Χλαπακιάζω, ντερλικώνω, περιδρομιάζω! Λέξεις και φράσεις των καλοφαγάδων!

Rodiaki NewsRoom

Η γωνιά της γλώσσας μας

Επιμέλεια: Αλέξανδρος Ν. Κατσαράς
φιλόλογος
katsaras2002@yahoo.gr

Χλαπακιάζω: τρώω γρήγορα και χωρίς να μασάω καλά .Λέξη που δημιουργήθηκε από τον ήχο (χλαπ-χλαπ) που κάνουν τα σαγόνια και τα χείλη του ανθρώπου όταν αυτός τρώει γρήγορα. Mε παρόμοια σημασία και το ρήμα ντερλικώνω (ή νταρλικώνω)= τρώω πολύ και καλά από την τουρκική λέξη dirlik= η άνετη ζωή, ο πλούτος.

O περίδρομος (ή περιδρομιάζω): άλλη μια λέξη που χρησιμοποιούμε για να πούμε πως κάποιος έφαγε πολύ. Περίδρομος σημαίνει στα αρχαία ελληνικά μια κυκλική διαδρομή, το δρομάκι που περιβάλλει ένα οικοδόμημα (περί+ δρόμος) . Αν εξετάσουμε τη φράση από τη σκοπιά της ιατρικής, τότε προέρχεται ετυμολογικά από τη πρόθεση «περί» και το ουσιαστικό «δέρμος»(δέρμα). Δηλώνει μια φλεγμονή στο δάκτυλο του ποδιού και πιο συγκεκριμένα στην περιοχή γύρω από το νύχι. Αν αυτός ο πολύ έντονος πόνος μεταφερθεί από το πόδι στη κοιλιά, τότε σημαίνει τον ιδιαίτερα έντονο κολικό πόνο στο στομάχι, ο οποίος οφείλεται στο πολύ φαγητό, μιας και η λαϊκή αντίληψη τους πόνους της κοιλιάς τους αποδίδει σε στρίψιμο (ή στρόφο) του εντέρου.

Έφαγε/ήπιε τον άμπακο: ο άμπακος (ή άμπακας)προέρχεται από την αρχαία λέξη άβαξ, ένα πινάκιο από άμμο ή κερί, πάνω στο οποίο γινόταν μαθηματικοί υπολογισμοί και σχεδιασμός γεωμετρικών σχημάτων. Άλλες φορές είχε την μορφή ενός ορθογωνίου πλαισίου με τεντωμένες μεταλλικές χορδές, όπου γλιστρούσαν ξύλινα σφαιρίδια και αντιπροσώπευαν τις μονάδες, τις δεκάδες και τις εκατοντάδες. Έτσι χρησιμοποιούνταν από τα παιδιά των πρώτων βαθμίδων του σχολείου, για να μαθαίνουν τις στοιχειώδεις έννοιες της αριθμητικής.

'Αμπακος ονομάστηκε επίσης το πρώτο βιβλίο πρακτικής αριθμητικής που εκδόθηκε στα ελληνικά από τον Εμμ. Γλυνζώνιο επί Τουρκοκρατίας. Το σύγγραμμα ήταν ιδιαίτερα ογκώδες και θεωρήθηκε από τον ιδιαίτερα φτωχό σε μαθηματικές γνώσεις λαό εκείνης της περιόδου ως «τέρας σοφίας» (εξ ου και η παλιά έκφραση "ξέρει τον άμπακο" για όποιον είχε πάρα πολλές γνώσεις). Σιγά-σιγά, η λέξη άμπακος απέκτησε τη σημασία της μεγάλης ποσότητας γενικά (και όχι μόνο την μεγάλη ποσότητα μαθηματικής γνώσης) και τελικά περιορίστηκε να δηλώνει στις μέρες μας την μεγάλη ποσότητα φαγητού ή ποτού.

Ο αγλέουρας (συναντάται και ως «αγλέορας», «αγκλέορας» και «αγκλέουρας») είναι δηλητηριώδες φυτό και ετυμολογικά προέρχεται από το αρχαιοελληνικό «ελλέβορος» (ελλέβορος => ελλέβορας => αλλέβουρας => αλλέουρας => αγλέουρας) που αποτελεί και την επιστημονική του ονομασία.

Στην καθομιλουμένη λέγεται και γαλατσίδα. Το φυτό αυτό έχει παράξενες ιδιότητες με περίεργη πικρή γεύση και στυφή μαζί. Χρησιμοποιείται (σε μικρή χρήση) για θεραπευτικούς σκοπούς όπως σε δερματικές παθήσεις, επιληψία και για μανιοκαταθλιπτικές καταστάσεις.

Δημιουργεί δυσφορία σ' αυτούς που το χρησιμοποιούν και είναι πολύ δύσκολο στη χρήση του από μη γνώστες. Η οσμή του μπορεί να προκαλέσει ναυτία ενώ σε μεγάλες δόσεις προκαλεί εμετό, διάρροια, πόνους στα πεπτικά όργανα, παράλυση και τελικά τον θάνατο.

Η παροιμιώδης έκφραση «έφαγε τον αγλέουρα», πιστεύεται ότι προέκυψε λόγω της σχετικής δυσφορίας που προκαλείται μετά από την υπερβολική κατανάλωση φαγητού, παρόμοιας δηλαδή μ' αυτής που προκαλείται απ' την χρήση του αγλέουρα. Σύμφωνα με άλλη εκδοχή, ο συσχετισμός αυτός προέρχεται από την συνήθεια των Βυζαντινών να κάνουν χρήση του αγλέουρα για να προκαλέσουν εμετό και να ανακουφίσουν το στομάχι τους από την δυσφορία που προκαλούσε η υπερβολική ποσότητα φαγητού.

Το καταπέτασμα: «Έφαγε το καταπέτασμα», λέμε για κάποιον που καταβρόχθισε ό,τι φαγώσιμο υπήρχε πάνω στο τραπέζι, ότι έφαγε μέχρι σκασμού. Η λέξη καταπέτασμα παράγεται από το ρήμα καταπεττάνυμι = καλύπτω, ανοίγω κάτι πάνω σε κάτι άλλο. Καταπέτασμα σημαίνει λοιπόν το κάλυμμα ,την σκεπή. Στο τραπέζι καταπέτασμα είναι αυτό που το καλύπτει ,δηλαδή το τραπεζομάντηλο. Άρα τρώω το καταπέτασμα πάει να πει πως έφαγα τόσο πολύ, που έφθασα να φάω (μεταφορικά) και το τραπεζομάντηλο.

Την έκανα ταράτσα: με αυτή την φράση εννοούμε πως η κοιλιά μας έχει γεμίσει και διογκωθεί τόσο πολύ, που οι διαστάσεις της έχουν φθάσει στο ανώτατο-υψηλότερο της σημείο (όπως η ταράτσα είναι το ανώτατο σημείο του σπιτιού).

Τσιμπούσι: η λέξη προέρχεται από το τουρκικό cumbus= διασκέδαση, γλέντι, το οποίο κατά μια εκδοχή δημιουργήθηκε από την αρχαιοελληνική λέξη συμπόσιον. Την συνάντηση φίλων δηλαδή σε κάποιο σπίτι, που περιλάμβανε συχνά εκτός από το φαγητό και οινοποσία, ψυχαγωγικά θεάματα και συζήτηση για κάποιο φιλοσοφικό θέμα.

Να τσιμπήσουμε κάτι: οι Βυζαντινοί, όπως και οι αρχαίοι Έλληνες, έτρωγαν τις στερεές τροφές με τα χέρια. Όταν έτρωγαν κρέας έπιαναν και «τσιμπούσαν» τη μερίδα τους με τα δάχτυλα.

Από τη συνήθεια αύτη των Βυζαντινών έχει μείνει η φράση που λέμε ως σήμερα στους καλεσμένους ή στους φίλους μας: πάμε να τσιμπήσουμε κάτι (δηλαδή να φάμε).
Λουκούλλειο γεύμα: όταν μιλάμε για ένα λουκούλλειο γεύμα, τότε μιλάμε για ένα καλό γεύμα με πολλά φαγητά και πάνω από όλα νόστιμα. Ο Λούκουλλος ήταν ένας πάμπλουτος Ρωμαίος στρατηγός που έκανε τόσο πλουσιοπάροχα δείπνα, ώστε το όνομά του έγινε σύμβολο για τα πολυτελή και ιδιαίτερα εύγεστα γεύματα.

Σαβουρώνω: η λέξη σαβούρα (αλλιώς έρμα) είναι το σύνολο των βαρών που τοποθετούνται στα πλοία προκειμένου να επιτευχθεί η ευστάθεια αυτών και να μην κινδυνεύουν με ανατροπή. Με το ρήμα σαβουρώνω λοιπόν εννοούμε πως κάποιος τρώει μεγάλη ποσότητα φαγητού (αδιαφορώντας για την ποιότητα του), απλώς για να γεμίσει το στομάχι του και να μπορέσει να σταθεί στα πόδια του (όπως το πλοίο) και να αντιμετωπίσει την πείνα του.

Χορταίνω: το ρήμα προέρχεται από την αρχαία λέξη χόρτος που σήμαινε τον περιφραγμένο χώρο για τη βοσκή των ζώων. Από τη σημασία αυτή πέρασε στη δήλωση της τροφής ζώων, κυρίως αλόγων, βοδιών κλπ. Από τη λέξη χόρτος παράγεται το αρχαίο ρήμα χορτάζω, που σήμαινε ≪ταΐζω (ζώο) με χορτάρι≫, σημασία που αργότερα επεκτάθηκε και στους ανθρώπους (τρέφω), για να αποκτήσει στη συνέχεια και την ειδικότερη σημασία ≪ταΐζω μέχρι κορεσμού≫. Από το ρήμα χορτάζω στην τελευταία αυτή σημασία προήλθε με μορφολογική μεταβολή το ρήμα χορταίνω.