Φώτης Ελιάμος: ο πιο… γλυκός σαντουριέρης της Ρόδου (βίντεο)
ΑΝΑΓΝΩΣΤΗΚΕ 4649 ΦΟΡΕΣ
Ο εγγονός του μεγάλου σαντουριέρη Μιχαήλου Μαχραμά συνεχίζει την παράδοση
Συνέντευξη στη Ροδούλα Λουλουδάκη
Στον γάμο του έκανε μελεκούνια και γλέντι όλες τις μέρες της εβδομάδας σε Κοσκινού και Καλυθιές. Τήρησε την παράδοση, δηλαδή, με την οποία ήρθε σε επαφή αμέσως μόλις γεννήθηκε αφού παππούς του ήταν ο σαντουριέρης, Μιχαήλος Μαχραμάς.
Ο οργανοπαίκτης Φώτης Ελιάμος από τα Κοσκινού έχει δημιουργήσει το όνομά του από τα χρόνια που κουβαλούσε ακόμη το καρεκλάκι του παππού του μέχρι και σήμερα που κι αυτός ταξιδεύει όπου γης τους ήχους του σαντουριού του.
Μου φαίνεται από τα πιο δύσκολα όργανα το σαντούρι, όπως και το κανονάκι, και δεν μπορώ να καταλάβω πώς είναι δυνατόν να μου λέει ότι παίζει «πρακτικά» αυτούς τους δύσκολους σκοπούς που σε ξεσηκώνουν και σε παρασύρουν να χορέψεις.
Στην κουβέντα που ακολουθεί και γίνεται «στου Ηλία», στην πλατεία του χωριού, το οποίο έβγαλε ιστορικούς οργανοπαίκτες, ο εγγονός «της Μαίρης με τα μελεκούνια» μιλάει και για την άλλη του αγάπη, τη ζαχαροπλαστική, μία συζήτηση που θα ακολουθήσει μετά από εκείνη του σαντουριού.
«Ο παππούς μου, από την πλευρά της μητέρας μου της Γαλατείας, ήταν ο σαντουριέρης Μιχαήλος Μαχραμάς, μου λέει. Σαντούρι είχε ακούσει πρώτη φορά από τους παλιούς οργανοπαίχτες και του έκανε μαθήματα ο Παντελής Χατζηπέτρος, από τη Σύμη. Και μετά πανηγύρια, γάμοι, γλέντια. Πήγαινε στον Χατζηπέτρο για μαθήματα με τα πόδια από τα Κοσκινού στην πόλη και τον πλήρωνε όχι με χρήματα, με φαγητό: ψωμί Κοσκινιάτικο, ελιές ... Δύσκολες εποχές, όργανα δεν υπήρχαν για να μελετήσει στο σπίτι.
Έπιανε έναν τενεκέ, τον γυρνούσε ανάποδα, έπιανε δύο ξυλάκια, κι εκεί πάνω έκανε τη μελέτη και την εξάσκηση. Ήτανε η αγάπη που είχε για το όργανο που έβγαινε από μέσα του. Μερακλήδες άνθρωποι που έκαναν χιλιόμετρα με τα πόδια για να φτάσουν να παίξουν στα γλέντια. Στα γλέντια στα Μαριτσά, με τα πόδια πήγαιναν».
Κι εσύ από μικρός μαζί του, πρόλαβες και γνώρισες τους μεγάλους οργανοπαίχτες της εποχής!
Πρόλαβα και γνώρισα κάποιους από τους παλιούς και ειδικά από τα Κοσκινού τον Κώστα Ισκά τον βιολιστή, τον Βάσο Μαχραμά που έπαιζε σαξόφωνο-κλαρίνο, τον Μιχαήλο Μαχραμά στα τύμπανα. Της ίδιας οικογένειας και οι τρεις, ξαδέλφια ήταν όλη η κομπανία. Τελευταία έμαθα ότι ένας πρόγονος, ο προπάππους του πάππου μου ο Αραπάς, έπαιζε τσαμπούνα.
Αυτό το έμαθα τελευταία από κάποιες έρευνες που έχουμε κάνει μαζί με άλλα παιδιά, για τις ρίζες της παράδοσης. Ένας ψηλός, αρχοντάνθρωπος ήταν ο παππούς μου ο Μιχαήλος που γύρισε όλο τον κόσμο με το σαντούρι του, σε διάφορες αποστολές με το θέατρο της Νέλλης Δημόγλου. Βιολί ο Κώστας Ισκάς και χορευτές ο Απόστολος Παπαϊγνατίου, ο Γιώργος Ισκάς... Λεβέντες στην εμφάνιση και την ψυχή. Άλλη χάρη, άλλοι άνθρωποι. Τελευταία υπάρχει πάλι μια νεολαία που ασχολείται, που το ψάχνει με την παράδοση.
Τώρα βγαίνεις κι εσύ εκτός χώρας με το σαντούρι σου, πώς έγινε όμως η πρώτη επαφή; Από μικρός σου άρεσε αυτό το όργανο;
Από μωρό αυτός ο ήχος του σαντουριού ήταν οικείος για εμένα. Το σπίτι μου απέναντι από του παππού τον άκουγα να παίζει, κι όσο μεγάλωνα αγαπούσα τον παππού, αγαπούσα και το σαντούρι κι ήμουν κοντά του συνέχεια. Πήγαινα στα πανηγύρια και στους γάμους μαζί του και του κουβαλούσα το καρεκλάκι. Τότε οι γάμοι κρατούσαν μέρες!
Στα μελεκούνια, στα κρεβάτια, στο ντύσιμο του γαμπρού και της νύφης την Κυριακή. Έγινα μέλος της ορχήστρας. Παλιά στα Κοσκινού όποιος έκανε γάμο τα χρήματα δεν τα υπολόγιζε. Όποιος χόρευε έβαζε το χέρι στην τσέπη και πετούσε ό,τι έβγαινε. Κι εγώ ήμουνα ο κυνηγός για να τα ρίξω στην κούτα μέσα. Μετά πηγαίνανε στο μίνι μάρκετ του Βάσου που έπαιζε κλαρίνο-σαξόφωνο για να μοιράσουν τα λεφτά. Άδειαζαν την κούτα πάνω στον πάγκο και γέμιζε ο πάγκος.
Εμένα τον μικρό, τον κυνηγό που λέγαμε, μου δίνανε χίλιες δραχμές όταν ο πατέρας μου μού έδινε χαρτζιλίκι για την ημέρα 50 δραχμές. Βγάζανε πολλά χρήματα τότε οι οργανοπαίχτες. Δούλευαν με τα ενισχυτάκι που είχε κάθε οργανοπαίκτης πάνω του, το μικρό ηχιάκι που κρέμαγαν πάνω τους για να πάρουν τη νύφη και τον γαμπρό μέχρι την εκκλησία και να ακούγονται τα όργανα. Στην αυλή της εκκλησίας έβαζαν τα ηχιάκια πάνω στο παράθυρο της εκκλησίας και γίνονταν οι χοροί.
Μοιάζετε και στο παίξιμο με τον παππού σου; Ήταν αυτός ο πρώτος σου δάσκαλος;
Ξεκίνησα μαζί του. Ο παππούς έπαιζε πρακτικά, με το αυτί που λέμε εμείς οι μουσικοί. Ξέρω και μουσική, αλλά μέχρι σήμερα κι εγώ παίζω πρακτικά, έτσι όπως συνήθισα με τον παππού μου. Εκείνος με δίδαξε, αλλά όχι για πολύ γιατί δεν είχε υπομονή. Με το παραμικρό λάθος μού φώναζε ενώ κι εγώ είχα το θάρρος με τον παππού κι εκεί κάπου σταματούσε το μάθημα. Άνοιγα την πόρτα κι έφευγα, γυρνούσα σπίτι. Ο πατέρας μου, κατάλαβε ότι πρέπει να με βάλει σε ωδείο και πράγματι μ’ έβαλε στο Δημοτικό Ωδείο με δάσκαλο τον Τάσο Διακογιώργη, από τα Μαριτσά.
Ο Τάσος Διακογιώργης, ήταν ο καλύτερος σαντουριέρης στην Ελλάδα. Δεν ζει πια, αλλά τα έργα του είναι μεγάλα. Όλοι τον ακούμε, στου Ξυλούρη τα τραγούδια παίζει μέσα, στο Άξιον Εστί του Θεοδωράκη… Όταν έφυγε για την Αθήνα ο Πολιτιστικός Σύλλογος Κοσκινού την περίοδο που ο πατέρας μου Γιάννης Ελιάμος ήταν πρόεδρος, ίδρυσε τμήμα εκμάθησης παραδοσιακών οργάνων και τότε δάσκαλός μου ήταν ο Ανδρέας Γεωργαράς, με τον οποίο ήμουν και το μεγαλύτερο διάστημα. Δηλώνω οργανοπαίχτης κι όχι μουσικός. Κρατάω το παραδοσιακό παίξιμο. Σιγά-σιγά ξεκινήσαμε να παίζουμε με τον παππού μου στο θέατρο της Δημόγλου. Δύο σαντούρια μαζί. Μεγάλη εμπειρία, μεγάλο σχολείο για εμένα.
Σήμερα είσαι περιζήτητος, αλλά ηχογραφείς κιόλας. Στην ηλεκτρονική μορφή της «Ροδιακής» μάς παίζεις τον Κοσκινιάτικο σκοπό «Γαλανό μου ζουμπουλάκι», αλλά ηχογραφείς κι από τα παλιά! Τι ακριβώς κάνεις;
Ηχογραφώ στο αρχείο ελληνικής μουσικής για τα Δωδεκάνησα για χωριά και νησιά που χρειάζονται σαντούρι. Πολλές φορές προσπαθούμε να αντιγράψουμε τις ηχογραφήσεις που έκαναν οι παλιοί οργανοπαίχτες και είναι δύσκολο.
Η τελευταία ηχογράφηση που έχω κάνει είναι στις Καλυθιές. Προσπαθήσαμε να αντιγράψουμε τον Φλεβάρη.
Ακόμα και το λάθος αυτών των μεγάλων οργανοπαιχτών έχει πάρει αξία κι εμείς πρέπει να το αντιγράψουμε κι αυτό γιατί είναι πολύτιμο πια κι έτσι το ξέρει ο κόσμος. Επίσης παίζω με τον Στράτο Τσιρακάκη. Είναι ένα φάρμακο η μουσική. Παίζεις και ταξιδεύεις. Έξι μήνες που δεν παίζαμε λόγω κορωνοϊού, μου έλειψε πολύ. Χαίρομαι που τελευταία μαθαίνουν σαντούρι νέα παιδιά. Σε πολύ καλό επίπεδο είναι η κόρη του παπα-Ευθύμιου, για παράδειγμα, η οποία παίζει και τραγουδά.
Είσαι όμως και ζαχαροπλάστης όπου κι εδώ υπάρχει παράδοση: η γιαγιά σου ήταν η Μαίρη με τα μελεκούνια!
Είμαι ζαχαροπλάστης παραδοσιακός, επίσης. Μου άρεσε ότι μπορούσα να τα συνδυάσω. Η ζαχαροπλαστική δεν μου έκοβε την αγάπη μου. Την παράδοση την αγαπώ και στη ζαχαροπλαστική. Παραδοσιακές γεύσεις. Η βάση είναι η παράδοση σε μοντέρνες φόρμες. Φρέσκο γάλα, φρέσκες κρέμες. Πράγματι η γιαγιά μου ήταν η Μαίρη Ελιάμου, με τα μελεκούνια.
Πες μου για τον Πατριάρχη Βαρθολομαίο, όταν σε άκουσε και σου πρότεινε να σε πάρει στο Φανάρι!
Είχε έρθει ο Πατριάρχης στο Καστελλόριζο όπου είχα πάει να παίξω, με άκουσε και ήθελε να με πάρει στο Φανάρι, με έξοδα του Πατριαρχείου να κάνω μαθήματα στο κανονάκι και βυζαντινής μουσικής! Δεν το έκανα. Όταν έπαιζα στη Δημόγλου με τον παππού, γύρναγα στο μαγαζί και δούλευα στη λάντζα του εστιατορίου της οικογένειάς μου, μέχρι τις 3 τα ξημερώματα, αλλά δεν μας έλειψε τίποτα. Η μουσική είναι αγάπη, όλα είναι αγάπη.
Τι ωραίο να υπάρχουν συνεχιστές, σκέφτομαι. Και την κόρη του, έξι μηνών μωρό σήμερα, σαντούρι τη βάζει να ακούει. Λέτε;
Ακολουθήστε τη Ροδιακή στο Google News
