Φέρουσα ικανότητα στον τουρισμό: Εφαρμογή περιβαλλοντικών δεικτών για τη νήσο Ρόδο

Των ΠΡΟΚΟΠΙΟΥ Δ.- ΤΣΕΛΕΝΤΗ Β- ΜΑΥΡΙΔΟΓΛΟΥ Γ. Από τις αρχές του αιώνα η συζήτηση για την φέρουσα ικανότητα και το περιβάλλον είναι συνεχής. Από το 1930 όταν χιλιάδες άτομα ‘άρχισαν να συρρέουν στα προστατευόμενα πάρκα δεν ήταν δυνατό ο αριθμός τους να είναι απεριόριστος. Με την ίδια έννοια είναι αδύνατο σε ένα νησί με 5000 κατοίκους και 200 τετραγωνικά χιλιόμετρα έκταση να έχει την ίδια στιγμή 50000 τουρίστες. Σε περίπτωση που η τοπική κοινωνία επιθυμεί να έχει τόσους τουρίστες τότε απλά πρέπει να επαρκούν οι πόροι και τα λύματα και τα απορρίμματα είναι πλήρως διαχειρισμένα. Διαφορετικά υπάρχει κίνδυνος σοβαρός ο προορισμός να παρακμάσει και να οδηγηθούμε σε αποεπένδυση με επακόλουθα στην κοινωνία και στην επιχειρηματικότητα. Η φέρουσα ικανότητα και η μελέτη της δεν είναι μια γραφική ιδέα αλλά ένα εργαλείο απαραίτητο για την διαβίωση των κατοίκων και των επιχειρήσεων. Αν την αγνοήσουμε, αν ας πούμε για παράδειγμα κτίζουμε δημόσια κτίρια και κατασκευάζουμε δρόμους αντί να κατασκευάζουμε κέντρα επεξεργασίας καταλοίπων και ΧΥΤΥ, ή να μπαζώνουμε τις παραλίες, κάτι που συμβαίνει και σήμερα, τότε θα οδηγηθούμε στην παρακμή. Υπάρχουν πόλεις που είχανε παραλία και αυτή μπαζώθηκε με αποτέλεσμα να μην υπάρχει πλέον. Η φέρουσα ικανότητα είναι ο δρόμος προστασίας των τόπων προς το μέλλον. Όταν η περιβαλλοντική πολιτική ακμάζει σε πολλές χώρες με εργαλεία τους δείκτες βιώσιμης ανάπτυξης και φέρουσας ικανότητας, στην Ελλάδα τα πεζοδρόμια ψηφίζουν …..ευτυχώς όχι παντού! Όταν χτίζουμε όπου θέλουμε και δεν έχουμε χρήσεις γης ενώ συγχρόνως θέλουμε τουρισμό, μάλλον θέλουμε όλα δικά μας, και στη φύση δεν γίνεται. Η ανάγκη να αναπτυχθούν και να εφαρμοστούν δείκτες για την αειφόρο ανάπτυξη, προκειμένου να διευκολυνθεί η αξιολόγηση και η αξιολόγηση των επιπτώσεων από την τουριστική βιομηχανία έχει τεκμηριωθεί σε διάφορες μελέτες . ¨ Οι δείκτες της Φέρουσας Ικανότητας στον τουρισμό σχετίζονται με την ανάλυση δεδομένων βιώσιμης ανάπτυξης και τουρισμού , για νησιά αλλά και για τις ηπειρωτικές περιοχές οι οποίες διαφέρουν ως προς την τουριστική ανάπτυξη, την περιβαλλοντική διαχείριση και την διαχείριση φυσικών πόρων. ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ Η εκτίμηση της περιβαλλοντικής κατάστασης είναι η διαδικασία αλλά και λειτουργία που έχει σχεδιασθεί για να παρέχει διαχείριση προορισμών με αξιόπιστες και επαληθεύσιμες πληροφορίες που ορίζουν την περιβαλλοντική απόδοση ενός οργανισμού με κριτήρια που ορίζονται από τον ίδιο . Το βασικό ερευνητικό ερώτημα είναι πως υπολογίζεται η φέρουσα ικανότητα στον τουρισμό. Ο υπολογισμός της φέρουσας ικανότητας είναι το εργαλείο για την περιβαλλοντική διαχείριση της παράκτιας ζώνης και του τουρισμού που συγκεντρώνει. Τα ερευνητικά ερωτήματα είναι: . • Ποιοί, οι βασικοί και σύνθετοι δείκτες στον τουρισμό • Πως γίνεται ο υπολογισμός βασικών και σύνθετων δεικτών • Ποιο το μοντέλο υποστήριξης αποφάσεων για τουριστική ανάπτυξη. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Πολλές μελέτες έχουν δημοσιευτεί για την εκτίμηση σχέσης περιβάλλοντος και τουρισμού για τα ελληνικά νησιά, όλες όπως διαφέρουν μεταξύ τους. Η μεθοδολογία των ερευνών και τα στοιχεία που συλλέγονται για επεξεργασία διαφέρουν. Τα συμπεράσματα που προκύπτουν όμως είναι πολύ χρήσιμα. Ποτέ μέχρι σήμερα δεν πραγματοποιήθηκε μελέτη για τη φέρουσα ικανότητα που να εξετάζει στο σύνολο των νησιών. Στην έρευνα χρησιμοποιήθηκαν 16 δείκτες: Η έρευνα που παρουσιάζεται σήμερα βασίστηκε σε ερωτηματολόγια που απεστάλησαν προς όλους τους νησιώτικους δήμους της Ρόδου. Τα δεδομένα ήταν ποσοτικά και ποιοτικά, οι ερωτήσεις που είχαν τα ερωτηματολόγια αποτέλεσαν τους δείκτες. Γενικότερα έρευνα βασίστηκε σε ερωτηματολόγια που ανεστάλησαν προς όλους τους νησιώτικους δήμους της χώρας. Στις περιπτώσεις που υπήρχαν δήμοι με πάνω από δυο νησιά απεστάλησαν ερωτηματολόγια όσα τα νησιά. Οι ερωτήσεις που είχαν τα ερωτηματολόγια ήταν οι έξεις: V1 ΚΑΛΥΨΗ ΑΣΤΙΚΩΝ ΛΥΜΑΤΩΝ V2 ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑ ΚΤΙΣΜΑΤΩΝ V3 ΗΧΟΡΥΠΑΝΣΗ V4 ΚΑΛΥΨΗ ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΩΝ V5 ΧΡΗΣΗ ΦΥΤΟΦΑΡΜΑΚΩΝ V6 ΜΗ ΥΠΕΡΑΝΤΛΗΣΕΙΣ V7 ΕΠΑΡΚΕΙΑ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΑΠΟΘΕΜΑΤΩΝ V8 ΠΟΣΙΜΟ ΝΕΡΟ V9 ΑΝΥΠΑΡΞΙΑ ΣΕ ΠΥΡΚΑΓΙΕΣ V10 ΕΚΧΕΡΣΩΣΕΙΣ V11 ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΤΟΠΙΟΥ V12 ΕΠΑΡΚΕΙΑ ΠΡΑΣΙΝΟΥ v13 ΚΛΙΝΕΣ ΑΝΑ ΧΙΛΙΟΜΕΤΡΟ ΠΑΡΑΛΙΑΣ v14 ΚΛΙΝΕΣ ΑΝΑ ΤΕΤΡΑΓΩΝΙΚΟ ΧΙΛΙΟΜΕΤΡΟ v15 ΚΛΙΝΕΣ ΑΝΑ ΜΟΝΙΜΟ ΚΑΤΟΙΚΟ v16 ΓΑΛΑΖΙΕΣ ΣΗΜAΙΕΣ ΑΝΑ ΤΕΤΡΑΓΩΝΙΚΟ ΧΙΛΙΟΜΕΤΡΟ Οι δείκτες που επιλέχθηκαν για την εκτίμηση της φέρουσας ικανότητας ήταν 16: Η επιλογή τους έγινε με κριτήρια την διασπορά τους στην διεθνή βιβλιογραφία από διεθνή περιοδικά, τις βασικές πηγές ρύπανσης και την ευαισθησία των παρακτίων ζωνών και τους κινδύνους που αντιμετωπίζουν κατά τη διεθνή βιβλιογραφία. Επίσης σύμφωνα με την βιβλιογραφία επιλέχτηκε και η εκπόνηση των παρακάτω δεικτών. v13 ΚΛΙΝΕΣ ΑΝΑ ΧΙΙΛΙΟΜΕΤΡΟ ΠΑΡΑΛΙΑΣ v14 ΚΛΙΝΕΣ ΑΝΑ ΤΕΤΡΑΓΩΝΙΚΟ ΧΙΛΙΟΜΕΤΡΟ v15 ΚΛΙΝΕΣ ΑΝΑ ΜΟΝΟ ΚΑΤΟΙΚΟ v16 ΓΑΛΑΖΙΕΣ ΣΗΜAΙΕΣ ΑΝΑ ΤΕΤΡΑΓΩΝΙΚΟ ΧΙΛΙΟΜΕΤΡΟ Πρέπει να σημειωθεί ότι στα ερωτηματολόγια επίσης ρωτήθηκαν και οι παρακάτω πληροφορίες: 13 ΧΩΡΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΤΑΛΥΜΜΑΤΩΝ 14 ΕΠΑΡΚΕΙΑ ΔΙΚΤΥΟΥ ΥΔΡΕΥΣΗΣ 15 ΓΑΛΑΖΙΕΣ ΣΗΜΑΙΕΣ 16 ΥΠΑΡΞΗ ΕΝΤΑΤΙΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΚΑΙ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΩΝ 17 ΜΑΡΙΝΕΣ ΚΑΙ ΛΙΜΑΝΙΑ 18 ΛΙΜΑΝΙΑ ΚΑΙ ΜΑΡΙΝΕΣ ΜΕ ΣΧΕΔΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ 19 ΜΗΚΟΣ ΠΑΡΑΛΙΩΝ ΔΙΑΘΕΣΙΜΩΝ ΓΙΑ ΚΟΛΥΜΒΗΣΗ 20 ΕΠΙΒΑΡΥΝΣΗ ΑΚΤΩΝ ΑΠΟ ΔΙΕΡΧΟΜΕΝΑ ΠΛΟΙΑ 21 ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ 22 ΕΚΤΑΣΗ Οι ερωτήσεις υπ αριθμόν 14,16,17,18 δεν εντάχθηκαν στο μοντέλο φέρουσας ικανότητας., λόγω πληροφοριών που δεν ήταν τελικά απαραίτητες, Για την ερώτηση 13 ρωτήθηκαν οι Περιφερειακές Υπηρεσίες Τουρισμού Για την ερώτηση 15 ρωτήθηκε η εταιρεία πιστοποίησης των γαλάζιων σημαιών Για την ερώτηση 19 πραγματοποιήθηκε μέτρηση από αναλυτικούς γεωγραφικούς χάρτες Για την ερώτηση 20 ρωτήθηκαν λιμεναρχεία Για τις ερωτήσεις 21 και 22 τα στοιχεία αντλήθηκαν από την ΕΛΣΑΤ Με την έναρξη αποστολής ερωτηματολογίων ενσωματώθηκε και η παρακάτω ερώτηση 23 ΠΑΡΑΝΟΜΑ ΚΤΙΣΜΑΤΑ ΣΤΙΣ ΑΚΤΕΣ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ Γενικότερα εκτός από το δείκτη επεξεργασίας λυμάτων που είναι χαμηλός (τυπική απόκλιση 54%) αλλά να σημειωθεί ότι το έργο διαχείρισης αποβλήτων ολοκληρώνεται , το νησί της Ρόδου έχει υψηλό επίπεδο , μια και δεν έχει πρόβλημα στους πόρους. Εκτός από του δείκτες να σημειωθεί ότι υπάρχουν προβλήματα στην ανακύκλωση Στη νησιωτική χώρα, στο σύνολο των 91 νησιών με πάνω από 40 κατοίκους από τα οποία τα 89 είναι στις θάλασσες και τα δύο σε λίμνες ο παραπάνω πίνακας παρουσιάζει τα στοιχεία ως εξής. Σχετικά με το δείκτη V1, η κάλυψη αστικών λυμάτων είναι 35,50% αλλά το τρίτο τεταρτημόριο είναι 65% μια και η πόλη της Ρόδου, Ιαλυσού και Καλλιθέας καλύπτεται. Σχετικά με το δείκτη V2, η νομιμότητα των κτισμάτων κυμαίνεται στο 100% Σχετικά με το δείκτη V3, τα προβλήματα ηχορύπανσης δεν εμφανίζονται κατά 80% Σχετικά με το δείκτη V4 η επαρκής διαχείριση απορριμμάτων πραγματοποιείται κατά 80% Σχετικά με το δείκτη V5 η χρήση φυτοφαρμάκων αποφεύγεται κατά 80% Σχετικά με το δείκτη V6 οι υπεραντλήσεις θαλασσινού νερού στον υδροφόρο ορίζοντα δεν εμφανίζονται κατά το 100% του συνόλου των γεωτρήσεων Σχετικά με το δείκτη V7 τα ύδατα επαρκούν κατά 100% Σχετικά με το δείκτη V8 το πόσιμο νερό κυμαίνεται στο 100% των διαθέσιμων υδάτων Σχετικά με το δείκτη V9 τα περιστατικά πυρκαγιών δεν υπάρχουν κατά 60% Σχετικά με το δείκτη V10 τα περιστατικά παρανόμων εκχερσώσεων δεν εμφανίζονται κατά 50% Σχετικά με το δείκτη V11 το τοπίο διατηρείται κατά 69% Σχετικά με το δείκτη V12 το πράσινο στον αστικό ιστό επαρκεί κατά 80% Σχετικά με το δείκτη V13 υπάρχουν 1299 κλίνες ανά χιλιόμετρο παραλίας Σχετικά με το δείκτη V14 υπάρχουν 253 κλίνες ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο Σχετικά με το δείκτη V15 στον κάθε μόνιμο κάτοικο αντιστοιχούν 1,35 κλίνες σε καταλύματα Σχετικά με το δείκτη V16 η κάθε γαλάζια σημαία αντιστοιχεί σε 4,36 χιλιόμετρα παραλίας Η Φέρουσα Ικανότητα στον Τουρισμό αποτελεί χρήσιμο εργαλείο για τη χάραξη αναπτυξιακής πολιτικής, για την προστασία του περιβάλλοντος και για τη βιώσιμη τουριστική ανάπτυξη και είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την αξιολόγηση των προορισμών και τη διατήρηση της τουριστικής ζήτησης για τον προορισμό.