Εξοικονόμηση ενέργειας στον κτιριακό τομέα

Tου Φάνη Ψωμά Ο Φάνης Ψωμάς είναι διπλωματούχος πολιτικός μηχανικός του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου. Έχει αποκτήσει μεταπτυχιακούς τίτλους εξειδίκευσης (Master) στην Περιβαλλοντική Γεωτεχνική και στον Ενεργειακό και Οικολογικό Σχεδιασμό, στην Αγγλία και στην Αυστρία αντίστοιχα Η εξοικονόμηση ενέργειας μονόδρομος Η εξοικονόμηση ενέργειας αναγνωρίζεται πλέον ως μονόδρομος σε ένα πλαίσιο σωστής διαχείρισης των πόρων ώστε να διασφαλιστεί ενεργειακή επάρκεια για τα επόμενα χρόνια αλλά και να περιοριστούν οι συνέπειες του φαινομένου του θερμοκηπίου και της κλιματικής αλλαγής. Η εξοικονόμηση δε συνεπάγεται αναγκαία αλλαγή του επιπέδου της ζωής μας. Αντίθετα η μη εξοικονόμηση θα έχει δραματικά αποτελέσματα για τον πλανήτη μας. Εξοικονόμηση μπορεί να γίνει με πολλούς τρόπους. Μερικοί από αυτούς είναι η μείωση της κατανάλωσης ηλεκτρικού και πετρελαίου, η μείωση κατανάλωσης νερού, η μείωση της χρήσης ιδιωτικών μέσων και η αύξηση των μέσων μαζικής μεταφοράς κοκ. Ένας τρόπος που για πολλούς ίσως δε σχετίζεται με την εξοικονόμηση ενέργειας είναι να εξοικονομήσουμε ενέργεια μέσα από τους τρόπους που κατασκευάζουμε και συντηρούμε τα κτήρια μας. Στο σημερινό αφιέρωμα, τα Οικολογικά Ροδιακά θα παρουσιάζουν ένα σύντομο και κατανοητό άρθρο του Φάνη Ψωμά για την εξοικονόμηση ενέργειας στον κτιριακό τομέα. Το άρθρο του Φ. Ψωμά Ο κτιριακός τομέας στην Ελλάδα ευθύνεται περίπου για το 30% των εκπομπών ισοδύναμου διοξειδίου του άνθρακα (CO2) και για το 35% της συνολικής κατανάλωσης ενέργειας. Η καταναλισκόμενη ενέργεια προέρχεται κυρίως από τη καύση πετρελαίου και από τη χρήση του ηλεκτρικού ρεύματος, από πεπαλαιωμένα εργοστάσια. Το πετρέλαιο εισάγεται κυρίως από Αραβικές χώρες, αυξάνοντας την ενεργειακή εξάρτηση της χώρας μας κοντά στο 70%, τα τελευταία χρόνια. Το ηλεκτρικό ρεύμα παράγεται κατά κύριο λόγο από εγχώρια ορυκτά καύσιμα (λιγνίτης) που εκπέμπουν τεράστιες ποσότητες αερίων του θερμοκηπίου. Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι κατά μέσο όρο για 1 kWh ενέργειας που καταναλώνεται στο τελικό προορισμό χρησιμοποιούνται 3 kWh ενέργειας καυσίμων (απώλειες μεταφοράς κ.α.). Στην Ελλάδα τα τελευταία 25 χρόνια υπολογίζονται ότι έχουν εγκατασταθεί περί τις 3.000.000 κλιματιστικές μονάδες, οι περισσότερες χαμηλής απόδοσης. Η Ελλάδα καταναλώνει περίπου 80% περισσότερη ενέργεια από την Πορτογαλία και την Ισπανία, χώρες με παρόμοιο κλίμα (εύκρατο Μεσογειακό). Οι καταναλώσεις σε σύγκριση με αυτές των Σκανδιναβικών χωρών, με τα έντονα καιρικά φαινόμενα, προβληματίζουν ακόμα περισσότερο. Οι καταναλώσεις αυτές πολλές φορές είναι και σε χρήσεις που δεν θα έπρεπε να συμβαίνουν στον Ελλαδικό χώρο της ηλιοφάνειας και των ανέμων, όπως για παράδειγμα για παραγωγή ζεστού νερού. Τα στοιχεία αυτά έχουν διαφοροποιηθεί, λόγω κυρίως της οικονομικής ύφεσης, τα τελευταία 3 χρόνια, άλλα είναι ενδεικτικά της τάσης και της κατάστασης που επικρατούσε και θα επικρατεί μετά το πέρας. Δυστυχώς, η τεράστια ανοικοδόμηση της δεκαετίας του 80’ και του 90’ χαρακτηρίζεται από κοινωνική μεγαλομανία, έλλειψη ενεργειακού σχεδιασμού από πλευράς πολιτείας και από ανεπάρκεια εκπαίδευσης του τεχνικού κόσμου. Αποτέλεσμα, είναι η δημιουργία ενός κτιριακού αποθέματος που αποτελεί τεράστιο βάρος στον προϋπολογισμό του ιδιοκτήτη του και δεν προσφέρει τις ανέσεις που απαιτεί ο σύγχρονος τρόπος ζωής. Η ενεργειακή κατάσταση της χώρας ήρθε στο προσκήνιο την περίοδο της οικονομικής ύφεσης, γεγονός που δυσχεραίνει περισσότερο τις προσπάθειες για διαφοροποίηση. Η νομοθεσία του Νέου Κανονισμού Ενεργειακής απόδοσης κτιρίων (Ευρωπαϊκή νομοθεσία του 2002), οι επιδοτήσεις των φωτοβολταϊκών σε αγροτεμάχια (φορολογήθηκαν), τα τραπεζικά προγράμματα του «Εξοικονομώ κατ’ οίκον» και ο θεσμός του Ενεργειακού Επιθεωρητή (εισήχθη ως νέο «χαράτσι»), δεν βελτίωσαν την κατάσταση, αλλά έστρεψαν την κοινωνία απέναντι στις παγκόσμιες ενεργειακές εξελίξεις της αειφόρου «πράσινης» ανάπτυξης. Θα ήταν άστοχο να παραθέταμε συγκεκριμένες τεχνικές εφαρμογές, υλικά και διαδικασίες στο περιορισμένο αυτό άρθρο. Υπάρχουν δεκάδες άρθρα που κατακλύζουν καθημερινά τον έντυπο και ηλεκτρονικό τύπο, πολλές φορές λανθασμένα αναφερόμενα σε περιοχές μη συνάφειας με την ελληνική επικράτεια. Επίσης, συνδυάζονται πολλές φορές με διαφημίσεις, άκρως εξειδικευμένων τεχνικών γραφείων, που αναλαμβάνουν υποθέσεις ενεργειακού σχεδιασμού και τακτοποίησης αυθαιρέτων (o tempora, o mores!). Όλος ο κόσμος μιλάει την περίοδο αυτή για ασφαλείς επενδύσεις, υπάρχει άραγε πιο ασφαλής επένδυση από το σπίτι που θα δώσεις στα παιδιά σου; Το να εξοικονομείς ενέργεια κοστίζει πάντα πολύ λιγότερο από το να την παράγεις, με και χωρίς επιδότηση! Η ενεργειακή ανεξαρτησία είναι το στοίχημα του μέλλοντος, στοίχημα μεγαλύτερο και από τα πετρέλαια του Αιγαίου, που όταν θα βγουν θα είναι άχρηστα για την Ευρώπη. Ενδεικτικά αναφέρω ότι οι χώρες που καταβάλλουν τις μεγαλύτερες προσπάθειες για εξοικονόμηση ενέργειας είναι ίσως και οι ισχυρότερες (Μ. Βρετανία, ΗΠΑ, Γερμανία, Νορβηγία). Οι στόχοι για μηδενικές κτιριακές καταναλώσεις αναφέρονται στην επόμενη δεκαετία κατά βάση (2020 – 2030). Οι στόχοι αυτοί, τις περισσότερες φορές δεν συνοδεύονται με οικονομικά οφέλη για τους πολίτες, αλλά με αυστηρές συστάσεις και ελέγχους. Μία σημαντική παράμετρος στην εξίσωση της εξοικονόμησης ενέργειας είναι ο βιομηχανικός τομέας. Μετά την κατάρρευση των βιομηχανιών τσιμέντου, αλουμινίου και σιδήρου ο τομέας ίσως πρέπει να αναπροσανατολιστεί σε πιο «πράσινα» προϊόντα με πιο φιλικές προς το περιβάλλον τεχνικές. Η οικοδομική άνθιση που προωθούσαν οι «σκληρές» βιομηχανίες του χώρου, ίσως έφτασε στο τέλμα της με αυτή τη μορφή. Καιρός τώρα να συμβαδίσει με τις απαιτήσεις οικονομίας και περιβαλλοντικής πολιτικής που επιτάσσει η σύγχρονη εποχή μας και να βελτιωθεί ότι άστοχο έχει δημιουργηθεί τα τελευταία 60 χρόνια. Τέλος θα ήθελα να τονίσω ότι δεν υπάρχει όριο στην εξοικονόμηση ενέργειας. Οι δυνατότητες της Νότιας Ελλάδας είναι απεριόριστες τόσο στην εξοικονόμηση όσο και στην παραγωγή, πάντα όμως με αυτή την σειρά. Η εξοικονόμηση πρέπει να μπει στη συνείδηση του κάθε πολίτη, δυστυχώς όχι λόγω της προσωρινής οικονομικής ύφεσης, αλλά λόγω ενός δυσμενέστερου υπαρκτού σεναρίου που λέγεται κλιματική αλλαγή. Η κλιματική αλλαγή θα πλήξει ιδιαίτερα την Νοτιανατολική Μεσόγειο με φαινόμενα πρωτόγνωρα σε Ευρωπαϊκό επίπεδο. Οι αυξήσεις της θερμοκρασίας, η μείωση της κατακρήμνισης και τα έντονα καιρικά φαινόμενα θα είναι ίσως πιο έντονα από ποτέ. Η Ελληνική κοινωνία και πολιτεία πρέπει να αναμένει τις νέες συνθήκες και να προετοιμάζεται. Αλλιώς, μία νέα οικονομική ύφεση μας αναμένει στα χρόνια που έρχονται και ίσως πιο ισχυρή, πλήττοντας κατά βάση του πιο αδύναμους οικονομικά, πάντα όμως με τις ίδιες ρίζες και αιτίες. Το σχόλιο των Οικολογικών Ροδιακών Η χώρα μας είναι ιδιαίτερα σημαντικό να επενδύσει στον τομέα αυτό ώστε να ανακουφιστεί και ο κατασκευαστικός τομέας που τα τελευταία χρόνια δέχτηκε, και όπως όλα δείχνουν θα συνεχίσει να δέχεται, ισχυρά πλήγματα. Χιλιάδες άνθρωποι που εμπλέκονται με τον κατασκευαστικό τομέα παραμένουν άνεργοι ενώ θα μπορούσαν με κατάλληλες πολιτικές και μια μικρή εκπαίδευση να εργασθούν για την ενεργειακή αναβάθμιση των υφιστάμενων κτηρίων. Από την άλλη πλευρά ένας τομέας της οικονομίας που ασχολείται με την παραγωγή εναλλακτικών μορφών ενέργειας επί τόπου, όπως για παράδειγμα μικρά φωτοβολταϊκά στις στέγες, θα μπορούσε να αναπτυχθεί ακόμα περισσότερο. Αυτό θα είχε και το παράλληλο όφελος να μην σπαταλιούνται χιλιάδες στρέμματα παραγωγικής γεωργικής γης ή να μην καταστρέφονται η χλωρίδα, η πανίδα αλλά και η ομορφιά της φύσης από φαραωνικές εγκαταστάσεις είτε αιολικών είτε φωτοβολταϊκών πάρκων. Όμως εδώ η παρουσία της πολιτείας πρέπει να είναι συνεπής και δραστική. Οι όροι του παιχνιδιού πρέπει να είναι ξεκάθαροι ώστε ο κάθε πολίτης που θέλει να επενδύσει σε εξοικονόμηση και παραγωγή ενέργειας να ξέρει τι τον περιμένει για όλη τη χρονική διάρκεια που είχε αρχικά συμφωνήσει. Η πρόσφατη αιφνίδια φορολόγηση για παράδειγμα των φωτοβολταϊκών έπιασε πολλούς αδιάβαστους και δημιούργησε ένα αρνητικό κλίμα για την περαιτέρω διείσδυση τέτοιων επενδύσεων. Από την άλλη πλευρά πρέπει να υπάρξουν κίνητρα αλλά και λιγότερη γραφειοκρατία για όσους θέλουν να θωρακίσουν ενεργειακά τα σπίτια τους ή άλλα κτήρια. ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΣΤΗΛΗΣ ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΑΣΕΡΗΣ ΝΙΚΟΣ