193 Χρόνια από το Πρώτο ΦΕΚ

Rodiaki NewsRoom

Από τη συλλογή του Ιωάννη Β. Βασιλάκη

Αθήνα ,24 Φεβρουαρίου 2026

Τι ήταν η «Εφημερίς της Κυβερνήσεως» και γιατί παραμένει θεμέλιο του κράτους

Τον Φεβρουάριο αυτόν συμπληρώνονται 193 χρόνια από την έκδοση του πρώτου φύλλου της Εφημερίς της Κυβερνήσεως του Βασιλείου της Ελλάδος. Στις 16 Φεβρουαρίου 1833 (28 Φεβρουαρίου με το Γρηγοριανό ημερολόγιο) τυπώνεται στο Ναύπλιο το Αριθμ. 1 — το έντυπο με το οποίο το νεοσύστατο ελληνικό κράτος αποκτά για πρώτη φορά επίσημη, θεσμική φωνή.

Τι ήταν η «Εφημερίς της Κυβερνήσεως»;

Δεν ήταν εφημερίδα με τη σημερινή έννοια της ειδησεογραφίας. Ήταν — και παραμένει — το επίσημο όργανο δημοσίευσης των νόμων, διαταγμάτων και διοικητικών πράξεων της Πολιτείας. Στο ΦΕΚ (Φύλλο Εφημερίδος της Κυβερνήσεως) αποκτά ισχύ κάθε νόμος: η δημοσίευση αποτελεί προϋπόθεση ισχύος. Με απλά λόγια, χωρίς δημοσίευση στο ΦΕΚ, ο νόμος δεν «υπάρχει» για το κράτος.

Η ίδρυσή της θεσπίστηκε με το Βασιλικό Διάταγμα 2 της 1/13 Φεβρουαρίου 1833. Το πρώτο φύλλο κυκλοφόρησε λίγες ημέρες αργότερα στο Ναύπλιο, τότε πρωτεύουσα του κράτους. Από το φύλλο 41 (Δεκέμβριος 1834 / Ιανουάριος 1835) η έκδοση μεταφέρεται στην Αθήνα και συνεχίζεται αδιάλειπτα έως σήμερα, από το Εθνικό Τυπογραφείο.

Ένα δίγλωσσο κράτος στα πρώτα του βήματα

Το πρώτο φύλλο φέρει διπλό τίτλο:

«ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ»
και
“REGIERUNGS-BLATT DES KONIGREICHS GRIECHENLAND”

Κάθε σελίδα ήταν χωρισμένη σε δύο στήλες — ελληνική και γερμανική. Η δίγλωσση μορφή διατηρήθηκε έως τις 17 Μαΐου 1835. Δεν πρόκειται για τυπική λεπτομέρεια, αλλά για αντανάκλαση της πολιτικής πραγματικότητας: ο νεαρός βασιλιάς Όθων είχε μόλις αφιχθεί στην Ελλάδα, συνοδευόμενος από βαυαρική Αντιβασιλεία. Η διοικητική οργάνωση του κράτους έφερε έντονη τη βαυαρική σφραγίδα.

Από τις 17 Ιουνίου 1835, μετά τη Βασιλική Προκήρυξη της ενηλικίωσης του Όθωνα (20 Μαΐου 1835), η εφημερίδα εκδίδεται αποκλειστικά στην ελληνική γλώσσα, με νέα αρίθμηση φύλλων και σελίδων. Η μετάβαση αυτή σηματοδοτεί και τη σταδιακή αυτονόμηση της κρατικής λειτουργίας από το καθεστώς της Αντιβασιλείας.

Οι δύο ημερομηνίες και ο συμβολισμός

Το Αριθμ. 1 φέρει δύο ημερομηνίες: 16 Φεβρουαρίου (Ιουλιανό ημερολόγιο) και 28 Φεβρουαρίου (Γρηγοριανό). Η Ελλάδα παρέμεινε στο Ιουλιανό έως το 1923, ενώ η Ευρώπη είχε ήδη υιοθετήσει το Γρηγοριανό από τον 16ο αιώνα. Η διπλή χρονολόγηση υπογραμμίζει τη θέση της χώρας ανάμεσα στην ορθόδοξη παράδοση και τη δυτική διπλωματία.

Δεν είναι αμελητέο ότι η 28η Φεβρουαρίου, παραμονή του Μαρτίου, παραπέμπει στον αρχαίο χρόνο όπου ο Μάρτιος ήταν ο πρώτος μήνας του έτους — μήνας εκστρατειών και νέων αρχών. Το κράτος εισέρχεται, συμβολικά, σε νέο κύκλο.

Ο ιδρυτικός λόγος

Στην πρώτη σελίδα, ο Όθωνας απευθύνεται στους Έλληνες. Το ύφος του είναι χαρακτηριστικό της εποχής: ιδιαίτερα κολακευτικό προς τις Μεγάλες Δυνάμεις, τις οποίες αποκαλεί «ενδόξους και μεγαλοψύχους μεσίτας». Αναγνωρίζει ότι χωρίς τη δική τους παρέμβαση, η Ελλάδα δεν θα είχε απελευθερωθεί.

Ιστορικά, η διαπίστωση δεν είναι αναληθής. Η Ναυμαχία του Ναυαρίνου και η ευρωπαϊκή διπλωματική πίεση υπήρξαν καθοριστικές. Όμως το πολιτικό αποτύπωμα της διατύπωσης είναι βαρύ: στο πρώτο επίσημο έντυπο του κράτους καταγράφεται ρητά η εξάρτηση από τις προστάτιδες δυνάμεις. Η Ελλάδα γεννιέται ταυτόχρονα ως αποτέλεσμα εθνικού Αγώνα και ευρωπαϊκής ισορροπίας.

Από τον Καποδίστρια στη μοναρχία

Μετά τη δολοφονία του Ιωάννης Καποδίστριας (1831), το κράτος βρέθηκε σε κρίσιμη καμπή. Οι Μεγάλες Δυνάμεις (Αγγλία, Γαλλία, Ρωσία) αποφάσισαν την εγκαθίδρυση μοναρχίας και επέλεξαν ως βασιλιά τον γιο του Λουδοβίκος Α΄ της Βαυαρίας. Το πρώτο ΦΕΚ αποτελεί έγγραφη μαρτυρία αυτής της μετάβασης: από την επαναστατική διοίκηση στη θεσμική μοναρχία.

Η θεσμική σημασία

Η «Εφημερίς της Κυβερνήσεως» υπήρξε ο μηχανισμός με τον οποίο το κράτος οργάνωσε:

• τη δικαιοσύνη,
• τη διοίκηση,
• τη φορολογία,
• τη στρατιωτική συγκρότηση,
• την εκπαίδευση,
• τη συγκρότηση των θεσμών.

Κάθε διορισμός, κάθε νόμος, κάθε βασιλικό διάταγμα αποκτούσε ισχύ μόνο με τη δημοσίευση. Το ΦΕΚ είναι, ουσιαστικά, η γραπτή αποτύπωση της κρατικής κυριαρχίας.

193 χρόνια θεσμικής συνέχειας

Εκατόν ενενήντα τρία χρόνια μετά, η «Εφημερίς της Κυβερνήσεως» εξακολουθεί να εκδίδεται αδιάλειπτα. Από το Ναύπλιο στην Αθήνα, από το Βασιλικό στο Εθνικό Τυπογραφείο, από τη μοναρχία στη δημοκρατία. Ο σημερινός της τίτλος — «Εφημερίς της Κυβερνήσεως της Ελληνικής Δημοκρατίας» — αποτελεί συνέχεια της ίδιας ακριβώς θεσμικής αλυσίδας.

Ένας κρίκος σε μια μεγαλύτερη ενότητα

Η προσθήκη των πρωτότυπων ΦΕΚ της οθωνικής περιόδου (1833–1862) σε μια συλλογή δεν αποτελεί απλώς συλλεκτικό επίτευγμα. Έρχεται να προσθέσει έναν κρίκο στην αλυσίδα του αυθεντικού ελληνικού Τύπου. Μαζί με τα κυβερνητικά έντυπα της καποδιστριακής περιόδου και τα μεταγενέστερα τεκμήρια της Δωδεκανήσου, συγκροτούν μια ενιαία ιστορική αφήγηση.

Δεν είναι μεμονωμένα έγγραφα. Είναι μια ενότητα:

• Η ενότητα της κρατικής γέννησης.
• Η ενότητα της θεσμικής συνέχειας.
• Η ενότητα της εθνικής αυτοσυνειδησίας μέσα από το έντυπο τεκμήριο.

Το πρώτο ΦΕΚ του 1833 δεν είναι απλώς χαρτί και μελάνι. Είναι η στιγμή που ο Αγώνας μετατρέπεται σε διοίκηση. Η επανάσταση σε νόμο.

Και 193 χρόνια μετά, παραμένει το πιο καθαρό αποτύπωμα της γέννησης του ελληνικού κράτους.