Δοκίμιο στα ακραία φαινόμενα*

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο Ηλίας Καραβόλιας

«Η αδιάκοπη παραγωγή θετικότητας προκαλεί μια τρομακτική συνέπεια: αν η αρνητικότητα γεννά την κρίση και την κριτική, η απόλυτη θετικότητα, από τη δικιά της μεριά, γεννά την καταστροφή, εξαιτίας της ανικανότητάς της να φιλτράρει την κρίση».
(J. Baudrilliard, «Η Διαφάνεια του Κακού- Δοκίμιο στα ακραία φαινόμενα», εκδ. Πλέθρον)*

Χωρίς να ολισθήσουμε σε θεωρίες συνωμοσίας και σε ανώφελες αναζητήσεις για την πηγή του Κακού και βλέποντας πίσω από τις κουρτίνες της μολυσματικής κρίσης με τον ιό, οφείλουμε να στοχαστούμε πάνω στην οικονομική κρίση που προβλέπουν τα Χρηματιστήρια (αν υποθέσουμε ότι ξέρουν ακόμη να προβλέπουν...).

Σχεδόν 30-40% πτώση σε λίγες μόνο μέρες και παράλληλα αναγγελίες της επερχόμενης ύφεσης. Ας κάνουμε μια υπόθεση εργασίας: ότι δεν είναι αιτία ο κορωνοϊός αλλά αφορμή. Και ας αναζητήσουμε αν υπήρχε αιτία πριν την αφορμή αυτή.

Η παγκόσμια οικονομία σφύριζε αδιάφορα επί δύο χρόνια μπροστά στο πρωτοφανές σκηνικό των χαμηλών/ μηδενικών/αρνητικών επιτοκίων και στον συνδυασμό τους με εκπληκτικά πολυετή κέρδη στα μεγάλα Χρηματιστήρια διεθνώς.

Η συνεχής υπερανάπτυξη της Κίνας τραβούσε ανοδικά την παγκόσμια παραγωγή και κατανάλωση. Και εδώ δεν πρέπει να παρασυρθούμε απο συνωμοσιολογικά σενάρια άσχετα αν ο εμπορικός πόλεμος του Τραμπ είναι επί δύο χρόνια ένα υπαρκτό γεγονός αναδιάρθρωσης της παγκόσμιας καπιταλιστικής σκηνής με επαναπατρισμό στις ΗΠΑ πολλών κολοσσών λόγω του κορωνοϊού.

Η γεωπολιτική αστάθεα στη Συρία κυρίως συνοδεύτηκε από τον ενεργειακό πόλεμο ετών που βλέπουμε ότι πρόσφατα βρήκε αφορμή να εκτυλιχθεί μεταξύ του τριγώνου Σαουδικής Αραβίας-ΗΠΑ-Ρωσίας ωθώντας χαμηλά τις τιμές και τις αμερικάνικες εξορυκτικές εταιρείες αερίου-πετρελαίου σε δύσκολα όρια κόστους /οφέλους.

Με βάση αυτά τα δεδομένα πρέπει να στοχαστούμε πάνω στη συστημική εντροπία που μάλλον αμελούν οι αγορές αποδεδειγμένα. Πρέπει να εισάγουμε στο θεωρητικό μας οπλοστάσιο έννοιες που αποφεύγει η ορθόδοξη σχολή της οικονομικής ανάλυσης σε καιρό ψηφιακής παγκοσμιοποιημένης οικονομικής πραγματικότητας.

Μιλάμε λοιπόν για κάτι ορατό: υπήρχε η ανάγκη για απομόχλευση, αναδιάρθρωση εταιρικών και κρατικών χρεών και ομόλογα άνευ αποδόσεων, αντιστροφή του κλίματος ιδιωτικής υπερχρέωσης και επαναπροσδιορισμός των επιπέδων συσχέτισης κατανάλωσης-επένδυσης. Το χρήμα έπρεπε κοινώς να επανατοποθετηθεί σε νέες αγορές κέρδους ή (να το πούμε καλύτερα) σε νέα πεδία αποδόσεων, αφού το ταβάνι των μέχρι τώρα κερδών σήμανε την ώρα για ρευστοποιήσεις ισχυρών υπερμοχλευμένων χαρτοφυλακίων.

Και τώρα ας μιλήσουμε γι’ αυτό που υπάρχει μπροστά μας, κατάματα, χωρίς ίχνος αναφοράς σε θεωρίες και εικασίες. Το παγκόσμιο οικονομικό σύστημα που έψαχνε λοιπόν μια αφορμή για όλα τα παραπάνω προσαρμόστηκε στην τέλεια αφορμή: επιστράτευσε τον Θάνατο στην ψυχολογία αγορών και κοινωνιών, λόγω του κορωνοϊού, και περνάει σε φάση ρευστοποίησης, απομόχλευσης, αναδιάρθρωσης χρεών και παραγωγής.

Ξέρω ότι ακούγεται ως «συστημικό αυτόματο» βγαλμένο μέσα απο μαρξιστικά εγχειρίδια. Ακλόνητα πιστεύω όμως ότι δεν στοιχειοθετείται με βάση τη μαρξιστική οπτική αλλά κυρίως με βάση μετα-κεϋνσιανά μοντέλα ανάλυσης που λαμβάνουν υπόψη την παγίδα ρευστότητας, τις σύχγρονες ανελαστικότητες στη ζήτηση χρήματος, τα μηδενικά επιτόκια και τη μοχλευμένη άνοδο των Χρηματιστηρίων
(βλ. Εισαγωγή στη Μετα-Κεϋνσιανή Θεωρία-Lavoie Marc, εκδ.Gutenberg).

Θα αναρωτηθεί κάποιος οπαδός του νεοφιλελευθερισμού πού κολλάει άραγε στα παραπάνω η αρχική παραπομπή στον Γάλλο φιλόσοφο Baudrilliard και στα γραπτά τερτίπια του για τη θετικότητα των συστημάτων, τα δίκτυα και τις ροές, γραμμένα πριν 3-4 δεκαετίες.

Ο συγκεκριμένος στοχαστής είχε στον πυρήνα της οικονομολογικής του σκέψης αυτή ακριβώς τη συστημική εντροπία που από τη δεκαετία του '80 αμελούσαν οι απορρυθμισμένες και υπερφιλελεύθερες αγορές. Και στις αναλύσεις του στα δοκιμιακά του βιβλία (Ο καθρέφτης της παραγωγής, Η διαφάνεια του Κακού, Ομοιώματα και Προσομοίωση, κ.α) εξηγούσε τις συσχετίσεις μεταξύ προσομοιωτικών φαινομένων και πραγματικότητας.

Ανέλυε τη θετικότητα των ροών στα τότε δίκτυα πληροφόρησης και προέβλεπε μια περιοδική αλλά συχνή συστημική αστοχία που θα δημιουργούσε κρίσεις αναδιάρθρωσης στα διάφορα οικονομικό-κοινωνικά και πολιτισμικά κυκλώματα συναλλαγών (χρέη, αξίες, εμπορεύματα). Αλλά ας μην κουραστούμε άλλο με τον πυρήνα της σκέψης του Baudrilliard.

Ας εστιάσουμε στη σημερινή ραγδαία κατάρρευση της κανονικότητας σε αγορές και οικονομίες λόγω υγειονομικής κρίσης και βιοπολιτικής έκτακτης ανάγκης. Και ας δούμε ότι ξανά το Κράτος, ο από μηχανής θεός που οι πάντες καταριούνται αλλά ζητούν διεθνώς τα τρισ. (!) απο αυτό για να σωθούν, κάνει ισχυρή την παρουσία του διεθνώς θυμίζοντάς μας ότι ο καπιταλισμός δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς το σιδερένιο κρατικό χέρι που ενίοτε αντικαθιστά το αόρατο χέρι του θείου Adam. Και αυτό που γράφουμε δεν είναι κρατισμός.

Είναι ένας απλός στοχασμός πάνω στη διαφορική συνάρτηση θετικότητας-κρίσης της συστημικής ανισορροπίας που δεν μπορεί να αντέξει για πολύ καιρό και που προσαρμόζεται κατα καιρούς σε χαμηλότερα επίπεδα. Ας προσγειωθούμε λοιπόν σε αυτά τα επίπεδα όταν ακραία φαινόμενα έστω για λίγο συνδέουν στο συλλογικό ασυνείδητο το Τέλος με την Επανεκκίνηση του συστήματος...