση» (εσείς ερμηνεύστε το όπως θέλετε), που θέσπισε τον ΝΟΚ (πρώην ΓΟΚ), ένα συνονθύλευμα «περιπτωσιολογικών» διατάξεων σερβιρισμένων με «επιστημονικοφανή» και καθολικό τρόπο, αλλά και μια «υδροκέφαλη» πολεοδομική νομοθεσία, που «τακτοποιεί» τα αυθαίρετα κάθε φορά ως «τελευταία φορά», που δημιούργησε ένα κυκεώνα «συναρμόδιων» και «γνωμοδοτούντων» φορέων, συμβουλίων, επιτροπών να χάνει η μάνα το παιδί, και έρχεται τώρα να πει ότι για όλα φταίει η κακή Τ.Α.

Και σαν να μην έφτανε αυτό, ακούστηκαν απόψεις όπως: ναι, μπορεί να παίρνουμε από τους Δήμους τις «πολεοδομικές εφαρμογές» (έκδοση – έλεγχος οικοδομικών αδειών), όμως τους αφήνουμε την αρμοδιότητα του «πολεοδομικού σχεδιασμού». Μακάρι να ήταν έτσι, ουδέν όμως ανακριβέστερο. Οι Δήμοι (αλλά και οι Περιφέρειες) δεν έχουν οποιαδήποτε αρμοδιότητα πολεοδομικού σχεδιασμού εδώ και δεκαετίες, εκτός από κάτι …«ψίχουλα»… Έτσι, στη διαδικασία του πολεοδομικού - χωροταξικού (αλλά και του περιβαλλοντικού) σχεδιασμού, υπεισέρχονται μόνο γνωμοδοτικά και μάλιστα μέσα από «συνοπτικές διαδικασίες». Η αρμοδιότητα αυτή ανήκει στο «κράτος», με την όποια του μορφή, στις περισσότερες δε των περιπτώσεων στον ΠτΔ.

Έτσι, σε αντίθεση με ότι συμβαίνει στην υπόλοιπη Ευρώπη (αλλά και εν γένει στον δυτικό κόσμο πλην εξαιρέσεων), όπου τόσο το κτηματολόγιο όσο και η έκδοση - έλεγχος των οικοδομικών αδειών αλλά και ο πολεοδομικός – χωροταξικός - περιβαλλοντικός σχεδιασμός, ανήκουν εν πολλοίς στις τοπικές κοινωνίες όπως θεσμικά εκπροσωπούνται, στη χώρα μας, η Τ.Α. και ιδιαίτερα αυτή του Α’ βαθμού, στους τομείς αυτούς έχει καταντήσει να είναι …παραπαίδι με προοπτική να μεταβληθεί σε απόλυτο «παρία», αποστερούμενη των βασικότερων εργαλείων άσκησης «πολιτικής γης» και ελέγχου του δομημένου περιβάλλοντος, κατά τρόπο αναχρονιστικό, ανεπίτρεπτο και σε κάθε περίπτωση εκτός του «Ευρωπαϊκού κεκτημένου» που τόσο μας αρέσει να επικαλούμαστε, όταν ασφαλώς βολεύει.

Το θέμα δεν είναι απλώς τεχνικό ή διαδικαστικό. Είναι κυρίως πολιτικό και σχετίζεται με την ποιότητα της Δημοκρατίας. Αν συνεχίσουμε έτσι, σε λίγο καιρό ανώνυμες «ηλεκτρονικές πλατφόρμες» κεντρικά ελεγχόμενες και επί της ουσίας χωρίς «λογοδοσία», θα μας κυριεύσουν, όταν το ζητούμενο εν προκειμένω είναι ακριβώς το αντίθετο: Η «συμμετοχική δημοκρατία» ακόμα και σε επίπεδο γειτονιάς, όπως ακριβώς συμβαίνει με επιτυχία σε πολλά δυτικά κράτη.

Τολμήστε την πραγματική αποκέντρωση. Εμπιστευτείτε τους ανθρώπους της «πρώτης γραμμής» και δώστε τους «όπλα» με πραγματικά πυρά. Απελευθερώστε δυνάμεις. Γιατί «Ελλάδα» είναι όλη η χώρα.

Ήρθε η ώρα στον επικείμενο διάλογο για τη Συνταγματική Αναθεώρηση να τεθούν επιτέλους ζητήματα αναδιάρθρωσης των λειτουργιών του κράτους και της σχέσης του με την Τ.Α. με τρόπο ξεκάθαρο, που να μην επιδέχεται «ερμηνειών» και «παρερμηνειών», μέσα από μια αποκεντρωτική λογική που θα μας φέρει πιο κοντά στο πραγματικό «Ευρωπαϊκό κεκτημένο», πιο κοντά στον άνθρωπο.

Ιδού πεδίον δόξης λαμπρόν. Όλα τ’ άλλα, «να ‘χαμε να λέγαμε»…