Θάνος Ζέλκας: Τα σύνορα πριν από τη σέντρα

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο
Θάνος Ζέλκας

Το ποδόσφαιρο αποτελεί από μόνο του μια παγκόσμια γλώσσα. Και αυτό γιατί μια μπάλα αρκεί για να συνεννοηθούν παιδιά που δεν ξέρουν ούτε μία κοινή λέξη.

Ένα γήπεδο μπορεί να χωρέσει σημαίες, τραγούδια, θρησκείες, σώματα, βλέμματα, ιστορίες. Κάπου εκεί γεννήθηκε και η γοητεία του Μουντιάλ. Η αίσθηση ότι για λίγο ο κόσμος συναντιέται χωρίς να χρειάζεται να είναι ομοιόμορφος. Μόνο που τελικά πριν από το ίδιο το παιχνίδι υπάρχουν τα σύνορα.

Η περίπτωση του Σομαλού διαιτητή Omar Abdulkadir Artan, που δεν κατάφερε να μπει στις ΗΠΑ και να ζήσει την πρώτη του συμμετοχή σε Μουντιάλ, δεν είναι απλώς ένα επεισόδιο γραφειοκρατίας. Είναι μια εικόνα που μένει. Ένας άνθρωπος που είχε φτάσει μέχρι την κορυφαία ποδοσφαιρική διοργάνωση, σταμάτησε όχι από ένα λάθος σφύριγμα, όχι από μια κακή αξιολόγηση, αλλά από μια απόφαση εισόδου σε αεροδρόμιο.

Σε άλλη κλίμακα, τα προβλήματα με βίζες μελών της ιρανικής ομοσπονδίας δείχνουν πόσο εύκολα η μεγάλη γιορτή γίνεται όμηρος γεωπολιτικής καχυποψίας. Υπάρχουν και άλλες υποθέσεις, με διαφορετικά χαρακτηριστικά και διαφορετικό νομικό βάρος, όπως η άρνηση εισόδου του Thomas Partey στον Καναδά. Δεν είναι όλα ίδιας βαρύτητας και υφής. Το κοινό τους σημείο, όμως, είναι ότι πριν αρχίσει ο αγώνας, υπάρχουν άνθρωποι που ήδη έχουν αποκλειστεί ή αξιολογηθεί από μηχανισμούς έξω από τον αθλητισμό.

Και εύλογα γεννιέται το ερώτημα: τι ακριβώς γιορτάζει μια παγκόσμια διοργάνωση όταν κάποιοι από τους ανθρώπους της φτάνουν ως εκεί κουβαλώντας μεγαλύτερη υποψία από άλλους; Πόσο καθαρό μένει το ιδανικό της ισότητας όταν το διαβατήριο αποκτά μεγαλύτερη δύναμη από την ιδιότητα, την προσπάθεια, την πορεία;

Ο αθλητισμός, στην καλύτερη εκδοχή του, δεν υπόσχεται έναν κόσμο χωρίς διαφορές. Υπόσχεται, όμως, έναν χώρο όπου οι διαφορές δεν ακυρώνουν την παρουσία. Υποτίθεται μάλλον ότι υπόσχεται κάτι τέτοιο, διότι εκεί βρίσκεται και η βαθύτερη παιδαγωγική του αξία. Στο ότι δεν μοιάζουμε μεταξύ μας αλλά δεχόμαστε ο ένας τον άλλον. Στο ότι η καταγωγή, η γλώσσα, η κουλτούρα δεν αντιμετωπίζονται ως βάρος, αλλά ως κομμάτι της ομορφιάς του παιχνιδιού.

Όταν, όμως, οι μεγάλες διοργανώσεις στήνονται πάνω σε μηνύματα ενότητας και ταυτόχρονα σκοντάφτουν σε αποκλεισμούς αυτού του τύπου, η αντίφαση γίνεται παραπάνω από εμφανής. Στις τηλεοπτικές οθόνες περνούν παιδιά από όλες τις ηπείρους, χαμόγελα, αγκαλιές, συνθήματα κατά των διακρίσεων. Στις πινακίδες εμφανίζονται χορηγοί που μιλούν για σεβασμό και συμπερίληψη. Ως εικόνα είναι άψογη. Το ερώτημα όμως είναι τι συμβαίνει πέρα από την εικόνα.

Ίσως εκεί να βρίσκεται η πιο δύσκολη αλήθεια του σύγχρονου ποδοσφαίρου. Η μπάλα εξακολουθεί να συγκινεί, αλλά γύρω της έχει χτιστεί μια τεράστια μηχανή. Χρήμα, τηλεοπτικά δικαιώματα, χορηγοί, εμπορικές συμφωνίες, πακέτα φιλοξενίας, πολιτικές ισορροπίες. Όσο μεγαλώνει αυτή η μηχανή, τόσο μικραίνει ο ίδιος ο άνθρωπος μέσα της. Ακόμη και οι υποτιθέμενοι πρωταγωνιστές, οι αθλητές δηλαδή, μετά από ατελείωτες αγωνιστικές υποχρεώσεις, ταξίδια, τραυματισμούς και πίεση, μοιάζουν συχνά περισσότερο με πολύτιμα περιουσιακά στοιχεία ενός θεάματος που δεν σταματά να ζητά.

Μπορεί άραγε να υπάρξει πραγματική παγκόσμια γιορτή όταν η πρόσβαση σε αυτήν παραμένει τόσο άνιση; Μπορεί ο αθλητισμός να μιλά για σεβασμό στη διαφορετικότητα, ενώ η ίδια η διαφορετικότητα περνά πρώτα από φίλτρα φόβου; Και πόση ενότητα χωρά σε μια διοργάνωση όταν οι χορηγοί φαίνονται παντού, αλλά ορισμένες απουσίες περνούν σχεδόν αθόρυβα;

Το Μουντιάλ έχει αρχίσει, οι εξέδρες γεμίζουν, τα φώτα ανάβουν, τα γκολ θα ξεσηκώσουν τα πλήθη. Όμως μερικές φορές η ουσία δεν βρίσκεται μόνο σε όσους μπαίνουν στον αγωνιστικό χώρο. Βρίσκεται και σε όσους δεν έφτασαν ποτέ εκεί. Σε εκείνους που υπενθυμίζουν ότι ο κόσμος δεν ενώνεται πραγματικά με συνθήματα, αλλά με τον τρόπο που ανοίγει ή κλείνει τις πόρτες του.