Μεγάλες στιγμές της Δωδεκανησιακής Ιστορίας

Οι δραματικές μέρες που συντάραξαν το Καστελλόριζο πριν την άφιξη του συμβούλου της Ελληνικής Κυβερνήσεως Απεσταλμένος του Καστελλορίζου στις Καγκελαρίες της Ευρώπης Δ΄ Λίγες μέρες πριν και συγκεκριμένα το πρώτο δεκαήμερο του Μαΐου 1913, ο Αρχιερατικός Επίτροπος Θεοδόσιος Σιμωνίδης αναγκάζεται εκ των πραγμάτων να μεταβεί στην Αθήνα. Οι δύο αντιπρόσωποι του νησιού Βαρθολομαίος Κοντός και Μιχαήλ Γ. Πετρίδης δεν επικοινωνούν με την Λαϊκή Αντιπροσωπεία από εικοσαημέρου και πλέον. Όλοι άρχισαν να ανησυχούν και να διερωτώνται τι συμβαίνει. Η γνωστή οδός, του υγειονομικού γιατρού Μαδιά από τη Χίο, από την οποία οι αντιπρόσωποι έστελναν την εμπιστευτική αλληλογραφία έχει σιγήσει. Ο γιατρός αποτελούσε τη δίοδο γιατί τα ατμόπλοια της γραμμής ΣμύρνηςΝοτίων ΣποράδωνΑττάλειας, προσέγγιζαν στο λιμάνι της Χίου και με τον τρόπο αυτό κανένας δεν μπορούσε να διανοηθεί ότι οι πληροφορίες διοχετεύονταν προς το Καστελλόριζο απ` εκεί. Για λόγους ασφαλείας οι Κοντός και Μ.Γ. Πετρίδης χρησιμοποιούσαν επίσης τα επιστολόχαρτα του Καπνεμπορείου Αγαπητού Π. Αγαπητού. Το κατάστημα του Καστελλοριζιού Αγαπητού στην οδό Σταδίου 64, στην πλατεία Ομονοίας, αποτελούσε το «στρατηγείο», το προκεχωρημένο φυλάκιο του Καστελλορίζου στην ελληνική πρωτεύουσα. Από εκεί περνούσαν όλοι οι Καστελλοριζιοί για να μάθουν νέα ή να δώσουν και να διασταυρώσουν τις πληροφορίες που είχαν. Ο νεαρός φοιτητής Μ.Γ. Πετρίδης χρησιμοποιούσε για τις συσκέψεις που είχε με διάφορους παράγοντες του νησιού, και προφανώς για λόγους ασφαλείας, την αποθήκη του Αγαπητού που βρισκόταν στην οδό Κυρίστου αριθμ.3 στην Πλάκα στους Αέρηδες. Με τον ίδιο τρόπο έφευγε και η αλληλογραφία προς του Καστελλοριζιούς της Αλεξάνδρειας. Στις 18 Μαΐου οι δύο αντιπρόσωποι απευθύνονται στην Αδελφότητα Καστελλοριζίων της Αιγύπτου(1) και παραπονούνται ότι επειδή έμειναν δύο επιστολές στη Χίο λόγω της μη προσεγγίσεως του πλοίου, «τούτο ήρκεσε(2) να εγερθούν κατακραυγαί εναντίον μας εν τη πατρίδι ημών, να λησμονηθούν όλαι αι μέχρι τούδε, κατά το μέτρον των δυνάμεών ημών, προσπάθειαί μας, να κατηγορηθώμεν ότι “δεν μας νοιάζει διόλου” να γράψωμεν εις την πατρίδα μας περί του ζητήματος ημών και ν` αποσταλή μέχρις εδώ ο ΠαπαΘεοδόσιος… δια να μας ερωτήση τι έχομεν και δεν γράφομεν εις την Επιτροπήν… »Ευτυχώς αι επιστολαί μας καίτοι αργά ελήφθησαν όμως εκεί (ως πληροφορούμεθα), ενόσω εισέτι διέμενεν εδώ ο πατήρ Θεοδόσιος, όστις και ανεχώρησεν προχθές μεταβαίνων εις την πατρίδα μας. Ένεκα της συνάψεως της ειρήνης και της νέας τροπής των πραγμάτων θα μεταβώμεν την Δευτέραν εις το υπουργείον να λάβωμεν οδηγίας περί της περαιτέρω πορείας του ζητήματος και της στάσεως των πατριωτών μας παρά του κ. Βενιζέλου, εάν θα έχη επιστρέψη εκ Θεσσαλονίκης, είτε παρά του κ. Κορομηλά και των τμηματαρχών. Περί τούτων θα σας γράψωμεν αμέσως…» Σε υστερόγραφο οι αντιπρόσωποι γράφουν ότι «το τηλεγράφημά σας περί αναστολής ενεργειών μας ήτο αινιγματικόν. Παρακαλούμεν εξηγηθήτε δι` επιστολής σας» Και αμέσως μετά: «Αι περί του κ. Ι. Λακερδή ειδήσεις εξακολουθούν να είναι αντιφατικαί(3)». Στην πρόταση αυτή περικλείεται όλο το δράμα του νησιού, στο οποίο μετά την τροπή που πήρε η εσωτερική κατάσταση αρχίζουν οι πράξεις βίας, οι ξυλοδαρμοί, φυλακίσεις ευτυχώς, όμως χωρίς θύματα. Σε μια περίπτωση δέρνεται ανηλεώς ο καπετάνΚυριάκος Αναμουρλής, τον οποίο κατηγορούν ως ναυλωμένο(4) των φιλότουρκων, δηλαδή των Νοικοκυραίων, επειδή ήθελε να εγκαταλείψει το νησί με την οικογένειά του δηλαδή την 25ετή χήρα κόρη του Μαρία Σέχα και τα δύο ανήλικασχεδόν βρέφηκορίτσια της. Τη σκηνή απαθανατίζει στην αυτοβιογραφία του ο Κομνηνός Λακερδής: «Ο Κυριάκος(5) αρνείται να βγάλουν το τημώνη και περιβολή ναυτίου(6) της Επιτροπής εκ της οικοίας(7) του πλησίον των φυλακών Παπαλαζάρου όπου ο Κομνηνός Λακερδής φύλαξ των φυλακών ακούει πυροβολισμόν όχι του συνθήματος τρέχει και εξοπλίζει(8) τον Αναμουρλή από την ξηρά εντούτοις μη γνωρίζοντας περί τίνος πρόκειται όταν έπαυσεν ο πυροβολισμός εκ της οικοίας(9) του Κυριάκου καθότι ο Κομνηνός κατέσχησε(10) όλα τα όπλα που είχεν διαφόρων οιδώ(11). Ο ίδιος ο Ιωάννης Λακερδής με την Επιτροπή του παρ` ολίγον να εδολοφονούντο εάν δεν αφόπλιζεν τον Κυριάκο Αναμουρλή ο αδελφός του. Τον συλλαμβάνουν και ρίπτουν εις τας φυλακάς διά να τον κρεμάσουν και ο Ιωάννης Λακερδής δεν ήτο αιματοχαρής(12) του εχάρησεν(13) την ζωήν του και την ελευθερίαν του υπό την υπόσχεσιν να μην ομιλή με κανένα…». Η άλλη πλευρά δίνει τη δική της εκδοχή για το επεισόδιο. Πράγματι η συμπλοκή έλαβε χώραν και ξυλοκοπήθηκε ο καπετάν Κυριάκος Αναμουρλής που αντιστάθηκε για να μη μεταφερθεί στις φυλακές. Ακούγοντας τις φωνές μια γυναίκα βγήκε στο μπαλκόνι της και ζήτησε να σταματήσουν να χτυπούν τον καπετάνιο, τότε ένας πυροβόλησε εναντίον της και η σφαίρα διαπέρασε την πόρτα του μπαλκονιού και καρφώθηκε στο ρολόι του τοίχου. Επί πολλά χρόνια ήταν σημείο αναφοράς η τρύπα που σχημάτισε η σφαίρα. Όποιος περνούσε από την Παλαμεριά έδειχνε το μπαλκόνι και έλεγε στο συνομιλητή του, εάν δεν ήξερε το συμβάν, τα διατρέξαντα. Όλα τα πράγματα του πλεούμενου ρίχτηκαν στη θάλασσα όπως και όλα τα πράγματα που βρίσκονταν στο κάτω μέρος του σπιτιού του καπετάνιου. Για την Ιστορία ο καπετάν Κυριάκος Αναμουρλής ύστερα από λίγο καιρό, πηγαίνοντας στην απέναντι ακτή προς εξεύρεση τροφίμων για την οικογένειά του, χάθηκε και δεν γύρισε ποτέ. Βρέθηκε το πλεούμενό του στα βράχια κατεστραμμένο χωρίς ίχνος ζωής. Υπέρ της ελευθέρας ναυσιπλοΐας τάχθηκε η Επιτροπή της Καστελλοριζιακής Παροικίας Αλεξανδρείας που επιμόνως ζητά από την Προσωρινή Διοίκηση να επιτρέψει ελεύθερα τον απόπλου από το λιμάνι του Καστελλορίζου. Η Διοίκηση απαντά και γράφει τους λόγους γιατί δεν επιτρέπει κάτι τέτοιο: «…κρίνετε καλόν να επιτρέψωμεν την ελευθέραν αναχώρησιν των πλοίων μας και ημείς αγαπητοί συμπατριώτες συμμεριζόμεθα της γνώμης ημών και είμεθα πρόθυμοι να τα αφήσωμεν ελεύθερα, αλλ` αφού τα εν Αλεξανδρεία πλοία μας καίτοι ελεύθερα δεν τολμώσιν εν τούτοις να μεταβώσιν εις τον τόπον των φορτίων των ποίος δύναται να διαβεβαιώση ημάς ότι τα ενταύθα ευρισκόμενα δεν διατρέχουσι κινδύνους αν μεταβώσιν εις Ανατολήν; Περί τούτου γράφομεν σήμερον και προς τους εν Αθήναις αντιπροσώπους μας όπως λάβωσι την γνώμην της Σ. Κυβερνήσεως. »Οι εν Αθήναις πληρεξούσιοι ημών μας γράφωσιν ότι η Σ. Κυβέρνησις εις την ραδιοτηλεγραφικήν έκθεσιν του Στολάρχου της Μοίρας του Ιονίου εδήλωσεν αυτώ να αναγνωρίση σιωπηρώς το ενωτικόν καθεστώς χωρίς να καταλάβη αυτήν. Το ευχάριστον τούτο άγγελμα θεωρούμεν προαγωγήν του εθνικού μας ζητήματος. »Με ευχαρίστησιν αγγέλλομεν υμίν ότι η ταχυδρομική συγκοινωνία της νήσου μας απεκατέστη πλήρως χθες δε έφθασαν διά Χίου ο ταχυδρομικός φάκελλος Σμύρνης με πληθύν επιστολών και υπέρ τας 150 συστημένας πλην των εν Ρόδω καθυστερουμένων. »Περί της εσωτερικής καταστάσεως της νήσου μας δηλούμεν υμίν ότι πλήρης επικρατεί τάξις και ησυχία. Διωργανώθησαν τα διάφορα τμήματα των Αρχών και λειτουργούσι τακτικώς ουδέν δε παράπονον ακούομεν παρά των πολιτών και των περιωρισμένων Οθωμανών(14)…». Πρέπει να σημειωθεί ότι ο στρατιωτικός διοικητής Ι. Λακερδής έδωσε άδεια στις 18 Ιουνίου 1913 να φύγει για σπουδές ο Γεώργιος Τζινιάδης μαζί με την αδελφή του Αικατερίνη που ήταν διευθύντρια του Παρθεναγωγείου. Ο χρονικογράφος της εποχής σημειώνοντας το γεγονός γράφει ότι η γενέτειρά του τον ευγνωμονεί γιατί με τον λόγο, την ευγένεια και τους τρόπους του επιτύγχανε πάντοτε να κατευνάσει τα πνεύματα των εξεγερθέντων συμπατριωτών του. Στο πρόσωπο του Τζινιάδη «η δεινοπαθούσα πατρίς μας εύρεν τον σοφόν γραμματέα, τον γλαφυρότατον αγορητήν και τον δημοφιλέστατον σύμβουλον και ηγαπημένον νέον, όστις κατέβαλλε προσπαθείας προς περιστολήν της απογνώσεως του απλού λαού και προς ενθάρρυνσιν των προσωρινών κυβερνητών της νήσου μας. Ο νέος αυτός συνέπασχε εις ημέρας κινδύνου και ψυχικής αγωνίας…». ΑΥΡΙΟ: Το Ε΄ μέρος ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ: 1.Ο μέγας ευεργέτης Λουκάς Σαντραπές την είχε ονομάσει «Καστελλοριζιακή Αδελφότης η Ελπίς». Καστελλοριζιακές Αδελφότητες υπήρχαν πολλές σε διάφορες πόλεις της Αιγύπτου. Αυτή του Πορτ Σάιντ ιδρύθηκε το 1904 και ονομάστηκε «Ομόνοια». Από τις παλαιότερες ήταν του Πορτ Τεουφήκ. 2.Η επιστολή έχει το γραφικό χαρακτήρα του Μ.Γ. Πετρίδη. 3.Στο υστερόγραφο δεν υπάρχουν μονογραφές, αλλά οι λέξεις: Οι ίδιοι. 4.Έτσι το γράφει. 5.Γράφεται αυτολεξεί και ακολουθείται η ορθογραφία του κειμένου. Τημώνη= τιμόνι 6.Προφανώς ήθελε να γράψει την ναυτική περιβολή που έφερνε. 7.Οικοίας=οικίας. 8.Αφοπλίζει. 9.Οικοίας=οικίας. 10.Κατέσχε. 11.Οιδώ=ειδών. 12.Αιμοχαρής. 13.Εχάρισεν.14.Αριθμ.48/9.5.1913. Το υπογράφουν ο γραμματέας Στ. Γ. Σταυριανός και Κ. Δ. Αντωνάς, Π.Σ. Κακούλας και Κ. Ζερβός.