Καστελλόριζο 13 Σεπτεμβρίου 1943 - Μικρό χρονικό

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο
Εμμανουήλ Ν. Κολεζάκης
Πρόεδρος της Ένωσης Ροδίων Αθηνών-Πειραιώς

Ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος βρίσκει το Καστελλόριζο με αισθητά μειωμένο πληθυσμό, ο οποίος υποδέχθηκε ενθουσιωδώς τους Άγγλους κομμάντος που αποβιβάσθηκαν στο νησί την αυγή της 24ης Φεβρουαρίου 1941.

Παρ’ όλα αυτά, οι σύμμαχοι έφυγαν και γύρισαν πάλι οι Ιταλοί. Σύμφωνα με το βιβλίο του Κυριάκου Χονδρού «Καστελλόριζο» τα γεγονότα έχουν ως ακολούθως: μετά τη συνθηκολόγηση της Ιταλίας, (8 Σεπτεμβρίου 1943) κάποιες από τις στρατιωτικές δυνάμεις Δωδεκανήσου παραδόθηκαν στους Γερμανούς (και βρήκαν τραγικό θάνατο) και άλλες δήλωσαν πίστη στο συμμαχικό καθεστώς.

Το βρετανικό στρατηγείο Μέσης Ανατολής, κατά διαταγή του πρωθυπουργού της Βρετανίας Ουίνστον Τσώρτσιλ που θεωρούσε το Καστελλόριζο, όπως και τα υπόλοιπα νησιά Ρόδο, Κω, Λέρο σημαντικό στρατηγικό στόχο, έστειλε δυνάμεις καταδρομών που εισέβαλαν στο Καστελλόριζο. Οι Ιταλοί στο Καστελλόριζο, καθ’ όλη τη χρονική περίοδο, κατασκεύασαν μια σειρά από στρατιωτικές εγκαταστάσεις ανάμεσα στις οποίες και η τοποθέτηση ναρκών, οι οποίες θα οδηγούσαν στο ακρωτηριασμό μελών των κατοίκων της νήσου ή ακόμα και στον θάνατό τους. Διοικητής της φρουράς και κυβερνητικός επίτροπος ήταν ο λοχαγός του πεζικού Augusto Rossi.

Στις 9 Σεπτεμβρίου 1943, μία ημέρα μετά την ανακωχή, δύο βρετανικά ανθυποβρυχιακά σκάφη πλησιάζουν τον όρμο του Αγίου Στεφάνου. Οι Ιταλοί, μόλις αντιλαμβάνονται την πορεία των πλοίων βάλουν με μυδραλιοβόλα εναντίον τους. Οι Βρετανοί, πιο ψύχραιμοι από τους Ιταλούς, επιδιώκουν διάλογο μαζί τους και το πετυχαίνουν. Οι Ιταλοί εν τω μεταξύ, ειδοποιούν τη Ρόδο για τα γεγονότα του πολέμου και λαμβάνουν εντολή για την απόβαση των Βρετανών. Την επόμενη ημέρα, τα πλοία αποβιβάζουν 50 κομμάντος και 20 περίπου αξιωματικούς.

Στις 13 του ίδιου μήνα το αντιτορπιλικό «Παύλος Κουντουριώτης» εισέρχεται στο λιμάνι μεταφέροντας 200 στρατιώτες (Ινδούς) καύσιμα και άλλα εφόδια. Το «Π. Κουντουριώτης», καθώς και άλλα ελληνικά πλοία, συνεχίζει να μεταφέρει στρατιώτες και πολεμικό υλικό. Εν τω μεταξύ τις κινήσεις αντιλαμβάνεται γερμανικό κατασκοπευτικό αεροσκάφος, που εκτελούσε καθημερινές πτήσεις πάνω από το Καστελλόριζο. Το μεγάλο κακό δεν άργησε να έρθει.

Στις 17 του ίδιου μήνα, 16 αεροσκάφη τύπου stuka βομβαρδίζουν τον οικισμό του νησιού με βόμβες των 1.000 λιβρών. Σκοτώνονται 20 περίπου Καστελλοριζιοί και άλλοι τόσοι Ιταλοί. Τα σπίτια του νησιού, άλλα τινάζονται στο αέρα, και άλλα καίγονται.
Οι Γερμανοί, οι οποίοι συνέχισαν τον βομβαρδισμό επί ένα μήνα, κατέστρεψαν σχεδόν ολόκληρο τον οικισμό, τον εμπορικό και αλιευτικό στόλο το λιμάνι, το βρετανικό αρχηγείο τον ραδιοτηλέγραφο και άλλες υποδομές.

Ο Βρετανός διοικητής δίνει εντολή στους 1.100 περίπου κατοίκους να φύγουν προσωρινά από το Καστελλόριζο. Το νησί εκκενώνεται εντελώς από τους κατοίκους. Αρχικά μεταφέρονται στις απέναντι τουρκικές ακτές, από εκεί στην Κύπρο ύστερα σε στρατόπεδα προσφύγων στο Νουζεϊράτ της Γάζας. Εκεί θα συναντήσουν και άλλους πρόσφυγες από τα υπόλοιπα Δωδεκάνησα.

Οι Βρετανοί εγκαθιστούν στο νησί σταθμό ανεφοδιασμού για τον δικό τους στόλο.
Μόνο η κυρά της Ρω παρέμεινε. Η κυρά της Ρω εκεί θα προσέφερε υπηρεσίες σε στρατιώτες του Ιερού Λόχου. Με «δυνατή φωνή και γοργή περπατησιά», δεν εγκατέλειψε ποτέ το νησί, ακόμα και τότε, όταν το Καστελλόριζο, που βομβαρδίστηκε, το 1943, ερήμωσε σχεδόν από τους κατοίκους του, εκ των οποίων οι περισσότεροι εξαναγκάστηκαν να πάρουν το δρόμο της προσφυγιάς, όπως προείπαμε.