Παιδιά και έφηβοι σε απόγνωση

Rodiaki NewsRoom

Της
Βιρβιδάκη Ιφιγένειας
στο «Βήμα»

Ανησυχητικά αυξάνεται το φαινόμενο των αυτοτραυματισμών και των τάσεων αυτοκτονίας στις μικρές ηλικίες, πρόβλημα που επιδεινώθηκε κατά τη διάρκεια της πανδημίας

Ανησυχητική αύξηση παρουσιάζει τον τελευταίο καιρό ο αριθμός παιδιών και εφήβων που παρουσιάζουν αυτοκτονικές τάσεις ή καταφεύγουν σε αυτοτραυματισμούς. Το φαινόμενο έχει πάρει διαστάσεις τόσο στη χώρα μας όσο και σε ολόκληρο τον κόσμο.

Μάλιστα, σύμφωνα με σχετικές μελέτες τα πράγματα επιδεινώθηκαν κατά τη διάρκεια της πανδημίας και των lockdowns.

Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι ανά τρεις ημέρες δύο παιδιά καλούσαν την Εθνική Τηλεφωνική Γραμμή για τα Παιδιά SOS 1056 ή έστειλαν μήνυμα στο CHAT1056 το πρώτο εξάμηνο του 2022, σύμφωνα με στοιχεία του «Χαμόγελου του Παιδιού», εκφράζοντας την πρόθεσή τους να βλάψουν τον εαυτό τους και να αυτοκτονήσουν με ποικίλους τρόπους.

Στην πλειονότητά τους ήταν κορίτσια, και μάλιστα εφηβικής ηλικίας, και οι ώρες που επικοινωνούσαν κυρίως ήταν οι πρώτες πρωινές.

Προβλήματα μέσα στην οικογένεια
Οπως μας είπε ο ψυχολόγος, συντονιστής του Εθνικού Κέντρου για τις Εξαφανίσεις και τα Παιδιά Θύματα Εκμετάλλευσης, του Οργανισμού «Χαμόγελο του Παιδιού», κ. Στέφανος Αλεβίζος, στην κατηγοριοποίηση αυτή συμπεριλήφθηκαν οι περιπτώσεις που τα παιδιά όχι απλώς ανέφεραν ότι θέλουν να κάνουν κακό στον εαυτό τους αλλά είχαν και συγκεκριμένο σχέδιο για το πώς θα το πράξουν.

Ολα τα παιδιά που ζήτησαν βοήθεια πλαισιώθηκαν από ψυχολόγο και έγιναν οι απαραίτητες επικοινωνίες με το οικογενειακό τους περιβάλλον και τις αρμόδιες αρχές προκειμένου να σωθούν – κάτι το οποίο επετεύχθη.

Πολύ σημαντικό, όπως μας είπε ο κ. Αλεβίζος, ήταν ότι τα παιδιά αυτά έκαναν την κίνηση να επικοινωνήσουν με το «Χαμόγελο». «Εκαναν ένα βήμα να εξωτερικεύσουν το συναίσθημα και τις σκέψεις τους – μέσα σε αυτό το βήμα εμπεριέχεται και το αίτημα «βοηθήστε με».

Οι αφορμές που ώθησαν τα παιδιά να σκεφθούν να βλάψουν τον εαυτό τους ήταν σε πρώτο επίπεδο προβλήματα (συγκρούσεις και εντάσεις) μέσα στην οικογένεια και σε δεύτερο επίπεδο προβλήματα εκφοβισμού που βίωναν είτε στο φυσικό περιβάλλον είτε στο διαδικτυακό.

Υπήρχε και μια τρίτη κατηγορία: παιδιά που βίωναν κακοποίηση ή παραμέληση στο σπίτι τους. Πρέπει να σημειωθεί όμως ότι σε όλες τις περιπτώσεις τα παιδιά είχαν δυσκολία επικοινωνίας με τις οικογένειές τους.

Σωματικός και συναισθηματικός πόνος
Μια άλλη μορφή κινδύνου που απειλεί τα παιδιά είναι ο αυτοτραυματισμός, το κόψιμο ή χάραγμα δηλαδή συνήθως με αιχμηρό αντικείμενο του ίδιου του σώματός τους. Πρόκειται για τελείως διαφορετικό φαινόμενο από την τάση αυτοκτονίας.

Το παιδί, στην περίπτωση αυτή, δεν θέλει να χάσει τη ζωή του, θέλει να προκαλέσει στον εαυτό του μεγαλύτερο πόνο, σωματικό στην περίπτωση αυτή, από τον συναισθηματικό που βιώνει για οποιονδήποτε λόγο.

«Το ανησυχητικό» επισημαίνει ο κ. Αλεβίζος «είναι πως πρόκειται για μια ιδιαίτερα εθιστική συμπεριφορά». Αυτό σημαίνει ότι δύσκολα το παιδί θα τη σταματήσει και πολύ εύκολα θα επανέλθει σε αυτήν όταν αντιμετωπίσει στο μέλλον ξανά μια προβληματική κατάσταση.

Και στην περίπτωση αυτή, το οικογενειακό περιβάλλον (με τη συνεργασία και υποστήριξη ειδικών) είναι αυτό που μπορεί να βοηθήσει. Το κλειδί είναι να αναπτυχθούν τέτοιοι δίαυλοι επικοινωνίας μέσα στην οικογένεια ώστε το παιδί να μη χρειάζεται να καταφεύγει σε άλλους τρόπους για να ανακουφίσει τον πόνο του.

Οι δίαυλοι αυτοί όμως, όπως συμβουλεύουν οι ειδικοί, πρέπει να είναι ουσιαστικοί και κυρίως να μην εμπεριέχουν κριτική ή ακύρωση των συναισθημάτων του παιδιού, γιατί κάτι τέτοιο θα το απέτρεπε από το να εκφράσει με ασφάλεια τα συναισθήματά του.

Οι επιπτώσεις των lockdowns
Το τι ρόλο έχει παίξει η πανδημία και οι καραντίνες και στα δύο αυτά φαινόμενα είναι ένα μεγάλο ερωτηματικό. Στη Βρετανία όπου έχει μελετηθεί το θέμα υπάρχουν ήδη κάποια συμπεράσματα.

Σύμφωνα με ευρήματα του οργανισμού υποστήριξης Shout (ο οποίος δέχεται γραπτά μηνύματα από άτομα που αναζητούν βοήθεια), που δόθηκαν στη δημοσιότητα στη διάρκεια της «Εβδομάδας παιδικής ψυχικής υγείας», το ποσοστό των παιδιών που χρησιμοποίησαν τις υπηρεσίες του οργανισμού το 2021 αυξήθηκαν κατά 47% από το 2019, με αυξανόμενο τον ρυθμό όσων ζήτησαν βοήθεια για αυτοκτονικές τάσεις ή αυτοτραυματισμό.

Πιο συγκεκριμένα: το 9% των συνομιλιών με παιδιά ηλικίας 13 και κάτω το 2021 αφορούσε αυτοκτονία (αύξηση 29% από το 2019), ενώ το 5% των συνομιλιών με παιδιά ηλικίας 13 ετών και κάτω το 2021 αφορούσε αυτοτραυματισμό (αύξηση 17% από το 2019).

Όπως επισημαίνει ο σύμβουλος ψυχίατρος δρ Ritu Mitra, «οι ομάδες μας βλέπουν τις καταστροφικές επιπτώσεις που έχει η πανδημία στην ψυχική υγεία των παιδιών και των νέων μας. Είναι βαθιά ανησυχητικό πόσοι περισσότεροι νέοι αυτοτραυματίζονται ή αισθάνονται ότι η αυτοκτονία είναι η μόνη επιλογή».

Παράλληλα, σύμφωνα με στοιχεία που παρουσιάστηκαν σε εκπομπή του BBC ο αριθμός των παιδιών 9-13 ετών που έκαναν εισαγωγή σε βρετανικά νοσοκομεία έχοντας αυτοτραυματιστεί αυξήθηκε: ενώ ήταν 221 την περίοδο 2013-2014 έφτασαν τα 508 την περίοδο 2019-2020.

Ο αυτοτραυματισμός στο Instagram
Σε έρευνα που δημοσιεύθηκε πριν από έναν περίπου χρόνο στο «International Journal for the Advancement of Counselling», η Αμάντα Τζιορντάνο, αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο της Τζόρτζια, και η ομάδα της μελέτησαν την παρουσία φαινομένων αυτοτραυματισμού στο Instagram, τις τάσεις των σχετικών hashtags και τη σχέση τους με αντίστοιχα που φανερώνουν ψυχική κατάσταση ή ασθένεια (κατάθλιψη, αυτοκτονία, ανησυχία, πανικός, εξάρτηση κ.λπ.).

Πάνω από 1.200.000 χρήστες του κοινωνικού μέσου είχαν προβεί μέσα σε έναν χρόνο, το 2018, σε αυτοτραυματισμό!

Σημαντικό είναι επίσης το γεγονός ότι διαπίστωσαν ραγδαία αύξηση στη διάρκεια του έτους: οι 58.000 εικόνες με hashtags που είχαν σχέση με αυτοτραυματισμό του Ιανουαρίου, έγιναν 68.000 τον Φεβρουάριο και έφτασαν τις 112.000 τον Δεκέμβριο!

«Είμαι εδώ για εσένα»
Είναι ιδιαίτερα σημαντικό οι γονείς, σύμφωνα με «Το Χαμόγελο του Παιδιού», να μην αφήνουν το άγχος, την κατάθλιψη και τις αρνητικές σκέψεις να πάρουν το έλεγχο στη συμπεριφορά του παιδιού τους.

ε όλους τους ανθρώπους συμβαίνει απλώς να μην έχουν κέφια. Οταν όμως αυτή η κατάσταση επιμένει για μήνες, τότε είναι που οι γονείς θα πρέπει να διευκολύνουν το παιδί να τη χειριστεί. «Είμαι εδώ για εσένα».

«Με ενδιαφέρει να ακούσω τι σου συμβαίνει». Πολλές φορές δεν χρειάζεται να δώσουν συμβουλές, απλώς να ακούσουν τι έχει να τους πει το παιδί.

– Να παίρνουν σοβαρά οποιαδήποτε δήλωση αυτοκτονίας ή αυτοκαταστροφικής συμπεριφοράς και να αποφύγουν να ερμηνεύουν τέτοιες συμπεριφορές ως εφηβικές υπερβολές ή θεατρινισμούς.

– Να συμβουλεύσουν τον έφηβο / την έφηβη να μην έχει υπερβολικές απαιτήσεις από τον εαυτό του. Η αυτοεκτίμηση, η αυτοπεποίθηση και η καλή αυτοεικόνα είναι η καλύτερη αντιμετώπιση σε αυτοκτονικές σκέψεις.

– Να παροτρύνουν το παιδί στον αθλητισμό. Ακόμα και η ήπια άθληση μπορεί να σταματήσει τις αυτοκτονικές σκέψεις.

– Να αναζητήσουν άμεσα επαγγελματική βοήθεια. Το θέμα της αυτοκτονίας είναι τόσο δύσκολο και σύνθετο που δεν αρκούν μόνο η αγάπη και το ενδιαφέρον. Θα πρέπει άμεσα να αναζητηθεί επαγγελματική βοήθεια, και να εμπιστευθούν τον θεραπευτή ή τη θεραπεύτρια. Τα αποτελέσματα της θεραπείας δεν είναι άμεσα ορατά.