«Λεξικό ονομάτων της Ελληνικής Μυθολογίας»

Σκανδαλίδης Μιχάλης

Γράφει ο Π. Α. Χαμουζάς Μια βραδιά, γεμάτη Φιλολογικό φώς, καταύγασε την αίθουσα τού Ε.Β.Ε Δωδ/σου, το Σάββατο, 1- 12- 2012, με την ευκαιρία της παρουσίασης τού βιβλίου τού κ. Μ. Σκανδαλίδη, με θέμα τον αναγραφόμενο, επάνω, τίτλο μας. Αντάξιος, τών προσδοκιών τού ποιοτικού αυτού βιβλίου στάθηκε ο φιλόλογος, κ. Γρηγόρης Τσιόγκας, που, με την προσφυγή του σε μια ισοζυγισμένη σχέση μορφής και περιεχομένου του λόγου του και με την διδακτική επίνοια μιας εποπτικής προβολής εικόνων του βιβλίου, κατάφερε να κλιμακώσει το ενδιαφέρον των ακροατών και να ανεβάσει το βιβλίο, στο ύψος τού κύρους του και τής αναγνώρισης τής περιωπής του. Συντονιστής, ο γνωστός μας συγγραφέας, κ. Ν. Κωνσταντινίδης, που με τον γλαφυρό, εναργή και πάντα ειλικρινή του λόγο, μάς χειραγώγησε στο διδακτικό νόημα τής ετυμολογικής ερμηνείας των ονομάτων Μυθολογίας τού βιβλίου. Ο κ. Μ. Μακρής, δικηγόρος, πρόεδρος τής Στέγης, με την γνώριμη χειμαρρώδη του διάθεση και τον παίζοντα λυρικό του πάντα λόγο έκλεισε αριστοτεχνικά την όλη «μυθολογική» παράσταση. Συγχαρητήρια απονέμομε στην Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Δωδεκανήσου που, μές στην σημερινή πνευματική ξηρασία, αποτελεί την όαση καταφυγής τού πνεύματος στον τόπο μας **** Σε αξιόλογες σταθερές υψηλού επιπέδου, συγγραφικού έργου, μάς έχει συνηθίσει η…καθ’ όλα ευαίσθητη γραφίδα τού γνωστού μας, βραβευμένου από την Ακαδημία Αθηνών, Δάσκαλου και συγγραφέα, Μιχάλη Σκανδαλίδη. Ακούραστος εργάτης τού πνεύματος, κοσμημένος με πλειάδα αρετών ήθους, ύφους, και ιδιαίτερής του κατάρτισης και αισθητικής του αντίληψης, για το ωραίο, την Τέχνη κ.λπ., κατάφερε, στην σχολαστική του επιμονή και εργατικότητα, συνδυασμένη με την καλολογική του ευαισθησία, να συνθέσει ένα μνημειώδες έργο, ένα αριστοτεχνικά επιμελημένο κέντημα, ξομπλιασμένο με πολύμορφες χρωματικές κλωστές, παρμένες από το πλούσιο, φαντασμαγορικό και γεμάτο μαγεία, περιβόλι τής Μυθολογίας μας. Αν θέλεις να γνωρίσεις έναν τόπο πρέπει να τον περπατήσεις. Αν θέλεις να δεις το μέλλον πρέπει να διαθέτεις φαντασία. Αν θελήσεις να γνωρίσεις τις βαθιές ρίζες τού ιστορικού σου «γίγνεσθαι», τράβα στον Όμηρο και τον Ησίοδο. Κι οι δυο τους, 3000 χρόνια πριν, μίλησαν με τον κόσμο της φύσης. Την λάτρεψαν αυτήν, την φύση, την έκαναν θεό, την πίστεψαν και στη διαλεκτική τους, μαζί της, μυήθηκαν στα μυστικά της και με της γλώσσας και της φαντασίας τους τη δύναμη, όλα μάς τα…αποκάλυψαν! Το μυστήριό της, όπου και να κοιτάξεις, σ’ όλο το πλάτος της απεραντοσύνης της, σε γεμίζει δέος και ακολουθίες προβληματισμού. Κι εγώ ο μικρός, η μια… τελεία, στιγμή, στο χάος τούτο, πού βρίσκομαι, πού πάω, ποιος είμαι; Ο κόσμος της φαντασίας, χωρίς ιστορική συνείδηση, μένει…μετέωρος. Η προβολή, λοιπόν, τού μυθικού στοιχείου ήταν κυρίαρχη, μόνη, καθοδηγούσε τη ζωή, στις σχέσεις ανθρώπου, φύσης και θεού. Έτσι γεννήθηκε η Μυθο-λογία! Ένα λεξικό ονομάτων της Ελληνικής, ιδιαίτερα, Μυθολογίας δεν είναι καθόλου εύκολο να το υφάνεις, να βάλεις, θέλω να πω, σε τάξη ευρυθμίας, ένα χάος, να το υποτάξεις, να τού δώσεις ζωή, για να λειτουργήσει ως οδηγός, για την επιστήμη και τους αναγνώστες. Με την έννοια αυτήν ο Μιχάλης επιτέλεσε άθλο. Και… άλλωστε, μόνο μια δύναμη σαν τού κ. Σκανδαλίδη μπορούσε να δαμάσει ένα τόσο πολυκέφαλο, ατίθασο τέρας, θηρίο. Και όντως το επίτευγμά του τερμάτισε πρώτο. Το λεξικό, ως πρωτόγνωρα πλούσιο και πεισματικά επιμελημένο, παραμένει ιστορικό και, στην υφή της ίδιας, της ζωής και της ζωής του, ως περιεχόμενο, θα μένει, πάντα, ζωντανά επίκαιρο. Το να ’ρθεις σε διάλογο με τόσες χιλιάδες πρόσωπα που ζουν στον φαντασιώδη κόσμο του απλού λαού, χωρίς ειρμό λογικής συνέπειας, στοιχίζουν σε… ισχυρή θέληση, σε χρόνο, σ’ αντοχή ψυχικής αλκής και αγάπης προς ό, τι επιχειρείς… Και όμως ο Μιχάλης τιθάσευσε και το πλήθος, ακόμα, των γνωμών όλων των ετυμολογικών απόψεων, για να ικανοποιηθεί και η πιο ανικανοποίητη ψυχοσύνθεση τού αναγνώστη και προπαντός ο ίδιος, ο επιθυμητός στόχος τού δημιουργού…κ. Σκανδαλίδη! Και… επιτεύχθηκε!. Στο διάβα μου, μέσα απ’ το πολύμορφο περιβόλι του βιβλίου, η μνημονική μου όραση είδε και μού θύμισε πως στην Ελλάδα, στα πολύ βαθιά χρόνια μιας φυλής, οι θεοί ζούσαν σε παλάτια, στις κορφές τού Ολύμπου. Κάτω, στη γη, το γένος των θνητών το διαφέντευε η φαντασία, η μαγεία, ο μύθος, το ανεξήγητο μυστήριο τής φύσης, οι πρόληψες κι οι δεισιδαιμονίες. Νόμοι, εφορεία, κόμματα και τρόικα, δεν…υπήρχαν! Ξενοιασιά τριγύρω, αφροντισιά αμεριμνησία. ʼκουγες, μόνο, μες στούς ήχους τής λύρας τού Απόλλωνα, τραγούδια ν’ αντιλαλούν…στα δάση, στους δρυμούς, στις πηγές και στα ποτάμια. Ήταν η ώρα που χόρευαν οι θνητοί με τις Νεράιδες, με τις ημίγυμνες τις Χάριτες, τις Νύμφες και τις Μούσες, τις Ναϊάδες και, με το διάφανο το ένδυμα, τις Νύμφες των γλυκών νερών και των πηγών. Ανάλαφρες και λυγερές, με νάζι κι ακκισμούς, όμοιους με των κυμάτων τις κινήσεις, στο χάιδεμα τής αύρας και στο μονότονο τού φλοίσβου το τραγούδι. Χαμογελούσε, τότε, η Ζωή σ ’αμμουδερές ακρογιαλιές και στα τρεχάμενα νερά τού δάσους. Με πήραν απ’ το χέρι και οι Μούσες. Με πήγαν σε σπηλιές και σε φαράγγια, σε χαράδρες και στις δασωμένες νάπες. Κι ανέβαινα κι ανέβαινα κι μ’ έφτασαν ώς τις κορφές τού Ολύμπου. Εδώ, σταμάτησα. Αντίκρισα την Δωδεκάδα των θεών. Στη μέση τους ο πατέρας, Δίας, «πατήρ ανδρών τε θεών τε!» Στην μια του τήν πλευρά, ο Ερμής, με το ραβδί το μαγικό, έτοιμος με τα φτερά στα πόδια, να πάει, αγγελιαφόρος, στους θνητούς, τις αποφάσεις των θεών. Στην άλλη την μεριά, δίπλα του, στέκει το καμάρι του, η κόρη του, «η Παλλάς Αθήνη», η γεννημένη απ’ το κεφάλι του, σεμνή και πάντα λογική, όμοια με του πατέρα της , τού Δία, τού «Μητιέτα», τού φρόνιμου και πάντα… συνετού. Πιο πέρα να… η Ήρα κι η Αφροδίτη, οι δυο οι γυναίκειες οι φύσεις. Η μια ’ναι η πότνια, η σεβαστή μητέρα των θεών, μες το παλάτι τής…σοβαρής τής οικογένειας Η άλλη, η πιο ξεδιάντροπη, ήταν η ερωμένη και… γυναίκα. Είδα και τις δύο Παρθένες, την ʼρτεμη, την Αθηνά. Η μια μοναχική κι ελεύθερη, παρθένα, τρέχει παντού και κυνηγάει τη χαρά στα μυστικά της φύσης θέλγητρα. Κι η άλλη, η διανοούμενη, καμάρι, είπα, του…σπιτιού και τού Πατέρα της, του συνετού τού Δία. Ακάματη πάντα συνοδός του, στέκει, πάντα, πλάι του. Σκέτη θεά, πεντάμορφη γαλανομάτα( Γλαυκώπις Αθήνη). Κατεβαίνει και.. στη γη, τρέχει παντού ορμήνιες να δώσει στους θνητούς, την τέχνη της σοφίας της, να την μάθουν, για το καλό τους. Αυτήν προτίμησαν, Θεέ μου, να κάνουν προστάτιδα τους οι Αχαιοί στην Τροία και Πολιούχο τους οι Αθηναίοι στην Αττική τους. Κάπως έτσι κυλά η ζωή στους κόσμους του ΛΕΞΙΚΟΥ ΤΩΝ ΟΝΟΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑΣ τού αγαπητού μου φίλου, Μιχάλη Σκανδαλίδη, που στη σοφή και πλούσια του ξενάγηση, σε πάει παντού να ’ρθεις σε χειραψία με θεούς, με ήρωες, με τα τέρατα, τη Σκύλλα και την Χάρυβδη, με τις Σειρήνες, και τις ʼρπυιες, τις Μάγισσες, την Κίρκη και την Καλυψώ, μ’ αμέτρητο πλήθος, δύσκολα να το δαμάσεις όλο. Θα μιλήσεις και με τους Τρίτωνες, ακόμα και την Αμφιτρίτη, π’ αγάπησε ο Ποσειδώνας, θα τον δείς την Τρίαινά του να κρατά. Μα το τρανό, το πιο τρανό για σένα, αναγνώστη, θα δεις γραμμένα όλα τα ονόματα τό πώς ξεκίνησαν και τί… θέλει να πει το κρυμμένο τους δύσκολο πάντα νόημα! Για τις αναντίλεκτες αρετές τού βιβλίου σου, Μιχάλη, Σού σφίγγω το χέρι. Εύγε! *** ΕΠΙΜΕΤΡΟ Είναι αλήθεια ότι η μελέτη της Μυθολογικής μας ζωής δεν άφησε μόνο εντυπώσεις στους μεταγενέστερους λαούς, αλλά και συγκινήσεις που ενέπνευσαν και βρήκαν μιμητές κινηματογραφικής παραγωγής τού φαντασμαγορικού της κόσμου, σε ζωγραφικές, παραστάσεις και απεικονίσεις, σε συγκινητικούς σχολιασμούς πρωτείων της και σ’ αυτή, την εισαγωγή της, στον σχολικό κόσμο της φαντασίας των παιδιών τού κόσμου. Γέννησε ιδέες, θεωρίες παράδοξες, για το γύρω χάος και τη ζωή, για θεούς, ήρωες, τέρατα, δαίμονες κι ονόματα παράδοξα χάρισε και στα μυστήρια τής Φύσης. Αλλά και η γένεση τής σκέψης, ως επανάσταση, στον ελληνικό χώρο, ήρθε ως συνέχεια τού ανθρώπινου μυαλού και της φαντασίας εκείνου, τού ίδιου, του λαού, που γέννησε την μυθολογία μας. Με την έννοια αυτήν και τα δύο τούτα μεγέθη, ο κοσμολογικός μύθος και η ορθολογική ερμηνεία που αποτελούν κοινό κτήμα του Ελληνικού πολιτισμού, εμείς σήμερα, τά σβήσαμε, τά διαγράψαμε. «Αν…ήμουν πρωθυπουργός τής… Ελλάδας, δεν θα έκανα τίποτα, που να μην περνά μέσα από τον…πολιτισμό της!» ( Φρανσουά Μιτεράν) Σ’ ευχαριστώ, αγαπητέ Μιχάλη, στον πηγεμό… ετούτης της Ιθάκης. Με σκαμπαβία… το δικό σου το βιβλίο, είδα, στο κάθε όνομα, ξανανιωμένη μέσα μου την μυθολογική μας ιστορία!