Λεξικό των ονομάτων της ελληνικής μυθολογίας

Μιχάλη Ευστ. Σκανδαλίδη

Του Θανάση Καραναστάση Αλλο ένα συγγραφικό έργο του συμπολίτη μας Μιχάλη Σκανδαλίδη κυκλοφόρησε πρόσφατα. Αναφέρομαι στο “Λεξικό των ονομάτων της Ελληνικής Μυθολογίας”. Πρόκειται για ένα μοναδικό στο είδος του βιβλίο, γιατί, απ’ όσο ξέρομε, όμοιο του δεν υπάρχει στην Ελλάδα, τουλάχιστον, μέχρι σήμερα. Το λεξικό αυτό είναι καρπός μιας επίπονης έρευνας και μελέτης που κράτησε πάνω από τέσσερα χρόνια. Στο διάστημα αυτό, ο Μιχάλης Σκανδαλίδης, αναζήτησε σε διάφορες πηγές και συγκέντρωσε περί τα 6.000 ονόματα θεών, ημιθέων και ηρώων και τα συνοδευτικά τους θεωνύμια (=προσωνύμια). Τα μελέτησε και τα ταξινόμησε με ακριβέστατη αλφαβητική σειρά, προσθέτοντας και τις ιστορικές πληροφορίες που συνδέονταν με τα ονόματα αυτά. Στις πληροφορίες αυτές περιέλαβε και την ετυμολογική καταγωγή του κάθε ονόματος χωριστά. Θέλοντας να ικανοποιήσω την προσωπική μου περιέργεια κάθισα και μέτρησα σελίδα προς σελίδα τα κύρια ονόματα που περιέχονται στο λεξικό αυτό. Τα βρήκα 2.759 και είμαι βέβαιος πως δεν έκανα λάθος στο μέτρημα. Μέτρησα επίσης πόσα ονόματα αντιστοιχούν σε κάθε γράμμα του αλφαβήτου. Διαπίστωσα ότι πρώτο στη σειρά είναι το Αλφα με 551 και ακολουθυούν το Π με 288,το Κάππα με 260 και το Εψιλον με 253. Τα λιγώτερα, μόλις 2, αντιστοιστούν στο Ψ. Εριξα και μια ματιά στα θεωνύμια, μόνον της θεάς Αθηνάς, τα οποία φθάνουν στα 250 περίπου. Δεν ξέρω αν τέτοια αριθμητικά στοιχεία ενδιαφέρουν ιδιαίτερα, είναι όμως ενδεικτικά του πλήθους των μυθικών προσώπων που κατέγραψε και μας παρουσιάζει ο Μιχάλης Σκανδαλίδης. Δείχνουν επίσης πόσες πολλές ιδιότητες, άλλες τοπικού και άλλες λατρευτικού χαρακτήρα, απόδιδαν οι αρχαίοι Ελληνες στους θεούς και στους ήρωες της. Κάτι ανάλογο δεν έκανε και η Ορθόδοξη Εκκλησία αργότερα με την Παναγία. τους αγίους και τους οσίους της; Το λεξικό του Μ.Σ. είναι ένα “κέντημα”, μου είπε προ ημερών ο εκδότης του, Μάριος Βερέττας. Αυτός εκτίμησε αμέσως τις αρετές του εν λόγω συγγράμματος και είχε την τόλμη να προχωρήσει στην έκδοση του. Γιατί, τόλμη χρειάζεται για ένα τέτοιο εκδοτικό εγχείρημα μέσα στις τρέχουσες οικονομικές αντιξοότητες. Στην περίπτωση αυτήν έπαιξε ρόλο, νομίζω, και το γεγονός ότι ο ίδιος ο Μ. Βερέττας είναι λάτρης της αρχαιοελληνικής γραμματείας. Τυχαίο δεν είναι, φαντάζομαι, ότι στο εξώφυλλο του λεξικού έβαλε μια λήκυθο, ένα από τα κομψοτεχνήματα της αρχαίας αγγειοπλαστικής. Το λεξικό του Μ.Σ., όπως και όλα τα προηγούμενα συγγράμματά του, δεν ανήκει στην κατηγορία των βιβλίων που διαβάζονται μια κι έξω. Ανήκει, αντίθετα σ’ εκείνα τα έργα που προσφέρουν γνώση και πληροφορίες ανά πάσα στιγμή σε βάθος χρόνου. Στην προκειμένη περίπτωση έχουμε στα χέρια μας ένα εξαίρετο βοήθημα ιστορικού και γλωσσολογικού ενδιαφέροντος. Γι’ αυτό το λεξικό μια επιστημονική βιβλιοκρισία θα έχει σίγουρα να πει περισσότερα και εγκυρότερα πράγματα από τον γράφοντα. Κατά την δική μου κρίση, πάντως, ο Μιχάλης Σκανδαλίδης και με το τελευταίο του σύγγραμμα μας προσφέρει την απόδειξη, ότι είναι ένας επίμονος, ακούραστος και πολύ παραγωγικός εργάτης των ελληνικών γραμμάτων. Με κάθε νέα του εργασία πλουτίζει τον γραπτό μας πολιτισμό. Εχει συμβάλλει έως τώρα στην καταγραφή και διάσωση τοπικών διαλέκτων, λέξεων και φράσεων με πανάρχαια διαδρομή. Με το συγγραφικό του έργο συνεχίζει επάξια την παράδοση σπουδαίων πνευματικών ανδρών, φιλολόγων, γλωσσολόγων, λαογράφων κ.α. που έχουν αναδείξει τα Δωδεκάνησα. Κι αυτό είναι ένας τιμητικός τίτλος για τον ίδιο και άλλους εμάς που μοιραζόμαστε μαζί του τον όμορφον αυτό τόπο. Ενημερωτικά θέλω να σημειώσω, ότι η παρουσία του λεξικού του Μ. Σκανδαλίδη θα γίνει το Σάββατο, 1η Δεκεμβρίοιυ και ώρα 19.30 στην αίθουσα του Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου Δωδεκανήσου. Να προσθέσω, τέλος, ότι επίκειται η έκδοση τριών ακόμη έργων του. Αυτά είναι: - Λεξικό του ιδιώματος της Καλύμνου (εκδ. του Αναγνωστηρίου “αι Μούσαι”) - Λεξικό του ιδιώματος της Νισύρου (εκδ. της Εταιρέιας Νισυριακών Μελετών) και, Αιγαιοπελαγίτικα γλωσσοϊστορικά μελετήματα (από τις εκδόσεις του Μάριου Βερέττα).