Οικονομική κρίση στην Κάλυμνο το 1909

Διαχείρισή της από τον καλυμνιακό λαό

Γράφει ο Κώστας Ε. Μηνέττος συντ/χος εκπ/κός Η σημερινή οικονομική κρίση που περνά η χώρα μας δεν είναι η πρώτη και δεν είναι βέβαιο ότι θα είναι και η τελευταία. Στις σελίδες της ιστορικής μας πορείας θα βρούμε κι άλλες παρόμοιες. Διαφοροποιείται όμως η παρούσα από τις προηγούμενες, γιατί μαζί με την οικονομική είναι, όπως αρκετοί υποστηρίζουν, και πνευματική, και ηθική, και κοινωνική. Είναι κρίση αξιών. Μεγάλη οικονομική κρίση αντιμετώπισε το 1909, σε εποχή τουρκοκρατίας, ο καλυμνιακός λαός, όταν τα «προνόμια» που του είχε παραχωρήσει ο Οθωμανός κατακτητής, επέτρεπαν μέσα από το θεσμό της εκλεγμένης Δημογεροντίας, την άσκηση αυτοδιοίκησης και στον οικονομικό τομέα. Μελετώντας ένα από τα βιβλία πρακτικών του Αρχείου της Δημογεροντίας Καλύμνου, στην προσπάθεια που καταβάλλεται τους τελευταίους μήνες να οργανωθεί και αξιοποιηθεί, βρήκα να υπάρχει καταχωρημένο ένα Δημοψήφισμα του Λαού της Καλύμνου, που αναφέρεται στην αντιμετώπιση αυτής της κρίσης, του 1909, το οποίο και αξίζει, νομίζω, να δημοσιοποιηθεί. ΔΗΜΟΨΗΦΙΣΜΑ «Επειδή η κατάστασις της Κοινότητος ημών υπό οικονομικήν έποψιν έφθασε πλέον εις το απροχώρητον, διότι, αφ΄ενός φορολογούμεθα αρκούντως και όχι ολίγον χρήμα εισρέει εις το Ταμείον της Κοινότητος ημών, αφ΄ετέρου χάρις εις την ακατονόμαστον ακαταστασίαν, την επικρατήσασαν κατά την διαχείρησιν του χρήματος τούτου, ουχί μόνον οι υπάλληλοι της Κοινότητος πληρωνόμενοι ατάκτως και πολλάκις απελπιζόμενοι προβαίνουσιν εις απεργίας, εγκαταλείποντες την Κοινότητα άνευ ιατρών και διδασκάλων , ουχί μόνον διασπαθίζεται υπέρογκον ποσόν προς προμήθειαν φαρμάκων, τα οποία πολλάκις κατ΄όνομα μόνον είναι φάρμακα, κατ΄ουσίαν δε απροσδιορίστου ποιότητoς ρυπαρότητες, αλλά και εν γένει εις κάθε υποχρέωσιν αυτής ν΄ανταποκριθεί, ώστε καθ΄εκάστην υφίσταται τους μεγαλύτερους εξευτελισμούς εκ μέρους των πιστωτών και προμηθευτών αυτής εντοπίων και ξένων. Επειδή κυριωτέρα αιτία της τοιαύτης καταστάσεως είναι η ελευθερία, την οποίαν έχουσιν οι Δημογέροντες, όπως χρεώνωσι την Κοινότητα εκδίδοντες επιταγάς εική και ως έτυχεν. Επειδή εκτός της οικτράς καταστάσεως του Ταμείου της Κοινότητος και η οικονομική κατάστασις εκάστου των κατοίκων της νήσου ημών έπαθε μέγα κλονισμόν ως εκ της κατά το παρελθόν έτος εντελούς αποτυχίας της σπογγαλιείας. Δια ταύτα ο λαός της Καλύμνου συναισθανθείς βαθέως ότι επιβάλλεται πλέον η λήψις αυστηρών μέτρων τακτοποιήσεως, οικονομίας και περισυλλογής, συνελθών εις Γενικήν Συνέλευσιν σήμερον ημέρα Κυριακή εικοστή Δευτέρα Φεβρουαρίου του έτους 1909 εν τη Α΄Δημοτική Σχολή Ψηφίζει τα εξής 1.- Να παγώσει το υφιστάμενο χρέος της Κοινότητος ημών αποτελούμενον από επιταγάς, καθυστερούμενα μισθοδοσιών και τρεχουμένων λογαριασμών, ίνα πληρωθεί χρεωλυτικώς εντός τεσσάρων ετών. 2.- Η πληρωμή αύτη να εξασφαλιστεί επί του τοπικού δικαιώματος των σπόγγων γινομένη κατά το τελευταίον τρίμηνον εκάστου έτους απ΄ευθείας υπό των ενοικιαστών τη παρουσιάσει των σχετικών τίτλων. Όροι απαράβατοι του συμβολαίου της πωλήσεως των τοπικών δικαιωμάτων και των διαφόρων προσόδων εν γένει της Κοινότητος θέλει είσθε οι εξής: Οι αγορασταί ουδεμίαν δικαιοδοσίαν έχουσι να εξοφλώσιν οιανδήποτε χρεωστικήν επιταγήν της Κοινότητος εκτός των κεκανονισμένων χρεωλυσίων. Πάσαι αι πληρωμαί αυτών προς την Κοινότητα θέλουσι κάμνει τοις μετρητοίς 3.- Διορίζεται πενταμελής Επιτροπή αποτελουμένη εκ των κ.κ. Μιχ. Μαγκλή, Γεωρ. Σκουμπουρδή, Μικέ Κουντούρη, Μιχ. Ολυμπίτου και Μιχ. Σαπουνάκη, οίτινες μετά της Δημογεροντίας θα διακανονίσωσι το ολικό κυμαινόμενο χρέος της Κοινότητος, εκδίδοντες τους αναλόγους τίτλους. Οι τίτλοι ούτοι δέον να φέρωσιν υπογραφήν των δύο Δημογερόντων και δύο τουλάχιστον εκ των μελών της Επιτροπής 4.- Εν επ΄ουδενί λόγω επιτρέπεται πλέον από τούδε και εις το εξής η έκδοση επιταγών υπό της Δημογεροντίας ή ουδενός άλλου εις βάρος της Κοινότητος. περιπτώσει δε, καθ΄ην ήθελε περιέλθει η Κοινότης εις ανάγκην χρηματικήν, τότε οι Δημογέροντες να προσκαλώσιν εις γενικήν συνεδρίασιν του Λαού και να εκθέτωσι λεπτομερώς την ανάγκην της Κοινότητος, μόνον δε μετ΄απόφασιν του Λαού να συνάπτηται δάνειον πατριωτικόν δια πωλήσεως χρεωλυσίων, άτινα και πάλιν θα εκδίδονται παρά της Δημογεροντίας και της επί των χρεωλυσίων Επιτροπής. 5.- Κανονιζομένου του χρέους της Κοινότητος η Δημογεροντία οφείλει κατ΄έτος να συντάσσει Προϋπολογισμόν, λαμβάνουσα υπ όψιν τας πιθανάς προσόδους της Κοινότητος, μετά την αφαίρεσιν του ποσού του απαιτουμένου προς εξόφλησιν των χρεών αυτής. Ο Προϋπολογισμός ούτος θα συντάττηται από κοινού μετά της ειρημένης πενταμελούς Επιτροπής. Εν περιπτώσει δε υπερβάσεως του Προϋπολογισμού ο Ταμίας θέλει είναι υπεύθυνος μετά των Δημογερόντων και Συμβούλων. 6.- Επειδή κατ΄έτος ο Προϋπολογισμός της Κοινότητος ημών διαταράσσεται δια του διδασκαλικού κονδυλίου και τούτο διότι αδίκως παραγκωνιζόμενοι οι ΄Εφοροι δεν λαμβάνουν μέρος εις την ψήφισιν του προϋπολογισμού σχετικώς με το διδασκαλικόν κονδύλιον, προς αποφυγήν του ατόπου τούτου, καθώς και άλλου, παρέχεται το δικαίωμα του ψηφίζειν εις τα εκλογάς των διδασκάλων. 7.- Μετά την απόσβεσιν του χρέους της Κοινότητος, η Δημογεροντία οφείλει να παραδίδει το ήμισυ του προϊόντος της πωλήσεως των δικαιωμάτων της Σκάλας εις την Λιμενικήν Επιτροπήν προς συντομοτέραν εκπλήρωσιν της ουσιωδεστέρας ανάγκης του τόπου ημών, δηλονότι της κατασκευής του λιμένος. 8.- Να διορισθώσι μόνον κατά το παρόν έτος Δημοτικοί Ιατροί επί τη βάσει του ως είρηται συνταχθησομένου Προϋπολογισμού, αναβαλλομένης της εφαρμογής του σχετικού άρθρου του δημοψηφίσματος του κατά πάντα ισχύοντος. Εν Καλύμνω τη 22α Φεβρουαρίου 1909 Οι πολίται της Καλύμνου (υπογραφές πολιτών) Για το παραπάνω δημοψήφισμα θα ήθελα να επισημάνω τα εξής: Α.- Και στην κρίση του 1909 και στη σημερινή τα ίδια αίτια επέφεραν τα ίδια αποτελέσματα. Είτε πρόκειται για τα ατομικά, είτε για τα οικογενειακά, είτε για τα αυτοδιοικητικά, είτε για τα κρατικά οικονομικά, η κακή διαχείριση, η αλόγιστη σπατάλη, ο υπέρμετρος δανεισμός, η έλλειψη προγραμματισμού και η ανυπαρξία ελέγχου οδηγούν σε βαριά και βαθιά οικονομική κρίση. Β.- Σε εποχή τουρκοκρατίας και σε περίοδο που οι Οθωμανικές αρχές επιχειρούν να καταργήσουν τα προνόμια των νησιών, τη « μακτού», ένας λαός άνω των 25.000 ψυχών, εξουθενωμένος από τη σκλαβιά ,την ανέχεια και τη στέρηση και βιώνοντας μια μεγάλη οικονομική κρίση, αίρεται στο ύψος των περιστάσεων, παίρνει στα χέρια του το οικονομικό του πρόβλημα και εφαρμόζοντας αρχές άμεσης δημοκρατίας, επιβάλλει στη Δημογεροντία μέτρα αποτελεσματικά για την αντιμετώπισή του. Γ.- Το πάγωμα του χρέους για μια τετραετία, η σταδιακή εξόφλησή του με χρεωλυτικούς τίτλους, ο ορισμός επιτροπής ελέγχου του χρέους και των οικονομικών από έγκριτους πολίτες, η απαγόρευση έκδοσης εντολών πληρωμής από μόνους τους Δημογέροντες, η απαγόρευση σύναψης δανείου, πλην πατριωτικού σε εξαιρετική περίπτωση και με την προϋπόθεση της έγκρισης του καλυμνιακού λαού, η υποχρεωτική σύνταξη ετήσιου προϋπολογισμού, βάσει των εσόδων της «δεκάτης», αποτελούν καλά μελετημένες επιλογές προς την ορθή κατεύθυνση. Δ.- Σε καμιά περίπτωση δε θα μπορούσε να ισχυρισθεί κάποιος ότι από μόνος του ο λαός αυτός ενήργησε όπως προαναφέρθηκε. Είναι βέβαιο, και αυτό προκύπτει από τη μελέτη του Αρχείου της Δημογεροντίας, ότι υπήρχαν τότε μορφωμένοι Καλύμνιοι με υψηλό αίσθημα ευθύνης και πολλή αγάπη για τον τόπο τους, αλλά και λαός με πατριωτική συνείδηση, που, όταν ενημερώθηκε σωστά και υπεύθυνα, πήρε αποφάσεις δύσκολες, ορθές και δημοκρατικές χωρίς ακρότητες και εξαλλοσύνες. Ε.- Συγκρίνοντας την οικονομική κρίση του 1909 στην Κάλυμνο με τη σημερινή Πανελλήνια κρίση αξιών, εύκολα διαπιστώνουμε στην πρώτη, υπεύθυνη στάση και μελετημένη αντιμετώπιση, στη δεύτερη, προχειρότητα, αναλγησία, λαϊκισμό. Ηγεσίες και Λαός στην ηθική κρίση του καιρού μας αντιδράσαμε ως συνένοχοι, στην πνευματική με φτηνιάρικα υποκατάστατα, στην κοινωνική εξορκίζοντας το κακό στην πόρτα του διπλανού μας κι όχι τη δική μας, στην οικονομική με παιδική αφέλεια και μοιρολατρική παθητικότητα. ΣΤ.- Μικρός σε αριθμό ο Καλυμνιακός λαός τότε.΄Ομως η σοφή παροιμία λέει πως κάποιες φορές: «Από τρελό κι από μικρό, μαθαίνεις την αλήθεια». Και βέβαια, εφ΄όσον έχεις μάθει (καλύτερα σ΄έχουν μάθει) να ακούς, να κρίνεις, να επιλέγεις, να αποφασίζεις, να ενεργείς, να ελέγχεσαι και αυτοελέγχεσαι, να διορθώνεις τα λάθη σου…!