Νέα εποχή στην εργασία-τηλεργασία

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο Νίκος Μουτσάκης
Ασ. Δικηγόρος Ρόδου

Μία κρίση αποτελεί μια νέα ευκαιρία. Οι νέες κοινωνικοπολιτικές συνθήκες που ανακύπτουν μας δίνουν τη δυνατότητα να αναθεωρήσουμε τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τις καταστάσεις.

Έτσι, κατά την προσαρμογή της Πολιτείας στην εποχή του Κορωνοϊού ήρθε στο προσκήνιο η Τηλεργασία, ως μια μορφή ευέλικτης εργασίας. Αυτός ο τρόπος οργάνωσης της εργασίας είναι νέος για το μεγαλύτερο μέρος της κοινωνίας. Για τον λόγο αυτό χρήζει μιας ανάλυσης.

Τηλεργασία είναι η «μορφή οργάνωσης ή/και εκτέλεσης της εργασίας που χρησιμοποιεί τεχνολογίες πληροφορικής, (…) όπου μια εργασία που θα μπορούσε επίσης να εκτελεστεί στις εγκαταστάσεις του εργοδότη εκτελείται κανονικά εκτός αυτών των εγκαταστάσεων». Κυρίως αφορά την παροχή υπηρεσιών οπότε μπορεί να έχει εφαρμογή στο σύνολο της αγοράς εργασίας. Οι απαρχές της βρίσκονται στη δεκαετία του ‘70, όπου έγινε πρώτη φορά λόγος για την απομάκρυνση από τις παραδοσιακές μορφές εργασίας ενόψει των νέων τεχνολογικών δεδομένων.

Αυτή η νέα κατάσταση γρήγορα βρήκε πολέμιους, ως επί το πλείστον συνδικαλιστικές ομάδες οι εκπρόσωποι των οποίων γρήγορα είδαν τον κίνδυνο της αποξένωσης του εργαζομένου από την οργάνωση που υπερασπίζεται τα δικαιώματά του – ανάλυση που θα ακολουθήσει σε επόμενο άρθρο. Παράλληλα, στη θεωρία του Εργατικού Δικαίου, προβληματισμοί ανέκυψαν όσον αφορά το βαθμό δέσμευσης (ετοιμότητα) του εργαζομένου και τη συνακόλουθη «εισβολή» της εργασίας στη σφαίρα της προσωπικής ζωής του. Ωστόσο, μια περιληπτική αλλά συστηματική κατάταξη των αποτελεσμάτων της τηλεργασίας μπορεί να είναι η ακόλουθη.

Η τηλεργασία σίγουρα αποτελεί ένα μέσο περιορισμού της διασποράς του Κορωνοϊού και προστασίας της υγείας των εργαζομένων. Στη ζωή πολλών εργοδοτών και εργαζομένων μπήκε το τελευταίο δίμηνο. Όμως, μετά το πέρας του υψηλού βαθμού κινδύνου -όποτε και αν αυτό τοποθετείται χρονικά- η μορφή αυτή εργασίας θα παραμείνει σε μεγάλο μέρος της αγοράς.

Ο λόγοι είναι τα πλεονεκτήματα που προσφέρει η τηλεργασία· μείωση του χρόνου μετακίνησης για τους εργαζομένους, λιγότερα λειτουργικά έξοδα για τους εργοδότες, αποσυμφόρηση του οδικού δικτύου, ταχύτητα στις συναλλαγές. Μάλιστα, αυτός ο τρόπος οργάνωσης δεν αφορά μόνο τον ιδιωτικό αλλά και το δημόσιο τομέα, αφού ο τελευταίος διαθέτει το μεγαλύτερο κομμάτι από την πίτα της παροχής υπηρεσιών.

Μόνο θετικά μπορεί να προσδώσει στο σύνολο η δυνατότητα παροχής εργασίας εξ αποστάσεως ή κατ’ οίκον. Αλλά για να απελευθερωθούν οι δυνατότητες αυτές, αναγκαία είναι η νομοθετική ρύθμιση, ώστε να αποφευχθεί η καταστρατήγηση των εργασιακών και των ατομικών δικαιωμάτων. Οι κίνδυνοι που ελλοχεύουν είναι εξίσου αξιοπρόσεκτοι όσο και τα πλεονεκτήματα και μπορούν να κατηγοριοποιηθούν γενικότερα στην προσβολή των ατομικών δικαιωμάτων και ειδικότερα στην προσβολή των εργασιακών δικαιωμάτων των εργαζομένων.

Φυσικά δεν μπορούμε να παραγνωρίσουμε ότι δυνατότητες προσβολής των δικαιωμάτων των εργοδοτών επίσης υφίστανται, καθώς η εργασία σε εγκατάσταση εκτός ορίου ελέγχου του εργοδότη μπορεί να θέσει σε κίνδυνο την ασφάλεια του επιχειρησιακού απορρήτου του ή προσωπικών δεδομένων που διατηρεί η επιχείρηση.

Αφενός, η τηλεργασία στο μεγαλύτερο ποσοστό της αποτελεί και κατ’ οίκον εργασία. Η μεταφορά της δραστηριότητας στην οικία, το χώρο ανάπαυσης, την οικογενειακή εστία μπορεί να αμβλύνει τα όρια μεταξύ προσωπικού χρόνου και εργασίας. Η παροχή της εργασίας μπορεί εύκολα να ξεφύγει από το συμφωνημένο ωράριο ή να μετατραπεί από συνεχές σε σπαστό και γίνεται έτσι ο εργαζόμενος «στρατιώτης της επιχείρησης». Το οκτάωρο της ξεκούρασης ή του ελεύθερου χρόνου καθίσταται ιδιαίτερα ρευστό, αφού ο παρέχων την υπηρεσία του, ένας εκπαιδευτικός ή ένας τραπεζικός υπάλληλος για παράδειγμα, θα εξαναγκάζεται έμμεσα να εργαστεί, ώστε να διεκπεραιώσει κάποια «μικροδουλειά».

Αφετέρου, η εκμετάλλευση, από τον εργοδότη, της πλήρους «τηλε-ετοιμότητας» μπορεί να καταστίσει τον εργαζόμενο δέσμιο των αναγκών της επιχείρησης ανεξαρτήτως ωρών, έχοντας ως αποτέλεσμα τη μετακύληση μέρους του επιχειρηματικού κινδύνου στο πρόσωπο του εργαζομένου, με περαιτέρω νομικές συνέπειες. Επίσης, υπαρκτός είναι ο κίνδυνος της μεταβίβασης μέρους του λειτουργικού κόστους της επιχείρησης στους εργαζόμενους όταν το κόστος για διαδίκτυο, γραφική ύλη ή/και επισκευή υλικού μπορεί να το επωμίζονται οι τελευταίοι.

Συνοψίζοντας, η ανυπαρξία νομοθεσίας που προστατεύει εργαζόμενους και εργοδότες στο καθεστώς της τηλεργασίας θα αναδείξει κινδύνους και για τις δύο πλευρές. Πέρα από ελάχιστες διάσπαρτες διατάξεις στο εθνικό μας δίκαιο και κοινοτικές οδηγίες – πλαίσια, δεν υπάρχει ουσιώδης ρύθμιση του θέματος. Για την ώρα, και όσο διαρκεί η υγειονομική κρίση, οι δυσκολίες ξεπεράστηκαν με την αμοιβαία εμπιστοσύνη που κάλυψε το κενό της εποπτείας.

Δεν γίνεται όμως να λειτουργήσει ομαλά η κοινωνία στις νέες συνθήκες αν το θέμα μείνει αρρύθμιστο, αν δεν προχωρήσει περαιτέρω η διασύνδεση των υπηρεσιών και δεν εξασφαλιστούν οι εργαζόμενοι.