Η χρησιμότητα του άχρηστου, γιατί…το άχρηστο παράγει εκείνο που μας είναι χρήσιμο

Rodiaki NewsRoom

Γράφει o αρχιτέκτονας
Αγαπητός Ξάνθης

Όταν μου έπεσε το βιβλίο στα χέρια μου με τίτλο «Η ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΧΡΗΣΤΟΥ» του Nuccio Ordine, εκδόσεις Άγρα (2014), ένοιωσα μια αρχική απαξίωση για το πόνημα. Όμως διαψεύστηκα παταγωδώς.

Είναι ένα μικρό, ευανάγνωστο, εύχρηστο βιβλιαράκι με βαθιά νοήματα σε μια εποχή μεγέθυνσης και υπερκατανάλωσης.
Αναδεικνύει τη δημιουργό δύναμη του άχρηστου σε παραλληλισμό με την υπακοή στο θανατερό τραγούδι των σειρήνων που μας ωθεί να κυνηγούμε το κέρδος και έτσι να είμαστε σε μια θέση άρρωστη και χωρίς συλλογική μνήμη. Τονίζει τη φαντασιακή δυνατότητα του «ανόητου homo sapiens» να παίξει ένα άλλο ρόλο για να κάνει πιο ανθρώπινη την ανθρωπότητα…

Αναφέρει ο Ευγένιος Ιονέσκου «Αν δεν καταλάβουμε τη χρησιμότητα του άχρηστου, δεν θα καταλάβουμε την τέχνη και μια χώρα που δεν καταλαβαίνει την αισθητική της τέχνης είναι μια χώρα ρομπότ ή σκλάβων, μια χώρα δυστυχισμένων ανθρώπων που δεν γελάνε και δεν χαμογελάνε, μια χώρα χωρίς πνεύμα και όπου δεν υπάρχει ευεξία…υπάρχει οργή και μίσος».

Ο άνθρωπος που ξεπερνάει χωρίς να δώσει σημασία στα μη χρήσιμα πράγματα, είναι καταδικασμένος να μετατραπεί σε άψυχη μηχανή. Γίνεται αιχμάλωτος της ανάγκης και δεν μπορεί να καταλάβει ότι το χρήσιμο μπορεί να μεταμορφωθεί σε «ένα άχρηστο, καταπιεστικό βάρος».

Παρουσιάζεται ο μυθικός Δον Κιχώτης ως ο κατεξοχήν ήρωας της αχρηστίας. Θρεμμένος με ιπποτικά μυθιστορήματα, αποφασίζει να παραβιάσει τη διεφθαρμένη πραγματικότητα της εποχής του στην οποία «το βίτσιο-θριαμβεύει-στην αρετή».

Το πραγματικό ωραίο δεν χρησιμεύει σε τίποτα. Οτιδήποτε είναι χρήσιμο είναι και άσχημο διότι είναι η έκφραση κάποιας ανάγκης και πολλές ανάγκες του ανθρώπου είναι βρόμικες και απεχθείς, όπως η φτωχή και πλημμελής φύσης του. Το πιο χρήσιμο μέρος μιας κατοικίας δεν είναι το σαλόνι και η βεράντα, είναι το αποχωρητήριο.

Η διαχείριση του πλεονάζοντος, του υπερβολικού, του υποτιθέμενου πλούσιου συνδυάζεται με την εξαντλητική παραγωγή από τη μια και από την άλλη με τη στυμμένη-κολακείας ποίηση για την πραγμάτωση του χρόνου.

Και όλοι γνωρίζουμε ότι οι μεγαλύτερες ανακαλύψεις οι οποίες στην συνέχεια έγιναν ευεργετικές για την ανθρωπότητα, πραγματοποιήθηκαν από άτομα που δεν είχαν τη φιλοδοξία να είναι χρήσιμα αλλά παρακινήθηκαν από την επιθυμία να ικανοποιήσουν την περιέργεια τους, τη βούληση τους για την έρευνα του άγνωστου, του ταπεινού, του πιθανά ευτελούς.

Το γνωμικό « Η γνώση είναι ένας πλούτος που μπορεί να περάσει σε άλλους χωρίς να φτωχύνεις» γίνεται η πεμπτουσία της παρουσίας του άχρηστου για να ανακαλυφθεί και το χρήσιμο. Και τα δυο συμβαδίζουν, τρέχουν τις ίδιες ράγες.

Οι ανθρώπινες γνώσεις και η κουλτούρα γίνονται το αμνιακό υγρό στο οποίο οι ιδέες της δημοκρατίας, της δικαιοσύνης, της αλληλεγγύης, του κοινού καλού και της αναγνώρισης του άχρηστου έναντι εκείνων των αγαθών που συνήθως θεωρούνται χρήσιμα, αποκαθιστούν τις ισορροπίες μεταξύ κερδοφορίας και ωφελιμισμού.

Ο πραγματικός εχθρός του ανθρώπου είναι το κυνήγι της επιδίωξης των πλουσίων εικόνων και στιγμών μπαίνοντας στο καλούπι της ψευδεπίγραφης ευδαιμονίας μέσα από τον καιροσκοπισμό και τον εύκολο οικονομικό πλουτισμό.

Η απουσία του περιττού οφείλει να γίνει βίωμα για να εμφανιστεί η αγάπη και η αναγνώριση του άλλου στο δρόμο του αναγκαίου απλού. Ο προσδιορισμός των αναγκών στο πλαίσιο της βιωσιμότητας είναι το ζητούμε της εποχής είτε σε επίπεδο ατόμου, είτε σε επίπεδο κοινωνίας.

Η πρόκληση που γεννιέται είναι η ευελιξία του ατόμου να αξιολογεί και να συμπεριφέρεται υπεύθυνα, να επιλέγει αξίες και κανόνες εφαρμογής που οφείλουν να στοχεύουν σε μια ηθική συγκροτημένη κατεύθυνση.

Οφείλουμε να (επ)αναφέρουμε αξίες όπως ο σεβασμός στο περιβάλλον και στη φύση, η φροντίδα για το άλλο, η υπευθυνότητα όσο αφόρα την ατομική μας συμπεριφορά και στάση, η αλληλεγγύη στη βάση του θεμελιώδους δικαιώματος για μια ποιοτική ζωή του κάθε λαού του πλανήτη μας, η κοινωνική δικαιοσύνη για τις σημερινές και τις επόμενες γενιές σχετικά με την κατανομή πόρων και αγαθών για μια αξιοπρεπή αξιοβίωτη διαβίωση.

Η δράση και «τα Θέλω» να περνούν μέσα από την απλότητα και την αισθητική λόγου και τέχνης, γιατί η «γενική κουλτούρα του μυαλού» προηγείται της «επαγγελματικής και επιστημονικής έκφρασης»…της απόλυτης χρησιμότητας.