Δημήτρης Προκοπίου: Αιγιαλός και οικιστική ανάπτυξη

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο Δημήτρης Προκοπίου

Ο αιγιαλός στην Ελλάδα καθορίζεται από τον νόμο 2971/2001 ως η περιοχή που καταλαμβάνει η θάλασσα κατά τις μέγιστες συνήθεις ανυψώσεις των κυμάτων. Σε γενικές γραμμές, συγκροτείται από επιμέρους τμήματα, όπως η ζώνη θραύσης των κυμάτων, η παράκτια ζώνη (στενότερη και ευρύτερη) και η άμεση χερσαία ενδοχώρα.

Το πλάτος και η γεωμορφολογία του αιγιαλού επηρεάζονται άμεσα τόσο από τη θαλάσσια δυναμική, όπως τα παράκτια ρεύματα, ο κυματισμός, η μορφή του βυθού και οι παλίρροιες, όσο και από τα χαρακτηριστικά της ξηράς, όπως οι ποτάμιες αποθέσεις, οι προσχώσεις, τα δέλτα, τα καιρικά φαινόμενα και οι ανθρώπινες παρεμβάσεις, όπως οι επιχώσεις. Τα τελευταία χρόνια, ιδιαίτερα σημαντική είναι και η επίδραση των έντονων καιρικών φαινομένων που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή.

Η οικοδομική δραστηριότητα στον αιγιαλό αποτελεί διαχρονικό φαινόμενο από αρχαιοτάτων χρόνων, ωστόσο στο παρελθόν εντασσόταν συχνά σε πιο ισορροπημένες πρακτικές. Οι οικισμοί τοποθετούνταν κυρίως σε βραχώδεις ακτές ή, όταν αναπτύσσονταν σε αμμώδεις περιοχές, βρίσκονταν σε ασφαλή απόσταση από τη θάλασσα, λαμβάνοντας υπόψη την ευπάθεια των πρανών και τους φυσικούς κινδύνους. Παράλληλα, τα παλαιότερα κτήρια δεν διέθεταν εκτεταμένες προεξοχές, όπως τα μπαλκόνια που επικράτησαν μετά τη δεκαετία του 1960 γύρω-γύρω από το κτίσμα. Παλαιότερα, φυσικά, δεν υπήρχε σε μεγάλη έκταση το φαινόμενο των ημιτελών κατασκευών που «κοσμούν» τη χώρα μας, μια καλαίσθητη ασχήμια κατά συρροή.

Ο αιγιαλός είναι ένα δυναμικό σύστημα αλληλεπίδρασης μεταξύ ξηράς και θάλασσας, το οποίο μεταβάλλεται συνεχώς με την πάροδο του χρόνου. Για τον λόγο αυτό, κάθε μόνιμη κατασκευή σε αυτή τη ζώνη είναι εγγενώς εκτεθειμένη σε φυσικούς κινδύνους, ιδιαίτερα τα σύγχρονα κτίρια.

Παρά το αυστηρό θεσμικό πλαίσιο, καθώς ο αιγιαλός αποτελεί δημόσιο αγαθό, η αυθαίρετη δόμηση, κυρίως κατά την περίοδο 1960 έως 2000, σε μεγάλα αστικά κέντρα, η αυξημένη τουριστική πίεση, ιδιαίτερα στις νησιωτικές περιοχές, καθώς και ο ανεπαρκής χωροταξικός σχεδιασμός οδήγησαν στην ανάπτυξη οικισμών και υποδομών σε περιοχές υψηλού κινδύνου. Ταυτόχρονα, οι έλεγχοι από τις αρμόδιες Αρχές είναι συχνά ανεπαρκείς ή ελλιπείς. Η χρήση του αιγιαλού ανήκει στο κεντρικό κράτος και όχι στους δήμους, που απλώς παρακολουθούν τα τεκταινόμενα.

Οι βασικοί κίνδυνοι που προκύπτουν από την άναρχη δόμηση στις παράκτιες περιοχές περιλαμβάνουν τη διάβρωση των ακτών, που οδηγεί σε απώλεια εδάφους λόγω κυματισμού και ρευμάτων, τις θαλάσσιες πλημμύρες που προκαλούνται από τον συνδυασμό κυματικής δράσης και ανόδου της στάθμης της θάλασσας, την επιδείνωση των φαινομένων εξαιτίας ανθρωπογενών παρεμβάσεων, όπως λιμενικά έργα και κυματοθραύστες, καθώς και τις κατολισθήσεις στην παράκτια ζώνη.

Τα φαινόμενα αυτά σχετίζονται άμεσα με τη γεωλογική σύσταση του αιγιαλού, καθώς τα εδάφη είναι κατά κανόνα χαλαρά, αμμώδη ή ιζηματογενή, ενώ ο υδροφόρος ορίζοντας βρίσκεται σε υψηλό επίπεδο. Παράλληλα, η κλιματική αλλαγή επιδεινώνει την κατάσταση, ενισχύοντας την άνοδο της στάθμης της θάλασσας και την ένταση των ακραίων καιρικών φαινομένων.

Ο αιγιαλός αποτελεί ένα ευαίσθητο και διαρκώς μεταβαλλόμενο σύστημα ισορροπίας θάλασσας και ξηράς, στο οποίο η μόνιμη δόμηση είναι ιδιαίτερα επισφαλής. Η αυθαίρετη ανάπτυξη αυξάνει τον κίνδυνο καταστροφών και οι φυσικές διεργασίες επιβαρύνονται από ανθρώπινες παρεμβάσεις. Για τον λόγο αυτό, απαιτείται μακροπρόθεσμος και ολοκληρωμένος σχεδιασμός, βασισμένος στην αυστηρή εφαρμογή της νομοθεσίας, στην αποφυγή δόμησης κοντά στην ακτογραμμή, στην κατεδάφιση αυθαίρετων κατασκευών σε κρίσιμες ζώνες, στη συστηματική εκτίμηση και χαρτογράφηση των κινδύνων και στην προσαρμογή στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.

Τα ιδεώδη της προστασίας του περιβάλλοντος χρόνο με τον χρόνο υλοποιούνται ή όχι;