Σεβασμός στις διαφορετικές μουσικές εκφράσεις των ανθρώπων

Γράφει ο Γιώργος Σακελλαρίδης διδάκτορας μουσικής παιδαγωγικής και διευθυντής Χορωδιών. Πολλοί ειδικοί υποστηρίζουν ότι η μουσική δεν είναι μια παγκόσμια γλώσσα αλλά ένα παγκόσμιο φαινόμενο. Διαφορετικοί άνθρωποι γνωρίζουν, χρησιμοποιούν και αγαπούν διαφορετικές μουσικές γλώσσες, έτσι όπως ακριβώς γίνεται με τις ομιλούμενες γλώσσες και διαλέκτους. Καμιά μουσική γλώσσα δεν είναι ανώτερη σε αξία από κάποια άλλη. Όταν η μουσική δεν μας συγκινεί ή δεν την καταλαβαίνουμε, λέμε πως «δεν ξέρουμε τη γλώσσα της». Φαίνεται λοιπόν πως είναι υποβοηθητικό να γνωρίζουμε τις βασικές αρχές λειτουργίας της μουσικής, έτσι όπως αυτές γίνονται αντιληπτές από τα μέλη της πολιτισμικής ενότητας στην οποία αυτή ανήκει. Τότε, μπορούμε ευκολότερα να καταλάβουμε τα μουσικά δημιουργήματα των άλλων. Η μουσική, λοιπόν, δεν αποτελεί μια παγκόσμια «γλώσσα». Περιλαμβάνει όμως πολλές «γλώσσες» όσες και οι διαφορετικές μουσικές εκφράσεις των ανθρώπων. Αν ισχυριστούμε ότι η μουσική είναι παγκόσμια γλώσσα, με τη έννοια ότι περιλαμβάνει τα πάντα μέσα σε μία και μοναδική οπτική, υποτιμούμε την ανθρώπινη πολυμορφία και τη δυναμική της διαφορετικότητας. Είναι αλήθεια ότι η μουσική μπορεί να γίνει αντιληπτή ως μια παγκόσμια «γλώσσα» συναισθημάτων, με ανταποκρίσεις που ποικίλουν ανάλογα με τους δεσμούς των ατόμων με τα μουσικά δημιουργήματα. Η αντίδραση του κάθε ανθρώπου στην ίδια μουσική είναι διαφορετική, επειδή οι καταβολές που αφορούν την παράδοση του, τα βιώματα του, είναι διαφορετικές, γεγονός που έχει να κάνει με το μεγάλο αριθμό επιρροών σε όλη τη διάρκεια της ζωής του. Η μουσική είναι λοιπόν γλώσσα των συγκινήσεων αλλά και των βιωμάτων των ανθρώπων. Γι’ αυτό, η μελέτη μιας μουσικής, ενός τραγουδιού( πέρα από την αισθητική διάσταση ) είναι η μελέτη των εμπειριών και της ζωής των ίδιων των ανθρώπων. Αναφορικά με τα σχολεία μας, χρήσιμα είναι εκείνα τα μουσικά εκπαιδευτικά προγράμματα που εμπλέκουν τους μαθητές σε διαδικασίες παρουσίασης μουσικών που ανήκουν σε ανθρώπους από διαφορετικά μέρη του κόσμου, μουσικές που ανήκουν σε ανθρώπους που έζησαν σε παλαιότερες εποχές και μουσικές των σημερινών ανθρώπων. Οι δάσκαλοι που φροντίζουν για τη μουσική ευαισθητοποίηση γηγενών και αλλοδαπών μαθητών, πρέπει να παίρνουν υπόψη τους τις πραγματικές ανάγκες των παιδιών, την καθημερινότητα τους, τον οικογενειακό και τον ευρύτερο πολιτισμό τους. Γι’ αυτό είναι ανάγκη να εφοδιαστούν με γνώσεις αναφορικά με τη σημασία και την αξία της διαφορετικότητας ( κάθε μορφής), αλλά και με γνώσεις που σχετίζονται με τη διαπολιτισμική εκπαίδευση. Αυτές οι γνώσεις θα τους βοηθήσουν να προσεγγίσουν και να διδάξουν μέσα από την εκπαιδευτική διάσταση του ανθρωπισμού. Ο σεβασμός στις διαφορετικές μουσικές εκφράσεις των ανθρώπων, αποτελεί τη «σπονδυλική στήλη» αυτού που καλούμε Διαπολιτισμική Μουσική Εκπαίδευση. Γι’ αυτό, η διαπολιτισμική μουσική εκπαίδευση, ως εκπαίδευση ανθρωπιστικής μορφής, μπορεί να θεωρηθεί ότι δίνει δυνατότητες ανάπτυξης νέων τύπων συμπεριφοράς, που σχετίζονται με τις μουσικές αλλά και με τους λαούς του κόσμου απ’ όπου αυτές (οι μουσικές) προέρχονται. Γίνεται κατανοητό πως βασικός στόχος των δασκάλων μουσικής θα πρέπει να είναι η καλλιέργεια των ικανοτήτων αναγνώρισης των μαθητών απέναντι στους πολιτισμικά διαφορετικούς συμμαθητές τους. Για το σκοπό αυτό, οι δάσκαλοι θα πρέπει – το σημειώνουμε για μια φορά ακόμη- να συμπεριλάβουν μουσικές από ποικίλες πολιτισμικές ενότητες, τεχνοτροπίες και περιόδους. Κι ακόμη, θα πρέπει να δείξουν μεγαλύτερη ευαισθησία απέναντι στους διαφορετικούς τρόπους διδασκαλίας και να προσαρμοστούν στο γνωστικό καθώς και στο συναισθηματικό επίπεδο του κάθε μαθητή. Κάθε φορά που η μουσική εκπαίδευση διαποτίζεται από τη φιλοσοφία του ανθρωπισμού, αξίες όπως η εκτίμηση, ο σεβασμός και η αναγνώριση, βρίσκονται στο κέντρο των γνωστικο-συναισθηματικών διαδικασιών. Έτσι, η διαπολιτισμική μουσική εκπαίδευση από μια ανθρωπιστική προοπτική, προάγει την ευαισθησία στη διαφορετικότητα. Όπως προκύπτει από μελέτες ερευνών, λίγοι δάσκαλοι της μουσικής διακινδυνεύουν να προτείνουν τις θέσεις ότι η μουσική είναι ένα βασικό εργαλείο για να διδάξει κανείς τις θεμελιώδεις αξίες μιας κουλτούρας αφενός και αφετέρου την αναγκαιότητα της για την ίδια τη ζωή. Συμπερασματικά : Από μόνη της η μουσική πολύ λίγο συμβάλλει σε μια εκπαίδευση ανθρωπιστικής μορφής. Αυτό που την ενδυναμώνει και την κάνει ανθρωποκεντρική είναι αφενός η μελέτη της σε συνδυασμό με τα βιώματα , τις ζωές, την ιστορία των ανθρώπων και αφετέρου η προσέγγιση της στο πλαίσιο εφαρμογής βασικών αρχών και στόχων της διαπολιτισμικής μάθησης. Το παραπάνω κείμενο προέρχεται από τα βιβλία μας : «Διαπολιτισμική Μουσική Εκπαίδευση» (εκδόσεις ΑΤΡΑΠΟΣ- ΔΙΑΔΡΑΣΗ) και «Οδηγός Διαπολιτισμικής Μουσικής Εκπαίδευσης» (εκδόσεις ΠΕΔΙΟ).