Θάνος Ζέλκας: Χάσαμε την υπομονή μας. Χάσαμε και το βάθος μας

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο Θάνος Ζέλκας

Κάποτε η αναμονή ήταν μέρος της ζωής μας. Περιμέναμε ένα γράμμα, ένα τηλεφώνημα, το λεωφορείο στην στάση, μια απάντηση, μια εποχή που κυοφορεί κάτι νέο. Στις μέρες μας, φαίνεται πως η υπομονή αποτελεί δυσεύρετο αγαθό. Αρκούν μερικά δευτερόλεπτα για να γίνει μια “έκρηξη θυμού”. Μια σελίδα που δεν φορτώνει αμέσως, ένα μήνυμα που δεν απαντήθηκε, μια ουρά στο ταμείο, μια διαδικασία στο Δημόσιο, ένα παιδί που δεν μαθαίνει γρήγορα, ένας εργαζόμενος που δεν αποδίδει άμεσα, ένας άνθρωπος που δεν ανταποκρίνεται στον ρυθμό μας. Δεν θέλουμε απλώς να ζούμε γρήγορα. Θέλουμε ολόκληρος ο κόσμος να προσαρμοστεί στην ανυπομονησία μας.

Η εποχή μας κατέστησε την ταχύτητα ως προσόν. Όποιος απαντά γρήγορα θεωρείται ικανός. Όποιος παράγει γρήγορα θεωρείται αποτελεσματικός. Όποιος αποφασίζει γρήγορα θεωρείται δυναμικός. Όμως ξεχνάμε ότι δεν είναι όλα στη ζωή ζήτημα ταχύτητας. Υπάρχουν πράγματα που, όταν τα πιέσει κάποιος να γίνουν γρήγορα, δεν γίνονται καλύτερα. Γίνονται ρηχά.

Η σκέψη θέλει χρόνο. Η γνώση θέλει χρόνο. Η σχέση θέλει χρόνο. Η εμπιστοσύνη θέλει χρόνο. Η δημοκρατία θέλει χρόνο. Ακόμη και η προσωπική ωρίμανση ενός ανθρώπου δεν μπορεί να γίνει με τους ρυθμούς που παράγονται οι δημοσιεύσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Κι όμως, μάθαμε να ζητάμε από τη ζωή και τους γύρω μας να λειτουργούν σαν λογισμικά. Απαιτούμε να εξυπηρετούμαστε αμέσως, να παίρνουμε απαντήσεις ακαριαία και να ικανοποιούμαστε πλήρως, αδιαφορώντας για το κόστος που ενδεχόμενα έχει σε άλλους ανθρώπους. 

Το πρόβλημα δεν είναι ότι η τεχνολογία μάς έδωσε ταχύτητα. Αυτό από μόνο του αποτελεί πρόοδο. Το πρόβλημα είναι ότι μαζί με την ταχύτητα χάθηκε το μέτρο. Αρχίσαμε να θεωρούμε την καθυστέρηση αποτυχία, την δυσκολία εμπόδιο και την αναμονή χαμένο χρόνο. Έτσι, όμως, χάνουμε την επαφή με όσα χρειάζονται έναν εύλογο χρόνο για να δώσουν αξιοπιστία.

Στο σχολείο, θέλουμε το παιδί να αποδώσει γρήγορα. Να μάθει γρήγορα, να συγκεντρωθεί γρήγορα, να πετύχει γρήγορα. Στην εργασία, θέλουμε νέους ανθρώπους με εμπειρία που δεν πρόλαβαν να αποκτήσουν. Στις σχέσεις, θέλουμε άμεση ανταπόκριση, άμεση διαθεσιμότητα, άμεση επιβεβαίωση. Στην πολιτική, ζητάμε λύσεις μιας νύχτας για προβλήματα που χτίστηκαν επί δεκαετίες. Και όταν η πραγματικότητα μάς θυμίζει ότι δεν λειτουργεί έτσι, θυμώνουμε και ξεσπάμε στα πληκτρολόγια, νομίζοντας ότι κάτι σημαντικό πετυχαίνουμε έτσι.

Αλλά η πραγματικότητα δεν είναι ανάρτηση. Δεν ανανεώνεται με το δάχτυλο. Δεν υποτάσσεται πάντα στον ρυθμό μας. Υπάρχουν πράγματα που έχουν τον δικό τους χρόνο, όπως η φύση, η επιστήμη, η παιδεία, η ανθρώπινη ψυχή. Ο σπόρος δεν μεγαλώνει επειδή κάποιος τον κοιτά επίμονα. Ένα παιδί δεν γίνεται ώριμο επειδή το πιέζει ο δάσκαλος ή ο κηδεμόνας. Μια κοινωνία δεν διορθώνεται επειδή έβγαλε μια ανακοίνωση. Μια σκέψη δεν γίνεται βαθιά επειδή γράφτηκε γρήγορα.

Στον κόσμο της επιστήμης, αυτό το γνωρίζουμε καλά. Η γνώση δεν γεννιέται από τη βιασύνη. Γεννιέται από την παρατήρηση, την αμφιβολία, το λάθος, την επανάληψη, την επιμονή. Η επιστήμη προχωρά επειδή κάποιοι άνθρωποι αντέχουν να μείνουν πάνω σε ένα πρόβλημα περισσότερο απ’ όσο αντέχει η εποχή να περιμένει. Κι αυτό ίσως είναι ένα από τα μεγαλύτερα μαθήματα που μπορεί να μας δώσει. Ότι δηλαδή η αλήθεια δεν αποκαλύπτεται πάντα σε εκείνους που βιάζονται, αλλά σε όσους επιμένουν περισσότερο.

Δεν χρειάζεται να αρνηθούμε την ταχύτητα. Δεν γίνεται να γυρίσουμε πίσω σε έναν κόσμο αργό από ανάγκη. Το ζητούμενο είναι να ξαναβρούμε την υπομονή ως επιλογή. Να ξεχωρίσουμε πότε η ταχύτητα μάς υπηρετεί και πότε μας αδειάζει. Πότε μας βοηθά να ζήσουμε καλύτερα και πότε μας στερεί τη δυνατότητα να καταλάβουμε βαθύτερα.

Γιατί στο τέλος, μια κοινωνία που δεν αντέχει να περιμένει, δεν χάνει απλώς την υπομονή της. Χάνει την κρίση της, το βάθος της, την αντοχή της. Χάνει την ικανότητα να αναγνωρίζει την αξία σε ό,τι δεν έρχεται αμέσως, σε ό,τι απαιτεί χρόνο, κόπο και επιμονή.

Η υπομονή δεν είναι αδυναμία. Είναι αντίσταση σε έναν κόσμο που μας θέλει διαρκώς βιαστικούς, διαθέσιμους και ανικανοποίητους. Είναι η ήρεμη δύναμη που μας κάνει να σκεφτόμαστε όταν όλα μας πιέζουν για αντίδραση.

Κι αν ό,τι αξίζει πραγματικά χρειάζεται χρόνο, τότε τι ακριβώς χτίζει μια κοινωνία που δεν αντέχει πια να περιμένει;