Μεγάλες στιγμές της Δωδεκανησιακής Ιστορίας

Οι δραματικές μέρες που συντάραξαν το Καστελλόριζο πριν την άφιξη του συμβούλου της Ελληνικής Κυβερνήσεως Απεσταλμένος του Καστελλορίζου στις Καγκελαρίες της Ευρώπης Γ΄ Για τους κρατούντες μια και μόνη λύση υπάρχει. Ο ίδιος ο Λακερδής να αποταθεί στην Ελληνική Κυβέρνηση και να εκθέσει την κατάσταση. Δεν ξεχνά όμως τα μεγαλεία. Τα πάντα είναι στην εντέλεια φτιαγμένα. Από τότε που ανέλαβε όλα είχαν προβλεφθεί. Σφραγίδες, επιστολόχαρτα επίσημα, έγγραφα περίτεχνα…Πότε παραγγέλθηκαν, πώς έφτασαν και με τι ταχύτητα άρχισαν να κυκλοφορούν για κάθε χρήση, κανένας δεν είναι δυνατόν να γνωρίζει. Ο μύθος τα τοποθετεί με την αρχή της προτάσεως «φτιάχτηκαν ως διά μαγείας…». Πάντως στοιχειοθετήθηκαν στο Τυπογραφείο «Απόλλων» της Ρόδου γιατί σ’ αυτά που υπάρχουνσώθηκαν μέχρι σήμερα στην άκρη κάθε σελίδας γράφεται «Τύποις "Απόλλωνος" Ρόδος». Έτσι μοιράζονται αφειδώς πιστοποιητικά με το βασιλικό θυρεό κι από κάτω με κεφαλαία μεγάλα γράμματα «Ο Στρατιωτικός Διοικητής» και πιο μικρά «Μεγίστης», όπου «πιστοποιεί ότι ο εκ Μεγίστης (Καστελλορίζου)……….(1) Υπηρέτησε μετά ζήλου και αυταπαρνήσεως εις το υπ’ εμέ επαναστατικόν Σώμα ως …….(2) Και επεδείξατο διαγωγήν……(3). Δι’ ο δίδοται αυτώ το παρόν πιστοποιητικόν όπως τω χρησιμεύση όπου δει. Εν Μεγίστη τη 2 Αυγούστου 1913 Ο ΑΡΧΗΓΟΣ και ΣΤΡΑΤ. ΔΙΟΙΚΗΤΗΣ υπογραφή ο ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ και ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ υπογραφή(4). Ο Λακερδής γράφει στον Π. Παπαδάκη σε επιστολόχαρτο με σφραγίδα το θυρεό και από κάτω σε τρεις γραμμές «Αρχηγείον Καστελλορίζου Ελλάς» και με αριθμ. Πρωτοκόλλου 188: «Την νύκτα της 17ης προς την 18ην λήγοντος, τέσσαρες Τούρκοι καταχρώμενοι της απολύτου ελευθερίας αυτών εγένοντο άφαντοι εκ της νήσου μας. Το τοιούτον επειδή μας παρέσχε υπονοίας μη τυχόν οι ενταύθα Οθωμανοί, τους εδολοφόνησαν ίνα ενοχοποιήσωσι τας αρχάς της νήσου, διά τούτο εστείλαμεν λέμβους κατά διαφόρους διευθύνσεις ίνα αναζητήσωσι τα ίχνη των αφανισθέντων. Εκ τούτων μία συναντήσασα πλοιάριον Σαμιακόν εξ Αντιφέλλου αποπλέον το έφερε εντός του λιμένος το δε πλήρωμα του ειρημένου πλοιαρίου μας διεβεβαίωσε ότι οι τέσσαρες αφανισθέντες έφθασαν σώοι εις Αντίφελλον και εκ φανατισμού ελευνόμενοι διέδωκαν μύρια αναιδή ψευδολογήματα περί δήθεν επισυμβασών ενταύθα ατιμώσεων και βιαιοπραγιών, εξεγείροντες ούτω τον φανατισμόν των Τούρκων κατά των Χριστιανών. Επειδή δε ημείς εσκέφθημεν, ότι πιθανόν ούτοι εις τα διάφορα παράλια από Καλαμακίου μέχρι Φοίνικος και διαδίδοντες τα αυτά αναίσχυντα να εξεγείρωσι τους αγρίους χωρικούς κατά των εκείσε πατριωτών μας και ούτω να προκαλέσωσι ταραχάς, προς πρόληψιν λυπηρών επεισοδίων, απεφασίσαμεν και απεστείλαμεν διά λέμβου εις Αντίφελλον τον ενταύθα Ιμάμην μεθ’ ετέρου Τούρκου προκρίτου ίνα κατηγορηματικώς διαψεύσωσι τας όλας ψευδείς και ανυπάρκτους ταύτας διαδόσεις. »Κατά το λέγειν τους, επέστρεψαν την επομένην κομίζοντες και επιστολάς της δημαρχίας Αντιφέλλου δι’ ων αύτη παρεκάλει να αποστείλωμεν έναν Χουσεΐν εφέντη, ασθενή, Μουχτάρην Αντιφέλλου μετά τριών οθωμανοπαίδων. Καθήκον φιλανθρωπίας θεωρούντες ημείς απεστείλαμεν τα ζητηθέντα άτομα με την θερμήν παράκλησιν όπως μας αποστείλωσι και εκείνοι δύο τρεις γυναίκας πασχούσας. Αλλά δυστυχώς όχι μόνον δεν ανέστειλαν αυτάς, αν και οδυρόμεναι παρεκάλουν, όπως τους δοθή άδεια να έλθωσι., αλλά μικρού…..(5) θα εκράτουν και τον λεμβούχον. Το τοιούτον μας ενέβαλε την υπόνοιαν, ότι πιθανόν οι δύο απεσταλμένοι μας να μη κατέθεσαν εκεί πάσαν την καθαράν αλήθειαν και διά τούτο από εκείνην την ημέραν επηγρυπνούμεν, όπως μάθωμεν πληροφορίας περί της καταστάσεως των εν τη Ανατολή πατριωτών μας, οπότε σήμερον παρά τινος πλοιαρίου εμάθομεν δι’ επιστολής εν Καλαμακίω μένοντος πατριώτου ότι εκατόν πεντήκοντα χωρικοί εκμανέντες εκ των ψευδών διαδόσεων των αποδρασάντων κατέβησαν ένοπλοι εις Καλαμάκιον ζητούντες να διενεργήσωσι γενικάς σφαγάς. Εν τη μανία των ταύτη εξυλοκόπησαν ανηλεώς όλους τους προκρίτους καθώς και τον ιερέα Ευάγγελον Σαμίου τον οποίον και έσυρον εκ της γενειάδος εις τας οδούς κατά τρόπον ανίερον και προσβλητικότατον εις το ιερόν αξίωμά του. Συγχρόνως δε απειλούν γενικάς σφαγάς και ατιμώσεις. Τα αυτά, ως εμάθομεν, συμβαίνουσι και εις Τρίστομον όπου επληγώθη βαρέως διά λεπίδος μαχαίρας εις την κεφαλήν ο κ. Πιτσώνης Ν. Πιτσώνης. Εκ δε των Μύρων μας γράφει ο Ηγούμενος της Μονής, ότι από ημέρας εις ημέραν περιμένουσι τον θάνατόν των, ότι η κατάστασίς των είναι λίαν απελπιστική και παρακαλεί ημάς, όπως διαμαρτυρηθώμεν όπου δει και φροντίσωμεν όσον τάχιστα περί της σωτηρίας των καθότι εκείνος, όντος του τόπου του εν τελείω αποκλεισμού, δεν δύναται να γράψη και να εκθέση την οικτράν κατάστασιν(6)…». Με το ίδιο πνεύμα γράφει προς την Α. Εξοχότητα τον εν Ρόδω Γενικόν Πρόξενον της Α.Μ. του Βασιλέως των Ελλήνων και η Προσωρινή Ελληνική Διοίκηση Καστελλορίζου(7), η οποία εκτός των άλλων πληροφορεί ότι οι Οθωμανοί Καλαμακίου συνέλαβαν δύο μπρατσέρες ιδιοκτησίας κατοίκων Καστελλορίζου, που βρίσκονταν εκεί από πολλού χρόνου και τις ετοιμάζουν για να επιτεθούν στο νησί. Όπως ήδη αναφέρθηκε στο Καστελλόριζο όλοι βρίσκονται στο πόδι και με κάθε τρόπο προσπαθούν να επιτύχουν την αναχώρησή τους, πράγμα που φαίνεται αδύνατο γιατί σε κανένα δεν επιτρέπεται να φύγει. Αυτή την περίοδο όλη η εξουσία βρίσκεται στα χέρια ενός και μόνον ανθρώπου, του Λακερδή οποίος για να επισημοποιήσει τη θέση του ως μοναδικού αρχηγού και ηγέτη, καλεί το λαό στις 29 Μαΐου, στο προαύλιο της εκκλησίας του Αγίου Κωνσταντίνου και παρουσία 571 κατοίκων εκλέγεται νέα Προσωρινή Διοικούσα Επιτροπή, αποτελούμενη από τους Αγαπητό Σ. Ξανθή, Στ. Γ. Σταυριανό, Δημήτριο Β. Σάββα και Ιωάννη Διαμαντή. Πρώτο μέλημα της Επιτροπής είναι να αποδοκιμάσει τις ενέργειες της 20μελούς Λαϊκής Αντιπροσωπείας υπό τον Θ. Σιμωνίδη και να άρει την εμπιστοσύνη της προς αυτήν. Την ίδια μέρα συνέρχεται η Λαϊκή Αντιπροσωπεία και αποφασίζει να παραδώσει τα πάντα στον Λακερδή. Από τη συνεδρίαση απουσιάζουν οι Χριστόδουλος Κωνσταντίνου, Κυριάκος Κιοσόγλου, Κ.Δ. Αντωνάς και Ν. Καλαφατάς που δεν υπογράφουν το σχετικό έγγραφο. Το έγγραφο είναι κραυγή αγωνίας για όσα συμβαίνουν στο μικρό αυτό χώρο αλλά μεγάλο σε γεγονότα. Και οι υπογράφοντες(8) παίρνουν αποστάσεις από τα διαδραματιζόμενα και γράφουν ιστορία(9). Απευθύνονται στον «Ενδοξότατον Στρατιωτικόν Διοικητήν Καστελλορίζου Κύριον Κύριον Ιωάννην Λακερδήν» και γράφουν. «…καταθέτομεν ένεκα των κρισίμων περιστάσεων εις τας χείρας Υμών τας Αρχάς, διαμαρτυρόμενοι εντονώτατα δια την αποδοκιμασίαν των πράξεών μας, αίτινες άλλως τε δεν τυγχάνωσιν άγνωστοι προς την Κεντρικήν Σεβαστήν Κυβέρνησιν». Η αντιπαράθεση δύο αντρών ΣιμωνίδηΛακερδή είναι πλέον γεγονός. Και φαίνεται καθαρά σε όλους Ο Αρχιερατικός Επίτροπος βρίσκεται σε σκληρή αντιπαράθεση με τα όσα κάνει ο στρατιωτικός διοικητής Λακερδής. Ο πρώτος τον αποδοκιμάζει και κατηγορεί ανοικτά, προφανώς έχοντας τη συμπαράσταση της παράταξης των εμπόρων, των Νοικοκυραίων. Ο Λακερδής θέλει να εκμεταλλευτεί την περίσταση και καλεί εκ νέου την επομένη σε λαϊκή συγκέντρωση τους κατοίκους(10) όπου η Προσωρινή Διοικούσα Επιτροπή αποδοκιμάζει τις ενέργειες και τις διαδοθείσες κατηγορίες κατά του Λακερδή υπό του «αιδεσιμωτάτου Θεοδοσίου Σιμωνίδου». Επίσης αντικαθιστά από το προηγούμενο πρακτικό της συνελεύσεως τη φράση «αποδοκιμάζει την μέχρι τούδε δράσιν της διά την εν γένει διαχείρισιν όλων των ζητημάτων των αφορώντων την εθνικήν αποκατάστασιν της νήσου», με την πρόταση «αποδοκιμάζει την μερικήν διαχείρισιν ζητημάτων τινών αφορόντων την διαχείρισιν(11)». Επίσης εκφράζει την εμπιστοσύνη προς τον Στρατιωτικό διοικητή Λακερδή και αποδέχεται την παραίτηση της Λαϊκής Αντιπροσωπείας την οποία καλεί να λογοδοτήσει, για τα πεπραγμένα της, ενώπιον του λαού. Η δρόμοι ΣιμωνίδηΛακερδή θα είναι πάντα παράλληλοι στα χρόνια που θα ακολουθήσουν, με μια μικρή παρένθεση όταν ο Αρχιερατικός Επίτροπος, στην περίοδο Ωρολογά, αποδίδοντας τα του Καίσαρος των Καίσαρι θα γράψει ορισμένα ευμενή σχόλια υπέρ του Λακερδή(12). Στις 11 Ιουνίου η Προσωρινή Ελληνική Διοίκηση Καστελλορίζου, απευθύνεται στον υπουργό των Εξωτερικών Κορομηλά(13) και ζητά η Σεβαστή Κεντρική Ελληνική Κυβέρνηση να επαναλάβει τη στενότερη φρούρηση του Καστελλορίζου(14). Στην ίδια επιστολή κατακεραυνώνουν τη Λαϊκή αντιπροσωπεία την οποία κατηγορούν ότι είχε γίνει επικίνδυνη και τονίζουν η «προσωρινή Διοίκησις ευγνωμονούσα προσφέρει προς την υμετέρα εξοχότητα τας θερμάς αυτής ευχαριστίας, εκπροσωπούσα δε το γενικόν του ευαγούς ημών λαού φρόνημα, προφρόνως αποφαίνεται ότι εν τε ταις κρισίμους ταύταις στιγμαίς, και ταις ευτυχέσι του μέλλοντος, θα ήναι πάντοτε πρόθυμος να ασπάζηται και να παρακολουθή τας υμετέρας οδηγίας και διαταγάς(15)… ΑΥΡΙΟ: Το Δ΄ μέρος ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ: 1.Αναγράφεται το όνομα. Ένα απ’ αυτά φέρνει το ονοματεπώνυμο Δημήτριος Στεφάνου Κύρηλλος. 2.Για τον Κύρηλλο γράφει ότι υπηρέτησε ως αστυνόμος από της πρώτης Μαρτίου, προβιβασθείς δε ως διευθυντής από της δεκάτης Ιουνίου μέχρι της καταθέσεως της αρχής εις την προσωρινήν Ελ. Κυβέρνησιν 3.Ο Κύρηλλος επέδειξε διαγωγή εξαίρετον. 4.Για το συγκεκριμένο πιστοποιητικό επικυρώνει το γνήσιο της υπογραφής του Στρατιωτικού Διοικητού Κου Ι. Λακερδή ο ίδιος Β. Τζαβέλλας ως Διοικητής με σφραγίδα στρογγύλη που γράφει «Προσωρινή Ελληνική Διοίκησις Καστελλορίζου 1913 με το εθνόσημο στο κέντρο. Ημερομηνία έχει 22 Αυγούστου 1913. 5.Λέξη δυσανάγνωστη. 6.Στη συνέχεια παρακαλούν τον πρόξενο να ενεργήσει «παρά τη Σ. Κυβερνήσει μας προς πρόληψιν λυπηροτέρων γεγονότων…». Την έκθεση υπογράφει επίσης ως Σ. Γραμματεύς ο Σ.Σ. Χατζημιχαλάκης. 7.Υπογράφουν ο πρόεδρος Κ. Σπυρίδης, ο γραμματεύς Στ. Γ. Σταυριανός και τα μέλη Β.Σ. Τσακαλάκης και Δημήτριος Β. Σάββας. Η επιστολή έχει αριθμ. 152 και ημερομηνία 25 Ιουλίου 1913. Δεν υπάρχει λογότυπο στο επιστολόχαρτο. 8. Ως Πρόεδρος α.α. υπογράφει ο Κ. Σπυρίδης. Υπογράφουν τα μέλη Ν. Δημητρίου, Ηλ. Φτιαράς, Γ.Β. Ατζέμης, Λουκάς Λουκά, Μ. Μιχαλάκης, Στ. Κοντούζογλου, Γ. Πιτσώνης, Ευάγγ. Τσολάκης, Β. Τσακαλάκης, Ν. Φοινικιώτης, Κ, Ζερβός, Π. Σ. Κακούλας, Ευαγγ. Σταματίου, Χρ. Κωνσταντίνου, Ευαγγ. Ξανθής και Α. Βογιατζής. 9.Έφτασαν στο Καστελλόριζο από την Αλεξάνδρεια οι Ευάγγελος Βαρδαμίδης, Δημήτριος Κοντός, Ιωάννης Διαμαντής και Μαλαξός Ι. Μαλαξός για να ελέγξουν του τους λογαριασμούς του Ταμείου της Κοινότητας. 10. Παρίστανται 624. Στον αριθμό δεν περιλαμβάνονται τα παιδιά και πολλές γυναίκες που εκ περιεργείας πήραν θέσεις στο προαύλιο του ναού. 11.Με αυτόν τον τρόπο αρκετοί από τους αντιπάλους του παίρνουν θέσεις στην Προσωρινή Διοίκηση, με σκοπό να υπηρετήσουν την πατρίδα και για να μην έχουν συνέπειες από την αντιπαλότητα που επικρατεί. 12.ΑΥΕ/Κεντρική Υπηρεσία. Πρεσβεία Παρισίων. Αρχείο Προξενείου Ρόδου. Αρχείο Αντώνη Μαΐλλη. 13. Λ. Κορομηλάς, υπουργός των Εξωτερικών από 1.5.1913 μέχρι 18.8.1915. 14. Την υπογράφουν ως πρόεδρος ο Κ. Σπυρίδης , γραμματέας ο Σ.Γ. Σταυριανός και ως μέλη οι Π. Σ. Κακούλας, Β. Τσακαλάκης και Κ. Ζερβός. 15.Ελήφθη στο Υπ.Εξ στις 18 Ιουνίου και πήρε αριθμό πρωτοκόλλου 18193.