Α. Ξάνθης: Κάποιοι στοχασμοί για την αποκατάσταση του Εθνικού Θεάτρου της Ρόδου

Rodiaki NewsRoom

Γράφει o Αγαπητός Ξάνθης
Αρχιτέκτονας και τ. Δ/ντης του ΕΟΤ

Την 1η Νοεμβρίου του 2020, γράφω άρθρο για το Εθνικό Θέατρο, στη φιλόξενη εφημερίδα σας με τίτλο «Το Εθνικό Θέατρο Ρόδου στο Πολιτιστικό Επίκεντρο».

Κρατάω δυο παραγράφους από το τότε άρθρο
«Το Θέατρο παραμένει σε προβληματική εμφάνιση ταπεινώνοντας όλο εκείνο το μεγαλείο που έχει μέσα στο ¨σώμα¨ του».

«Η ευχή μου είναι η δική μου «γενιά» να απολαύσει το πρώτο θεατρικό έργο μετά από μια και πλέον εικοσαετία ώστε να αποκατασταθεί η πολιτιστική τάξη πραγμάτων στον τόπο. Το οφείλουμε στα παιδιά μας, που προσμένουν έναν καλύτερο και ανιδιοτελή κόσμο»

Ορμώμενος από αυτές τις δύο παραγράφους και την εξαγγελία περί σύντομης δημοπράτησης του εμβληματικού έργου του Εθνικού Θεάτρου της Ρόδου, θέλω να καταθέσω δύο αυθόρμητες σκέψεις:
Α. Το έργο αναδεικνύει την αίγλη της πολιτιστικής διαδρομής του νησιού και αποσπά τη μελλοντική θέση του νησιού στο χώρο της τέχνης στην ευρύτερη περιοχή της Μεσόγειου αλλά και του πολιτισμικού τουρισμού γενικότερα. Προσδίδει μια υπεράξια στο Μαντράκι, σε μια «λεωφόρο» που δεσπόζουν όλα τα βασικά κτήρια κατοχής της Ρόδου από τους τότε φασίστες Ιταλούς.

Β. Τα κτήρια αυτά έχουν αποκτήσει πλέον μια χρηστικότητα δημόσιας εμβέλειας που απεικονίζουν τη μεταπολεμική περίοδο του νησιού και μάλιστα βρίσκουμε τα δύο κύρια μέγαρα, ήτοι: το Δημαρχείο και την έδρα της περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου, ουσιαστικά μιλάμε για την τωρινή διοίκηση όπως και επί ιταλοκρατίας.

► Ο διάλογος που μπορεί να αναπτυχθεί είναι η μετατροπή έργων που κατασκευάστηκαν από τα χέρια των κατακτητών (αλλά με το αίμα των κατακτημένων) σε κτήρια που σήμερα κρίνονται αναγκαία για την έκφραση του δικού μας πολιτιστικού και λειτουργικού στοιχείου.

Μάλιστα, στις πολλές ιστορικές περιγραφές αναλύονται διεξοδικά οι Ιταλοί αρχιτέκτονες αυτών των κτηρίων, τα όνομα που είχαν σύμφωνα με την ιταλική κατοχή και το σπουδαιότερο επισημαίνεται σήμερα, η λαμπρότητα που δείχνουν ή έστω αυτή που σήμερα εμείς αντιλαμβανόμαστε.

Το δίλημμα της μετάχρησης έργων που ανοικοδομήθηκαν σε περιόδους δύσκολες, δείχνει και το βήμα που μπορεί να κατευθυνθεί (το δίλημμα) επιλέγοντας αυτό που μπορεί να φανεί έντονα για το δημόσιο όφελος.
Σίγουρα το δημόσιο όφελος έχει διάφορες εκφάνσεις ανάλογα το χρόνο αλλά και το πολιτικοκοινωνικό καθεστώς.

Όλα τα κτήρια στο Μαντράκι εξέφρασαν κάποτε το δημόσιο όφελος κάτω από τον «μπότα» του Μουσολίνι. Όμως η δυνατότητα των κτηρίων να λαμβάνουν άλλες χρήσεις και να προσαρμόζονται στις κοινωνικοπολιτικές απαιτήσεις του χρόνου είναι και η μαγεία της αρχιτεκτονικής. Με ένα μολύβι-ραβδάκι, ο μάγος αρχιτέκτονας μετατρέπει το «φασιστικό κτήριο» σε «δημοκρατικό κτήριο», προσαρμόζοντάς το στις ανάγκες του συνόλου.

Αυτή η μυσταγωγία της Αρχιτεκτονικής να παραδίδει στο κοινό μαθήματα αισθητικής αλλά και έργα χρηστικότητας, είναι και το μέγιστο της επιστήμης αναφωνώντας ότι η «Αρχιτεκτονική δεν μπορεί να νοηθεί, παρά σαν μια κοινωνική πρακτική που συνυπάρχει με άλλες (π.χ. την Ιατρική), μέσα στο σύνολο της πρακτικής που στηρίζει και που στηρίζεται από τη σύγχρονη κοινωνία (τον τρόπο παράγωγης), σχέση που πρέπει να προσεχτεί ιδιαίτερα» [Lefebvre, H.(2007). «Δικαίωμα στην Πόλη, Χώρος και Πολιτική». Μτφρ. Π. Τουρνικιώτης και Λ. Λωράν, Αθήνα: Κουκίδα, σ. 192].

Η κατατεθείσα σκέψη μου δεν είναι μακριά από την αναγγελθείσα αναστήλωση των παλαιών βασιλικών Ανακτόρων του Τατοΐου από το κράτος, ως κρατική περιουσία πλέον με χρήσεις σημερινής λειτουργίας για το κοινό καλό αλλά περισσότερο για την ευζωία της στενάχωρης πόλης της Αθήνας.

Συνεπώς η υπέρβαση τμήματος της ιστορίας δεν είναι ένας απλός απεγκλωβισμός από τις χρονικές σελίδες της αλλά και μια τολμηρή προσαρμογή στα νέα δεδομένα τιμώντας το χθες ως ένα σχέδιο μνήμης αλλά και αφετηρίας.

Η τωρινή ενθουσιώδης έναρξη εργασιών του εγκαταλειμμένου Εθνικού Θεάτρου της Ρόδου, έργο του αρχιτέκτονα Armando Bermabiti, ονομαζόμενο -”Teatro Puccini, 1937”- με ορόσημο το 2025 για την τελική αποκατάσταση του από πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, δείχνει φανερά τη δύναμη της Αρχιτεκτονικής αλλά και της πολιτικής βούλησης να αποκαθιστά λόγω προσαρμογής σειρά σελίδων της ιστορίας ενός τόπου.

Γιατί απλά «η Αρχιτεκτονική είναι η επιθυμία μιας εποχής εκφρασμένη στο χώρο». Γερμανός αρχιτέκτονας, Mies van der Rohe (1886-1969)
Περιμένουμε με αγωνία!!