Σ. Ντάλης: Η Ευρώπη ως Δύση σε ένα «μετα-δυτικό» κόσμο

Rodiaki NewsRoom

Tου Σωτήρη Ντάλη*

Από τον Φεβρουάριο του 2022, όταν ξεκίνησε η απρόκλητη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, υπήρξαν αναλύσεις επί αναλύσεων που επιχείρησαν να εξηγήσουν για ποιό λόγο προχώρησε σε αυτή την κίνηση ο Πούτιν.

Βλέποντας με ποιόν τρόπο κινήθηκε το επόμενο διάστημα αυτή η πολιτική και οικονομική οντότητα που γνωρίζαμε ως Δύση, εύκολα καταλήγει κανείς στο συμπέρασμα, ότι η ρωσική εισβολή, υπήρξε, γιατί ο Πούτιν είχε πεισθεί πως η Δύση είναι αδύναμη.

Τα προηγούμενα χρόνια, μέχρι τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η Δύση και κυρίως η Ευρώπη προσπαθούσαν να κρατήσουν «ζωντανό» έναν διάλογο με τον Πούτιν, γιατί συνέχιζαν να πιστεύουν πως η αλληλοσύνδεση/ connectivity, ο κεντρικός πυρήνας της παγκοσμιοποίησης θα συνέχιζε να συγκρατεί ή και να απομακρύνει τις εντάσεις.

Αντιθέτως, όπως έχει δείξει και ο Μαρκ Λέοναρντ (Η ανειρήνευτη εποχή, εκδ. Ασίνη), σ’ ένα διεθνές επίπεδο, παρατηρείται η λειτουργία της ταπείνωσης, που προέρχεται από ιστορικές φάσεις υποχώρησης και ξένης επιβολής.

Σήμερα, μπαίνοντας στον πέμπτο χρόνο του πολέμου στην Ουκρανία, γίνεται πλέον βεβαιότητα πως μόνο η Ευρώπη μπορεί να σώσει την Ουκρανία από τον Πούτιν και τον Τραμπ και να της διασφαλίσει ένα ασφαλές και ευήμερο μέλλον.

Αυτή η παραδοχή, απαιτεί κι έναν αναστοχασμό για το τι σημαίνει σήμερα Δύση, όταν η ίδια η Δύση δεν γνωρίζει τι είναι πλέον και πως θα υπερασπιστεί τον εαυτό της.

Η διακυβέρνηση Τραμπ ακολουθεί καθαρή πολιτική ισχύος και απομακρύνεται από μια τάξη που βασίζεται σε κανόνες.

Ο Τραμπ θέλει μια Ευρώπη διαιρεμένη που θα αγοράζει αμερικανική τεχνολογία . Μια Ευρώπη, όπου τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης θα είναι εκτός ελέγχου και στα οποία οι ακροδεξιές θεωρίες συνομωσίας θα κυριαρχούν.

Σε αυτόν τον δύσκολο κόσμο αλλά και επικίνδυνο, η Ευρώπη είναι αδύναμη γιατί είναι προβλέψιμη καθώς όλοι γνωρίζουν πως λειτουργεί και πως αντιδρά. Είναι αργή με πολλές διαδικασίες και γραφειοκρατία και γι΄αυτό αδύναμη.

Πρόκειται για την αγωνία της ευρωπαϊκής δημοκρατίας μπροστά στην ευαλωτότητά της.

Αν θέλει να υπερασπιστεί τον εαυτό της, δηλαδή την ελευθερία μας, δεν μπορεί να επιτρέψει να ανακατεύονται στα πόδια της άνθρωποι που τη βρίζουν και την υπονομεύουν.

Σήμερα και μόνο με την απειλή Τραμπ για τη Γροιλανδία, το ΝΑΤΟ έχει πολιτικά ακυρωθεί.

Γιατί τι είναι το ΝΑΤΟ; Το ΝΑΤΟ μέχρι σήμερα ήταν για τους ευρωπαίους, η βεβαιότητα πως οι ΗΠΑ θα έλθουν. Για τους Ευρωπαίους οι ΗΠΑ δεν είναι πλέον προστατευτικές, αντιθέτως τις νιώθουν εχθρικές προς τις αξίες τους και τα συμφέροντά τους.

Αυτό το ερώτημα τέθηκε σε μια πιο ήπια μορφή και κατά την περίοδο Τραμπ I. Τώρα με τον Τραμπ II, αν απαιτεί απάντηση και η Ευρώπη, πρέπει να διασφαλίσει την ασφάλειά της, στέλνοντας ένα μήνυμα αποφασιστικότητας, αποφεύγοντας την ταπείνωση της αδράνειας. Η διαχωριστική γραμμή μεταξύ ειρήνευσης και πολέμου έχει προ πολλού γίνει θολή και πλέον εργαλειοποιούνται τα πάντα. Μια αχτίδα φωτός για τη Δύση, θα μπορούσε να προέλθει από την Ευρώπη.

Η Διακήρυξη Σουμάν, το ιστορικό κείμενο ίδρυσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, υπογράμμιζε ότι «η παγκόσμια ειρήνη δεν μπορεί να διασφαλιστεί χωρίς δημιουργικές προσπάθειες ανάλογες με τους κινδύνους που την απειλούν».

Σήμερα, η ενωμένη Ευρώπη, φαίνεται να έχει περισσότερους εχθρούς από κάθε άλλη φορά.

Ίσως να χρειαζόμαστε ένα δεύτερο σχέδιο Σουμάν για την άμυνα και την πολιτική ενοποίηση της Ευρώπης. Πρέπει να δείξουμε την ίδια αισιοδοξία που έδειξαν το 1950 ο Ρομπέρ Σουμάν και ο Ζαν Μονέ.

Μπροστά στις δύσκολες προκλήσεις το ευρωπαϊκό σχέδιο πρέπει να προχωρήσει με περισσότερη ενοποίηση και με μια νέα αλληλεγγύη συμφερόντων σε ευρωπαϊκό επίπεδο, που θα συμπληρώνει και δεν θα ακυρώνει το εθνικό συμφέρον.

Να αντιμετωπίσουμε με υπευθυνότητα και στρατηγική ψυχραιμία τη νέα πραγματικότητα και τη δομική μεταβολή του διεθνούς συστήματος.

Πρέπει να γίνουμε πιο ισχυροί στρατιωτικά, οικονομικά και πολιτικά. Η Ευρώπη, ως κοινότητα Δυτικών αξιών πρέπει να παραμείνει ένας τόπος όπου οι άνθρωποι νιώθουν και είναι ελεύθεροι και ασφαλείς.

*Ο Σωτήρης Ντάλης είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Ευρωπαϊκής Ενοποίησης, Πρόεδρος του Τμήματος Σπουδών του Πανεπιστημίου Αιγαίου.