Άτομο με ψυχική διαταραχή μέσα στην οικογένεια

Μαρία Καρίκη

Η ψυχική υγεία και οι κανόνες της εξακολουθούν μέχρι σήμερα να αποτελούν ένα «δύσκολο» ζήτημα για πολλούς ανθρώπους.

Λίγο η άγνοια, λίγο η προκατάληψη, λίγο ο φόβος για το «χειρότερο» σενάριο κάνουν πολλούς να τρομάζουν, να πανικοβάλλονται ή αντίθετα να το υποτιμούν. Η εξοικείωσή μας με τους όρους και τα απαιτούμενα της ψυχικής υγείας θα έπρεπε να είναι μέρος μιας ευρύτερης κουλτούρας που προάγεται τόσο από την οικογένεια όσο και από το σχολείο.

Δυστυχώς, δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο… Ο περισσότερος κόσμος έρχεται σε επαφή με την ψυχική του υγεία, όταν την αισθάνεται ότι απειλείται ή όταν ήδη έχει αρχίσει να καταρρέει. Συσσωρεύουμε, καταπιέζουμε, προσπερνάμε και νομίζουμε ότι όλα είναι «καλά».

Είναι πράγματι, έτσι, όμως; Ή μια μέρα κάτι συμβαίνει τόσο έντονα ή σοβαρά, που αναρωτιόμαστε τι έγινε «ξαφνικά»; Αυτό το «ξαφνικά» όμως μπορεί να μην είναι καθόλου «ξαφνικά», αλλά να δουλεύει μέσα μας, ίσως και ερήμην μας, για πολύ καιρό, Και δεν χρειάζεται να συμβεί απαραίτητα σε εμάς, αλλά ίσως και σε κάποιο πρόσωπο γύρω μας συγγενικό ή φιλικό. Σε αυτή την περίπτωση έχουμε τη δυνατότητα να παρατηρήσουμε τον άνθρωπό μας και να εντοπίσουμε τις πιθανές αλλαγές του.

Αρχικά, μπορεί να μας φαίνονται «παράξενα» κάποια πράγματα που λέει ή που κάνει ή να αισθανόμαστε ότι δεν είναι πια ο ίδιος που γνωρίζαμε. Ο τρόπος που θα χειριστούμε μια τέτοια κατάσταση, ο τρόπος που και εμείς με τη σειρά μας θα του φερθούμε θα παίξει ρόλο στο πόσο και ο ίδιος θα καταλάβει τι του συμβαίνει (ως αντανάκλαση).

Θα είμαστε υποστηρικτικοί, με κατανόηση, με σεβασμό στη «φάση» που περνάει ή θα είμαστε αδιάφοροι ή και ειρωνικοί και επικριτικοί. Υπάρχουν περιπτώσεις, όπου η ψυχική διαταραχή δεν αναγνωρίζεται από την αρχή από την οικογένεια.

Είτε γιατί το άτομο που νοσεί δεν μιλάει, δεν εκφράζεται, είτε γιατί οι γύρω του αποδίδουν σε άλλες αιτίες τη συμπεριφορά του. Μέχρι να καταλήξουν οι συγγενείς ότι κάτι «σοβαρό» συμβαίνει μπορεί να προηγηθούν καβγάδες, αλλά και διάφοροι άστοχοι «χαρακτηρισμοί». Οφείλουμε όλοι μας να έχουμε τον νου μας. Κάποιες φορές τα πράγματα δεν είναι όπως φαίνονται. Δεν είναι ένα πείσμα, μια παραξενιά, μια απλή αντιδραστικότητα ή θυμός που θα περάσει. Όταν κάποιες συμπεριφορές επιμένουν και αρχίζουν να μοιάζουν υπερβολικές ή ακατονόητες, τότε ίσως θα έπρεπε να προβληματιστούμε διαφορετικά. Τι παρατηρούμε σε τέτοιες περιπτώσεις;

Αρχικά αναζητούμε τυχόν αλλαγές στις συνήθειες του ανθρώπου (ξαφνικές, πολύ διαφορετικές από τις μέχρι πρότινος γνώριμες). Επίσης, διερευνούμε αν υπάρχει μια απόσυρση, μια τάση απομόνωσης τελευταία ή αντίθετα μια υπερδραστηριότητα και υπερένταση.

Ο τρόπος που μιλάει, οι λέξεις που χρησιμοποιεί, τα θέματα που επιλέγει είναι εξίσου σημαντικοί δείκτες αν θέλουμε να διερευνήσουμε αυτό που μας φαίνεται «διαφορετικό».

Επιμένει στα ίδια και στα ίδια, είναι συνέχεια αρνητικός, συμμετέχει ή είναι αδιάφορος, παθητικός; Αν χρειαζόμαστε επιπλέον βοήθεα, μπορούμε να απευθυνθούμε σε φίλους ή συντρόφους του ανθρώπου αυτού ώστε να διασταυρώσουμε τις ανησυχίες μας. Ο στόχος δεν είναι να γίνουμε εμείς οι ειδικοί, ούτε φυσικά να βάλουμε κάποιου είδους «ετικέτα» στο άτομο που θέλουμε να βοηθήσουμε!

Το ζητούμενο είναι να εντοπίσουμε (εμπειρικά) έγκαιρα μια ψυχική διαταραχή σε κάποιον που γνωρίζουμε καλά και αγαπάμε, προκειμένου να τον ενθαρρύνουμε να αναζητήσει τη βοήθεια που χρειάζεται. Πολλοί άνθρωποι, όταν αρχίζουν και αισθάνονται ότι κάτι αλλάζει μέσα τους ή όταν τους συμβαίνουν διάφορα ψυχοσωματικά μπορεί να θεωρήσουν ότι δεν είναι τίποτα ή ότι αντέχουν ακόμη.

Όσο πιο νωρίς γίνει μια παρέμβαση, τόσο πιο γρήγορα μπορεί να τεθεί μια ψυχική κατάσταση «υπό έλεγχο» και να μην ξεφύγει αρκετά. Είτε, λοιπόν, υπάρχει άρνηση, είτε αναβλητικότητα, είτε συγκάλυψη από μέρους των ανθρώπων που ουσιαστικά μέσα τους υποφέρουν, τα αγαπημένα πρόσωπα γύρω τους μπορούν να λειτουργήσουν ως «καθρέφτες» και να τους επισημάνουν με αγάπη, σεβασμό και διάθεση κατανόησης και στήριξης ότι τον τελευταίο καιρό αντιλαμβάνονται ότι κάτι συμβαίνει που ίσως τους ανησυχεί…