Τα λιμάνια της Ρόδου στο νέο γεωοικονομικό παίγνιο της Μεσογείου

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο Αγαπητός Ξάνθης Αρχιτέκτονας

Ένα από τα ενδιαφέροντα άρθρα που καταγραφήκαν τελευταία είναι για τον βασικό ρόλο των ελληνικών λιμανιών στα γεωπολιτικά παιγνίδια της περιοχής.

Σε μία αναλυτική παρουσία του αρθρογράφου Ηλία Μπέλλου περιγράφονται τα λιμάνια της χώρας όπου οι μεγάλες δυνάμεις με τον ένα ή άλλο τρόπο ελέγχουν, διεκδικούν ή σχεδιάζουν να διεκδικήσουν σημαντικά κομμάτια της λιμενικής επικράτειας, με τη βεβαιότητα όμως της διατήρησης του εθνικού συμφέροντος και δημοσίας ασφάλειας.

Αυτό αναδεικνύει τη μείζονα σημασία της χώρας μας στο γεωπολιτικό παζλ και αφήνει την αυστηρότητα της ύπαρξης της χώρας στη Ν.Α. Μεσόγειο ως ρυθμιστή και προωθητική δύναμη της ανάπτυξης των Δυτικών Βαλκανίων.

Με μία ματιά βλέπουμε ότι σ’ όλο το τόξο του Αιγαίου δεν υπάρχει λιμάνι προς εξέταση, πλην εκείνου της Αλεξανδρούπολης-όχι νησί (για λόγους ενεργειακής παροχής κατάληξης αγωγών από τον Βορρά).

Σε αυτό το παίγνιο, η απουσία αιγαιοπελαγίτικου λιμανιού είναι βέβαιο ότι συνδέεται με το διεθνές καθεστώς των νησιών και δη των θαλάσσιων ζωνών αυτών.

Εμφατικά, η απουσία της Ρόδου με τα πέντε λιμάνια στην αρχαιότητα και τα δύο σημερινά διεθνούς ναυσιπλοΐας, τη σπουδαία της θέση του νησιού ως γέφυρα με τη Μέση Ανατολή και την Αίγυπτο αλλά και την αξιοποίηση των λιμανιών της από πλευράς τουριστικής και θέσεων εργασίας, αφήνει μια πικρή γεύση προοπτικής.

Τα ελληνοτουρκικά προβλήματα αφήνουν βαρύ το αποτύπωμά τους όχι μονό σε επίπεδο εθνικής κυριαρχίας, τεράστιων δαπανών για την άμυνά μας αλλά παράλληλα αφαιρεί βαγόνια από το τρένο της γεωοικονομικής ανάπτυξης της χώρας μας.

Η χρόνια διένεξη μεταξύ των γειτόνων αποτρέπει την κάθε μεγάλη άμεση ξένη επένδυση με τον φόβο του αμφισβητούμενου ιδιοκτησιακού γεωγραφικού καθεστώτος του Αιγαίου στο πλαίσιο των θαλάσσιων διεθνών υπηρεσιών.

Σήμερα που ο κύκλος των διήμερων διερευνητικών επαφών (ξανα)άνοιξε μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας είναι ωφέλιμο να συνυπολογιστούν όλα τα δεδομένα απομακρύνοντας λεονταρισμούς, μεμονωμένες ενέργειες στην έδραση του Διεθνούς Δικαίου και των δικαιωμάτων που απορρέουν από αυτό (και από τα δύο μέρη).

Παρακάτω περιγράφονται ενδεικτικά τα προβλήματα μεταξύ των δύο χωρών, διατυπώνοντας ότι η Αθήνα αναγνωρίζει μόνο το ζήτημα των θαλασσίων ζωνών μεταξύ των δύο χώρων και το θέμα της Κύπρου ως ένα διεθνές ζήτημα.

Εστιαζόμαστε στην αποστρατιωτικοποίηση των νησιών (την οποία επιδεικνύει έντονα η Τουρκία) ως σημείο τριβής, το όποιο μαζί με τις θαλάσσιες ζώνες κτίζουν ένα δυσμενές διεθνές επενδυτικό και αναπτυξιακό κλίμα στο εύρος του Αιγαίου. Γιατί το Αιγαίο έχει σημαντική θέση στη διέλευση των πλοίων από τη Μαύρη Θάλασσα–Κασπία μέχρι και τον Ατλαντικό Ωκεανό.

Οι δυσεπίλυτες διαφορές συμπεριλαμβάνουν:

1. τις θαλάσσιες ζώνες
2. τα όρια του εναέριου χώρου
3. τη στρατιωτικοποίηση των νησιών του Αιγαίου
4. το FIR (Flight Information Region), που ορίζεται από το ICAO
5. ο επιχειρηματικός έλεγχος του ΝΑΤΟ στο Αιγαίο
6. οι γκρίζες ζώνες
7. τα αμφισβητούμενα νησιά του Αιγαίου
8. το ζήτημα του προσφυγικού-μεταναστευτικού και βεβαίως
9. το «Κυπριακό» και το καθεστώς της μουσουλμανικής μειονότητας στη Θράκη.

Για το σχετικό (3), λίγες μόνο λέξεις:

• αφορά τρεις ομάδες νησιών: 1. Λήμνος και Σαμοθράκη, 2. Λέσβος-Χίος-Σάμος-Ικαρία και 3. Τα νησιά της Δωδεκανήσου.

Η Λήμνος και η Σαμοθράκη οφείλουν να είναι αποστρατιωτικοποημένενες (με τους ισχυρισμούς της Τουρκίας) λόγω της Συνθήκης της Λωζάννης (1923) και της μη καταγραφής των νησιών αυτών στη μετέπειτα Συνθήκη του Μοντρέ (1936) μεταξύ Βρετανίας, Ελλάδας και Τουρκίας περί στρατιωτικοποίησης των Στενών (Δαρδανέλλια) για την ασφάλεια της ελεύθερης διέλευσης.

Η δεύτερη ομάδα καταγράφεται σε συνέχεια της Συνθήκης της Λωζάννης (άρθρο 13) περί μερικής αποστρατιωτικοποίησης, όρο που η Ελλάδα εκ των πραγμάτων αυτοάμυνας υπό την απειλή της 4ης Τουρκικής Στρατιάς της Σμύρνης, του λεγόμενου “casus belli” και της εισβολής και κατοχής της Κύπρου από την πλευρά της Τουρκίας αναθεώρησε (σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο περί μιας χώρας που απειλείται η εθνική της κυριαρχία).

Για το σύμπλεγμα της Δωδεκανήσου οι σχετικές διατάξεις περί αποστρατιωτικοποίησης εδράζονται στη Συνθήκη των Παρισίων (1947) όπου τα Δωδεκάνησα παραχωρήθηκαν από την ηττημένη Ιταλία στην Ελλάδα.

Η Ελλάδα αντιτάσσει το επιχείρημα ότι η Τουρκία δεν ήταν τότε ενδιαφερόμενο μέρος (δεν έχει συνεπώς δικαίωμα προβολής αιτιάσεων), ούτε συμμετείχε στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και έχοντας και το δικαίωμα της αυτοάμυνας η Αθήνα αισθανόμενη απειλουμένη και τώρα ιδιαιτέρα με την τουρκική «γαλάζια πατρίδα», ενισχύει αμυντικά το καθεστώς της κυριαρχίας των νησιών της. Προσθετικά, η Τουρκία δεν αναγνωρίζει τα νησιά (υφαλοκρηπίδα) και τα θεωρεί ως γεωλογική επέκτασης της Ανατολίας τα όποια αποτελούν εξάρσεις του βυθού πάνω στη φυσική προέκταση του τουρκικού εδάφους.

Τα λιμάνια της Ρόδου, με τις χιλιάδες προσεγγίσεις από τα κρουαζιερόπλοια σηματοδοτούν μαζί με τον «Κολοσσό» τη σπουδαιότητα του νησιού (διέρχεται ο 28ος μεσημβρινός, όριο του πρόσφατου σημαντικού Σύμφωνου οριοθέτησης της ΑΟΖ, μεταξύ Ελλάδος και Αιγύπτου-που «καταπίνει» το παράνομο εκείνο μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης). Έτσι το τοποθετούν σε προνομιούχα θέση στον χάρτη της γεωπολιτικής του Αιγαίου αλλά και της Ν.Α. Μεσόγειου (προοπτική σύνδεσης ΑΟΖ της Ελλάδας με της Κύπρου).

Η Ρόδος του πρώτου ναυτικού δικαίου, το νησί της ειρήνης και του φωτός, το νησί της σύνδεσης Δύσης και Ανατολής πρέπει να έχει ταυτότητα, όχι μόνο τουριστική αλλά και γεωοικονομική.

Σ’ ένα πολυπολικό κόσμο, ο κάθε τόπος έχει τη δική του γεωγραφική σημασία. Η Ρόδος με το καθαρό βλέμμα στη Θάλασσα έχει το πιο ισχυρό σημείο αναφοράς στη Ν.Α. Μεσόγειο.

Ας το διατυπώσει…για να κερδίσει…

ΥΓ. Ο αρθρογράφος είναι μεταδικατορικός υπότροφος του Πανεπιστημίου Αιγαίου, σε θέματα διεθνών σχέσεων, γεωοικονομίας και αειφόρου ανάπτυξης των νησιών και μέλος του Εργαστηρίου Μεσογειακής Πολιτικής του Τμήματος Μεσογειακών Σπουδών.

1 Μπέλλος, Η. Γεωπολιτικά παιχνίδια με τα ελληνικά λιμάνια, «Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ» (7. Φεβ.2021), σ. 13.