Γιάννης Χατζής: Τουρισμός και οικονομία: Η ανταγωνιστικότητα δεν είναι δεδομένη

Rodiaki NewsRoom

Του Γιάννη Χατζή*

Αν υπάρχει ένας τομέας της οικονομίας που βρίσκεται σταθερά στο επίκεντρο του δημόσιου διαλόγου στην Ελλάδα, αυτός είναι ο τουρισμός. Τα τελευταία χρόνια ακούσαμε ότι η χώρα αντιμετωπίζει πρόβλημα υπερτουρισμού, ότι οι Έλληνες δεν μπορούν να κάνουν διακοπές εξαιτίας της τουριστικής ανάπτυξης, ότι οι ξενοδοχειακές επιχειρήσεις δεν προσφέρουν ποιοτικές θέσεις εργασίας και ότι κάθε νέα τουριστική επένδυση επιβαρύνει τους προορισμούς. Την ίδια στιγμή, η φετινή χρονιά εξελίσσεται με πιο συγκρατημένους ρυθμούς σε σχέση με τις δύο προηγούμενες, υπενθυμίζοντας ότι ο τουρισμός δεν είναι μια δραστηριότητα χωρίς κινδύνους, αλλά ένας κλάδος που λειτουργεί σε ένα ιδιαίτερα απαιτητικό και διαρκώς μεταβαλλόμενο διεθνές περιβάλλον.

Ίσως αυτή ακριβώς η υπενθύμιση να βοηθά να δούμε τον τουρισμό στις πραγματικές του διαστάσεις, μακριά τόσο από τις εύκολες θριαμβολογίες, όσο και από τις εύκολες αφοριστικές κρίσεις. Πιστεύω, άλλωστε, ότι ο δημόσιος διάλογος έχει αρχίσει να ωριμάζει. Η ελληνική κοινωνία αντιλαμβάνεται πλέον περισσότερο τη σημασία του τουρισμού για την οικονομία της χώρας. Γνωρίζει ότι δεν πρόκειται απλώς για έναν ακόμη παραγωγικό κλάδο, αλλά για έναν από τους βασικούς πυλώνες ανάπτυξης, απασχόλησης και εξωστρέφειας. Ο τουρισμός συνεισφέρει άμεσα περίπου το 12%-13% του ελληνικού ΑΕΠ, ενώ το πλεόνασμα του ισοζυγίου υπηρεσιών καλύπτει περίπου το 65% του ελλείμματος του εμπορικού ισοζυγίου αγαθών. Με απλά λόγια, χωρίς έναν ισχυρό τουρισμό, η ελληνική οικονομία θα ήταν σημαντικά πιο αδύναμη.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι μπορούμε να επαναπαυθούμε. Αντίθετα, η μεγαλύτερη πρόκληση της επόμενης ημέρας είναι η διατήρηση της ανταγωνιστικότητας του ελληνικού τουρισμού. Οι ελληνικές ξενοδοχειακές επιχειρήσεις δραστηριοποιούνται σε ένα από τα πιο απαιτητικά περιβάλλοντα της Μεσογείου, με υψηλό λειτουργικό κόστος, σημαντικές φορολογικές και ασφαλιστικές επιβαρύνσεις και ανάγκη για συνεχείς επενδύσεις για την αναβάθμιση των υπηρεσιών τους. Παρά τις δυσκολίες, ο κλάδος συνεχίζει να επενδύει, να καινοτομεί και να διατηρεί την Ελλάδα ανάμεσα στους κορυφαίους τουριστικούς προορισμούς διεθνώς.

Η ανταγωνιστικότητα όμως δεν διαμορφώνεται μόνο μέσα στις επιχειρήσεις. Διαμορφώνεται συνολικά στον προορισμό. Και εκεί βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη πρόκληση. Οι ιδιωτικές επενδύσεις των τελευταίων ετών δεν συνοδεύτηκαν πάντοτε από την αντίστοιχη αναβάθμιση των δημόσιων υποδομών. Δίκτυα ύδρευσης και αποχέτευσης, διαχείριση απορριμμάτων, ενεργειακές υποδομές, οδικά δίκτυα, λιμάνια και δημόσιοι χώροι καλούνται να εξυπηρετήσουν τις ανάγκες του σήμερα. Όταν η ποιότητα των δημόσιων υποδομών δεν εξελίσσεται με τον ίδιο ρυθμό που εξελίσσεται το ιδιωτικό τουριστικό προϊόν, η συνολική ανταγωνιστικότητα της χώρας αναπόφευκτα επηρεάζεται.

Η συζήτηση, όμως, δεν αφορά μόνο τον τουρισμό. Αφορά συνολικά την ελληνική οικονομία. Η Ευρώπη βρίσκεται σε μια περίοδο σημαντικών μεταβολών, με χαμηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης, δημογραφικές πιέσεις, ενεργειακές προκλήσεις και μια τεχνολογική επανάσταση που μεταβάλλει τους όρους της παραγωγής. Η Ελλάδα έχει αναμφίβολα σημειώσει πρόοδο τα τελευταία χρόνια. Ωστόσο, εξακολουθεί να αντιμετωπίζει διαρθρωτικές προκλήσεις που επηρεάζουν την αναπτυξιακή της δυναμική.

Η παραγωγικότητα παραμένει χαμηλότερη από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, η παραγωγή διεθνώς εμπορεύσιμων αγαθών και υπηρεσιών χρειάζεται περαιτέρω ενίσχυση, οι άμεσες ξένες επενδύσεις μπορούν να κατευθυνθούν περισσότερο σε δραστηριότητες υψηλής προστιθέμενης αξίας και οι δημόσιες επενδύσεις στις κρίσιμες υποδομές οφείλουν να επιταχυνθούν. Πρόκειται για ζητήματα που δεν αφορούν μόνο τον τουρισμό, αλλά την ανταγωνιστικότητα της χώρας στο σύνολό της.

Ταυτόχρονα, η τεχνητή νοημοσύνη, η ψηφιοποίηση και οι νέες τεχνολογίες αλλάζουν με πρωτόγνωρη ταχύτητα τον τρόπο με τον οποίο παράγεται ο πλούτος. Οι χώρες που θα προσαρμοστούν γρήγορα θα ενισχύσουν τη θέση τους στη διεθνή οικονομία. Εκείνες που θα καθυστερήσουν θα βρεθούν αντιμέτωπες με μεγαλύτερες δυσκολίες. Η Ελλάδα οφείλει να αξιοποιήσει αυτή τη μετάβαση ως ευκαιρία για να ενισχύσει την παραγωγικότητά της, να επενδύσει στη γνώση, στην καινοτομία και στις δεξιότητες του ανθρώπινου δυναμικού της.

Η χώρα μας διαθέτει ένα μοναδικό φυσικό και πολιτιστικό κεφάλαιο. Διαθέτει επιχειρήσεις που επενδύουν, ανθρώπους που δημιουργούν και έναν τουρισμό που αποτελεί διεθνές σημείο αναφοράς. Το φυσικό αυτό πλεονέκτημα, όμως, δεν αρκεί από μόνο του. Ο διεθνής ανταγωνισμός γίνεται ολοένα πιο έντονος και οι επιτυχημένοι προορισμοί είναι εκείνοι που συνδυάζουν τις φυσικές τους δυνατότητες με σύγχρονες υποδομές, αποτελεσματικούς θεσμούς και ένα σταθερό περιβάλλον για επενδύσεις.

Σε αυτόν τον συνδυασμό φυσικών και θεσμικών πλεονεκτημάτων εντάσσεται και ένα στοιχείο που συχνά υποτιμάται: ο τρόπος με τον οποίο μια χώρα αφηγείται και αναδεικνύει την ταυτότητά της. Προς αυτή την κατεύθυνση κινείται η πρωτοβουλία της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ξενοδόχων «The Lexicon of Greek Hospitality», σε συνεργασία με τη MasterFold, η οποία εκκινεί από την ιδέα ότι η ελληνική γλώσσα λειτουργεί ως διαχρονικός φορέας των αξιών της φιλοξενίας. Πρόκειται για μια πρωτοβουλία που επιχειρεί να μετατρέψει αυτή τη γλωσσική και πολιτιστική κληρονομιά σε σύγχρονη εμπειρία αφήγησης, με στόχο να αναδείξει ότι η ελληνική φιλοξενία αποτελεί μια κουλτούρα διαμορφωμένη μέσα από τη γλώσσα, τις αξίες και την παράδοση. Τέτοιες πρωτοβουλίες υπενθυμίζουν ότι το πολιτιστικό απόθεμα της χώρας δεν είναι απλώς παρελθόν προς προβολή, αλλά ζωντανό συγκριτικό πλεονέκτημα που, όταν αξιοποιείται δημιουργικά, ενισχύει τη διαφοροποίηση του ελληνικού τουρισμού σε έναν ολοένα πιο απαιτητικό διεθνή ανταγωνισμό.

Η ενίσχυση της ταυτότητας της χώρας, ωστόσο, χρειάζεται να συνοδεύεται και από ουσιαστικές, διαρθρωτικές παρεμβάσεις. Αν θέλουμε ο τουρισμός να συνεχίσει να στηρίζει την οικονομία και να δημιουργεί ευημερία για τις επόμενες γενιές, χρειάζεται να συνεχίσουμε με συνέπεια τις μεταρρυθμίσεις που ενισχύουν την ανταγωνιστικότητα της χώρας. Με καλύτερες υποδομές, αποτελεσματικότερη δημόσια διοίκηση, επενδύσεις στην εκπαίδευση, στην τεχνολογία και στην καινοτομία, αλλά και με σταθερό προσανατολισμό σε πολιτικές που δημιουργούν αξία σε βάθος χρόνου. Η Ελλάδα διαθέτει όλες τις προϋποθέσεις για να πρωταγωνιστήσει. Η πρόκληση είναι να διατηρήσουμε μια σταθερή εθνική προσήλωση στις αλλαγές που θα επιτρέψουν στη χώρα να αξιοποιήσει πλήρως τις δυνατότητές της. Γιατί η ανταγωνιστικότητα δεν είναι ποτέ δεδομένη. Κατακτάται καθημερινά, με σχέδιο, συνέπεια και κοινή προσπάθεια.

(*) Ο Γιάννης Χατζής είναι πρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ξενοδόχων (ΠΟΞ)