Κ. Σκανδαλίδης: Δωδεκάνησα: 200 χρόνια από την παλιγγενεσία των Ελλήνων (Τελευταίο Μέρος)

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο
Κώστας Σκανδαλίδης

Ε’ ΜΕΡΟΣ (ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ)

- Λουκάς και Αναστασία Σαντραπέ, Καστελλοριζιοί: Ο Λουκάς Σαντραπές υπήρξε εργολάβος στην Αίγυπτο.

Με δικές του δαπάνες ανήγειρε το 1902-1903 το σχολείο στο νησί του, το οποίο ονομάστηκε «Σαντραπεία Αστική Σχολή». Επίσης με δική του χρηματοδότηση οικοδομήθηκε ο Ιερός Ναός του Αγίου Γεωργίου, τον οποίο οι ντόπιοι αποκαλούν «Άι Γιώργη του Λουκά». Στον αύλειο χώρο υπάρχει το κενοτάφιο και οι μαρμάρινες προτομές του ιδίου και της συζύγου του. Δυστυχώς η περιουσία του την οποία κληροδότησε στον δήμο του Καστελλορίζου, δεν περιήλθε ποτέ στη Δημογεροντία. (20.000 λίρες Αιγύπτου, 3 επαύλεις, 1 οικόπεδο στο Κάιρο)⁹⁷.

 
- Γεώργιος Σοφοκλέους Σακελλαρίου, Καλύμνιος: Εκπαιδευτικός ο οποίος άφησε την περιουσία του στο Ελληνικό κράτος και ο δήμος Καλυμνίων αξιοποιώντας το κληροδότημα ανήγειρε με συμπληρωματικές δαπάνες το 1ο Δημοτικό Σχολείο της Χώρας και το 3ο Γυμνάσιο, ενώ αγοράστηκε χώρος στον οποίο αργότερα διαμορφώθηκαν αθλητικές εγκαταστάσεις. Επίσης δώρισε το οικογενειακό του κτήμα στη Χώρα για να κτισθεί το Σοφόκλειο Γηροκομείο Χώρας⁹⁸.

- Μηνάς Σακελλαρίου, Κάσιος, (1792-1870): Συνέδραμε τον Ελληνικό Στόλο ως πλοίαρχος στις επιχειρήσεις της Κρήτης και του Αιγαίου. Μετά το Ολοκαύτωμα εγκαταστάθηκε στη Νάξο, ενώ το 1828 διορίστηκε Τοποτηρητής Καρπάθου και Κάσου και στη συνέχεια διορίστηκε σε διάφορες άλλες θέσεις υπηρετώντας το νεοσύστατο Ελληνικό κράτος⁹⁹.

 
-Κυριακός Στ. Σαλαχούρης, Συμιακός: Έκτισε με δικές του δαπάνες δύο σχολεία στη Σύμη και επί μία εξαετία ανέλαβε εξ ιδίων τους μισθούς όλων των δασκάλων σε αυτά. Επίσης έκτισε στον Γιαλό μία μεγάλη δεξαμενή νερού με μόνο σκοπό την δωρεάν διανομή του ιδιαιτέρως το καλοκαίρι, όταν η έλλειψή του μαστίζει το νησί100.

 
-Καστροβακίνα Σκόνη, Καλυμνιά (19ος αι.): Δώρισε στον δήμο Καλύμνου ένα οικόπεδο στην περιοχή Παντίνο, όπου ιδρύθηκε η «1η Δημοτική των αρρένων Σχολή» (σημερινό 3ο Δημοτικό Σχολείο ή Πέρα Σχολείο) που λειτούργησε το 1895. Δώρισε, επίσης, στην Μητρόπολη Καλύμνου ένα κτήμα 400 τ.μ. για να οικοδομηθεί ίδρυμα της επιλογής του Μητροπολίτη, όπου κτίστηκε εν τέλει το  «Εντευκτήριον του Ιερατικού Συνδέσμου»

που για μεγάλο χρονικό διάστημα λειτούργησε ως σχολαρχείο, ενώ μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, κατεδαφίστηκε και το οικόπεδο αποτελεί σήμερα μέρος του γηπέδου του Νικηφόρειου Γυμνασίου. Το υπόλοιπο κτήμα της Καστροβακίνας διατέθηκε από τα ανίψια της για να κτισθεί το Νικηφόρειο Γυμνάσιο με δαπάνη του αρχιμανδρίτη Νικηφόρου Ζερβού^101.

-Μαριάννα Σολούνια-Μπατή, Νισυριά: Δώρισε την οικία της στην Ιερά Μονή της Σπηλιανής, στο ο οποίο η Μονή με τη φροντίδα του Αρχιμανδρίτη Στέφανου Καλλιστή στέγασε το Νομισματικό Μουσείο, από τα τάματα των προσκυνητών σε χαρτονομίσματα και κέρματα στη Παναγία¹⁰².

-Παναγιώτης Σπανός Ροδίτης: Πολέμησε με το πλοίο του «Ηρακλής» μαζί με τους Κασιώτες κατά τα πρώτα χρόνια της Επανάστασης κοντά στην Κω (1821) και την Νίσυρο (1822), έχοντας ορμητήριό του το Τρίστομο της Καρπάθου.
Συνεισέφερε 6 κανόνια και άλλα πολεμοφόδια όταν η Κάσος κινδύνευε από τον Μεχμέτ Αλή¹⁰³.

-Κωνσταντίνος Β. Φαρμακίδης - Βαρελετζής, Συμιακός, (1820-1887): Έμπορος, εφοπλιστής και τραπεζίτης, ανακηρύχθηκε με την υπ’ αρ. 135 απόφαση της Κοινότητας Σύμης στις 22 Μαρτίου 1882 ως μεγάλος ευεργέτης για την ανέγερση του Φαρμακίδειου Σχολείου.

-Κωνσταντίνος Νικ. Φαρμακίδης, Συμιακός, (1878-1945): Οι κληρονόμοι του δώρισαν την οικία του στις αρχές του 1960, για να στεγαστεί η κεντρική πτέρυγα του Μουσείου Σύμης¹⁰⁴.

-Νικόλαος Φαρμακίδης του Κωνσταντίνου, Συμιακός (1851-1920): Έμπορος, εφοπλιστής και Πρόξενος της Αυστροουγγαρίας, δώρισε στην Κεντρική Επιτροπή προς σχηματισμό Εθνικού Στόλου 45 ομολογίες του στρατιωτικού δανείου, πράξη για την οποία τιμήθηκε στις 22.9.1890 από τον Βασιλιά Γεώργιο Α΄ με τον αργυρό Σταυρό των Ιπποτών του Βασιλικού Τάγματος του Σωτήρος¹⁰⁵.
-Πέτρος Ιω. Φαρμακίδης (Κουκούλης), Συμιακός:

Ανήγειρε και δώρισε το κτίριο του πρώην Δημαρχείου Σύμης, το οποίο σήμερα στεγάζει το Πολιτιστικό Κέντρο του νησιού¹⁰⁶.

-Θεμιστοκλής Ιω. Φούντης, Πάτμιος ( ; - 1914): Έμπορος στην Αλεξάνδρεια, στις 17.3.1899 με τη διαθήκη του κληροδότησε στο Φαρμακείο της Πάτμου τα 3/100 της περιουσίας του στην Αίγυπτο (υπολογίστηκε σε περίπου 6.000 με 7.000 λίρες Αιγύπτου) και το 50/100 των τόκων, μετά τον θάνατο της συζύγου του, να περιέλθει στα εκπαιδευτήρια του νησιού.

Επίσης στον οικισμό του Κάμπου δώρισε το 1906 την ισόγεια κατοικία του για να στεγαστεί το Σχολείο¹⁰⁷.

-Ιωάννης Φωκάς, Συμιακός: Με την υπ’ αρ. 56 απόφαση της Κοινότητας της νήσου Σύμης στις 13.8.1880 του αναγνωρίστηκαν οι πολυετείς και λίαν λυσιτελείς μόχθοι του στην μόρφωση των Συμιακών¹⁰⁸.

-Ιωάννης Χαλίκος, Καλύμνιος: Επιχειρηματίας εγκατεστημένος στο Ντάργουιν της Αυστραλίας, με τεράστιο κοινωνικό έργο και μεγάλες δωρεές στον δήμο Καλύμνου, στην Ιερά Μητρόπολη, στο νοσοκομείο και σε αθλητικούς και πολιτιστικούς συλλόγους του νησιού του. Ο δήμος Καλύμνου τον ανακήρυξε στις 20.7.2017 ως «Ευεργέτη της Καλύμνου»¹⁰⁹.

-Εμμανουήλ Χαραλάμπους, Ρόδιος: Έμπορος, ο οποίος ανήγειρε το Χαραλάμπειο Γηροκομείο επί της οδού Χειμάρρας στη Ρόδο για αυτοεξυπηρετούμενους υπερήλικες και το δώρισε στο Υπουργείο Υγείας.

Ιδρύθηκε το 1972 με το Β.Δ. 456 (Φ.Ε.Κ. 135 τ. 1/29.7.1972), η δε οργανική του εξέλιξη, ακολούθησε τις διατάξεις των νόμων 4025/11 και 4109/13, ως δομή του παραρτήματος ΑμεΑ του Κέντρου Κοινωνικής Πρόνοιας περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου (Κ.Κ.Π.Π.Ν.Α.).

-Χατζηαγαπητός Χατζηιωάννου, Συμιακός: Οι κληρονόμοι του δώρισαν την οικία του στις αρχές του 1960 προκειμένου να στεγαστεί το Λαογραφικό Μουσείο Σύμης¹¹⁰.

-Εμμανουήλ Χατζηαντωνίου, Κάσιος (1780-1845): Καπετάνιος και ένθερμος πατριώτης. Παραχώρησε στον αγώνα όλη του την περιουσία (πλοία, χρήματα και διάφορα εφόδια). Εκλέχτηκε ως πληρεξούσιος της Κάσου στην Α΄ Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου¹¹¹.

-Γεώργιος Ψαρουδάκης, Καρπάθιος: Μέλος της Φιλικής Εταιρείας και μορφωμένος, διετέλεσε επαρχιακός δημογέροντας στο νησί του, το οποίο εκπροσώπησε στην Εθνοσυνέλευση¹¹².

Άλλοι Ρόδιοι που εντάχθηκαν και πολέμησαν στο στρατό κατά την περίοδο της Ελληνικής Επανάστασης ήταν οι: Στέφανος Γεωργίου ή Κλεφτοστεφανής (Τριάντα), καπετάν Τζανής, Αναστάσιος Χατζησταυρής (έκανε μια δωρεά στα σχολεία της Ρόδου), ενώ ενίσχυαν οικονομικά τον αγώνα οι Νικόλαος Καστρίσιος, Νικόλαος Κάλογλους κ.ά. Ο Πάτμιος Στέφανος Παλαιολόγος δραστηριοποιήθηκε υπέρ του αγώνα στο Άμστερνταμ¹¹³.

Κώοι, επίσης, αγωνιστές κατά την έναρξη της Επανάστασης, ήταν ο Σοφιανός από το Ασφενδιού, ο Σκενδέρης Χατζηγεώργης από το Πυλί, ο Ζουλούφης από την Αντιμάχεια, ο Γιάννης Σεβαστάκης από την Κέφαλο, ο Λαζαρής από το Πυλί και ο Γιώργης από την Κέφαλο114.

 
Ο Δημήτρης Αλεξάκης από την Χώρα, επίσης, υπήρξε μέλος της Φιλικής Εταιρείας115. Επίσης, άλλοι δύο Πάτμιοι, ο Ιωάννης Καρπαθάκης και ο Ποθητός Νικολαΐδης, ήταν μέλη της Φιλικής Εταιρείας με πλούσια δράση στον αγώνα της απελευθέρωσης¹¹⁶.

Δωδεκανήσιοι της Διασποράς
Απόδημοι Δωδεκανήσιοι κατά την περίοδο 1821 έως το 1912, όπως καταγράφηκαν από τον οικονομολόγο και συγγραφέα Μιλτιάδη Λογοθέτη117 και συνέβαλαν με διάφορους τρόπους στην υποστήριξη του Δωδεκανησιακού ζητήματος, είναι οι ακόλουθοι:

-Μανουήλ Γεδεών, Άρχων και Μέγας Χαρτοφύλαξ της Μεγάλης Εκκλησίας, Λέριος.
-Οικογένεια Μοσχονά, από τη Λέρο.
-Ιωάννης Λογοθέτης, Νισύριος.
-Γεώργιος Παπαδόπουλος, Νισύριος.
-Λουκάς Σαντραπές, Καστελλοριζιός.

-Παρασκευάς Κάζηρας, Ρόδιος.
-Κων. Κάζηρας, Ρόδιος.
-Γεώργιος Μηλιόνης, Ρόδιος.
-Οίκος Πετρίδη, από τη Σύμη.

-Μιλτιάδης Καραβοκυρός, Καλύμνιος.
-Θεόδωρος Κωνσταντινίδης, Ρόδιος.
-Σεραφείμ Σκαρούλλης, επίσκοπος, Καλύμνιος.
-Αμβρόσιος Τσάππος, επίσκοπος, Καλύμνιος.
-Διονύσιος Οικονομόπουλος, Λέριος.

-Γ. Καντούνιας, Συμιακός.
-Δημήτριος Μοσχονάς, Λέριος.
-Γεώργιος Ρούσσος, Λέριος.
-Μ. Μαλλιάκας, Κάσιος.

-Νικόλαος Μαστροπαναγιώτης, Καρπάθιος.
-Ιωάννης Λειβαδιώτης, Καρπάθιος.
-Ιωάννης Κώνστας, Νισύριος.
-Κωνσταντίνος Φασουλαρίδης, Νισύριος.
-Παναγιώτης Μυριαλλής, Λίνδιος.

Οι πρωτοπόροι του Δωδεκανησιακού εμπορίου
Ο ονομαστικός κατάλογος που ακολουθεί αναφέρεται στους πρωτοπόρους του Δωδεκανησιακού εμπορίου, οι οποίοι είχαν δραστηριοποιηθεί πριν το 1909 και έχει συνταχθεί από τον οικονομολόγο και συγγραφέα Μιλτιάδη Λογοθέτη, πρώην διευθυντή του ΕΒΕΔ. (παρενθετικά η ημερομηνία ίδρυσης)¹¹⁸:

Σταμάτιος Μ. Καλαφατάς (1780) Σύμη, Μιχαήλ Σ. Φορέης (1780) Σύμη, Θεόδωρος Μ. Καλαφατάς και Υιοί (1780) Ρόδος, Μιχαήλ Ν. Καλαφατάς (1780) Ρόδος, Αναστάσιος Ν. Καλαφατάς (1780) Σύμη, Σταμάτιος Ν. Καλαφατάς (1780) Ρόδος, Θεόδωρος Ν. Καλαφατάς (1780) Ρόδος, Αντώνιος Κ. Κιοσόγλου (1800) Ρόδος, Εμπορική Εταιρεία «Λίνδος Α.Ε.» (1819) Ρόδος, Στυλ. Παπαδόπουλος και Υιοί (1830) Σύμη, Μιχαήλ

Λουϊζίδης (1842) Ρόδος, Νικόλαος Τσουβαλάς Ο.Ε. (1850) Ρόδος, Κωνσταντίνος Ι. Μηνέτος (1860) Ρόδος, Αναστάσιος Ι. Μηνέτος (1860) Ρόδος, Δημήτριος Ι. Μηνέτος (1860) Γεννάδι, Φίλιππος - Αχιλλεύς Ιωαννίδης και Σία (1860) Ρόδος, Σ. Ν. Φώκιαλης (1861) Ρόδος, Εμμανουήλ Θ. Φραράκης (1866) Ρόδος, Λύσανδρος Θ. Φραράκης (1866) Ρόδος, Περικλής Λ. Φραράκης (1866) Ρόδος, Νικόλαος Λ. Φραράκης (1866) Ρόδος,

Νικόλαος Ι. Φραράκης (1866) Ρόδος, Αγαπητός Ι. Αγαπητίδης (1868) Σύμη, Κ. Δ. Χατζηκωνσταντής (1870) Ρόδος, Εμμανουήλ Σ. Χαραλάμπους και Σία Ο.Ε. (1872) Ρόδος, Αφοί Καραγιάννη Ο.Ε. (1872) Ρόδος, Νικόλαος Π. Παρασκευάς (1874) Ρόδος, Μιχαήλ Π. Παρασκευάς (1874) Ρόδος, Υιοί Αντωνίου Αγιακάτσικα (1875) Ρόδος,

Υιοί Δημ. Αγιακάτσικα (1875) Ρόδος, Αντώνιος και Εμμανουήλ Αγιακάτσικας (1875) Ρόδος, Ι. Ε. Ολυμπίτης και Υιός (1875) Κάλυμνος, Ν. Βουβάλης και Σία (1880) Κάλυμνος, Δημήτριος Καμψόπουλος (1880) Ρόδος, Αναστάσιος Βομβύλας (1885) Ρόδος, Αφοί Βενετοκλή (1890) Ρόδος, Εμμανουήλ Ν. Μαλτέζος (1890) Ρόδος, Γεώργιος Ν. Μαλτέζος (1890) Ρόδος, Ευάγγελος Ν. Μαλτέζος (1890) Ρόδος, Ορέστης Ν. Μαλτέζος (1890) Ρόδος,

Μιχαήλ Α. Βιττώριας (1897) Ρόδος, Σταύρος Α. Βιττώριας (1897) Ρόδος, Φιλήρατος Κ. Πάχος (1897) Ρόδος, Αγγελίδης και Θεοδώρου (1898) Σύμη, Μιχαήλ Αναστασιάδης (1898) Ρόδος, Δημήτριος Αναστασιάδης (1898) Ρόδος, Αριστείδης Μ. Καΐκης (1900) Ρόδος, Παύλος Γ. Γεωργιάδης (1903) Ρόδος, Βασίλειος Κόζας και Υιοί (1905) Ρόδος, Παπαδόπουλος - Δ. Χατζηγαβριήλ (1907) Ρόδος, Κωνσταντίνος Χρυσοχοΐδης και Υιός ΕΠΕ (1908) Ρόδος, Υιοί Ευθυμίου Μπόνη (1909) Ρόδος, Γεώργιος Ασπράκης (1909) Ρόδος.

Επίλογος
Το Αιγαίο όλο, μια έμπνευση, μια πηγή αστείρευτη, όπου ανιχνεύεις τη μυθολογία των Ελλήνων και βλέπεις μπροστά σου τον ρωμαλέο εκατόγχειρα Αιγαίωνα να τον καλεί η Θέτιδα στον Όλυμπο για να προστατεύει τον Δία.

Και μελετάς τον Όμηρο και την Ιλιάδα του και θαυμάζεις τις ἐννέας νήας…Ροδίων ἀγερώχων119, και ακόμα τις Σύμηθεν…τρεῖς νήας, κι ύστερα τις τριάκοντα νήας120, από Νίσυρον…Κράπαθον τε Κάσον τε και Κῶν, Εὐρυπύλοιο πόλιν, νήσους τε Καλύδνες121 …και μεταφέρεις τις σκέψεις σου στην Παλιγγενεσία, στο 1821, και φωνάζεις στεντόρεια πως, ναι, είμαστε απόγονοι των αρχαίων Ελλήνων και παππούς μας είναι ο επικός Όμηρος.

Ιδού, λοιπόν, τα Δωδεκάνησα, όπου τα δέντρα και τα βράχια παραμένουν στη στάση που τ’ αφήνει κάθε φορά το δάχτυλο τ’ ανέμου ή του κυμάτου…122, όπου οι άνθρωποι αιώνες ατελεύτητους έχουν την ίδια γλώσσα, όπου τ’ αντικείμενα και το νερό και το χώμα, η θάλασσα και ο βράχος, δεν άλλαξαν ιδιοκτήτη εδώ και χιλιάδες χρόνια.

Πέρασαν από εδώ μιλιούνια επιβουλέων και κατακτητών κι όσο κι αν προσπάθησαν να δέσει η φτέρνα τους με το χώμα, δεν τα κατάφεραν.

Ούτε οι Φράγκοι, ούτε οι Οθωμανοί, μήτε οι Ιταλοί κι οι Γερμανοί κι ούτε οι σύμμαχοι Εγγλέζοι που μας άφησαν ησύχους ως έσχατοι «επισκέπτες». Κι όσο να πεις για τα τετρακόσια τόσα χρόνια με τους εξ ανατολών «γειτόνους» στο σβέρκο, είναι, ίσως, οι μελανότερες σελίδες της νεότερης ιστορίας που μας πόνεσαν, μας μάτωσαν, αλλά δεν μας κατέβαλαν, δεν μας αλλαξοπίστησαν, δεν μας άλλαξαν τη γλώσσα εδώ στα βράχια και στις αμμουδιές των νησιών μας.

Ιδού, λοιπόν, τα Δωδεκάνησα, όπου οι πρόγονοι Δωριείς και οι γενιές οι αναρίθμητες οι επόμενες, γνώρισαν καλά και ακολούθησαν και τους δύο Ερμήδες. Και τον Κερδώο Ερμή και τον Λόγιο Ερμή.

Το εμπόριο και τα γράμματα. Και μ’ αυτά επιβίωσαν ως τα σήμερα οι ριζωμένοι στους βράχους νησιώτες και έμεινε η γλώσσα τους αναλλοίωτη στους αιώνες των αιώνων.
Κι εδώ ο χαρακτήρας του Δωδεκανήσιου πάντα είχε και έχει τον πρώτο λόγο. Πιο απλά. Επέλεξε, ότι τόσο ο Κερδώος, όσο και ο Λόγιος Ερμής υπηρετούνται μόνον με «αρετήν και τόλμην». Δεν αρκεί το μυαλό, η εξυπνάδα. Θέλει μπράτσα η ελευθερία, θέλει ανθρωποθυσίες, θέλει αίμα. Άλλωστε η ελευθερία σε στεριά και θάλασσες, είναι παντρεμένη με τον θάνατο.

Κι αυτό ο σκλαβωμένος Δωδεκανήσιος το βίωσε αρκούντως. Δεν είχε και δεν έχει να χάσει τίποτα, παρ’ εκτός τη ζωή του, που ’ταν κι αυτή μαύρη σαν το πυκνό σκοτάδι, σαν το έρεβος της Ανατολής. Κι έτσι πρόβαλε η Ελευθερία στην Ελλάδα, κι ας άργησε να φανεί στα Δωδεκάνησα για άλλα εκατόν είκοσι τόσα χρόνια.

Ο ίδιος ο Δωδεκανήσιος, ταπεινός ή καπεταναίος, γραμματισμένος ή αγράμματος, έμπορος ή σφουγγαράς, έβαλε μπροστά το λεβέντικο κορμί του και τον διαμορφωμένο επί αιώνες αιώνων χαρακτήρα του και προχώρησε. Μπροστάρηδες και δίπλα του, οι δημογέροντές του, οι δεσποτάδες του και οι απλοί ιερωμένοι, οι δάσκαλοι των παιδιών του, οι συμπατριώτες της Διασποράς, οι όπου γης Δωδεκανήσιοι.

Και πορεύτηκε ρωμαλέος και ευσταλής στα κακοτράχαλα βουνά της πατρίδας και ταξίδεψε στα αφρισμένα κύματα της υγρής πολιτείας του Αρχιπέλαγου και έκλινε το γόνυ ευλαβικά στα ιερά των βράχων κι ύστερα άναψε το καντήλι της ελπίδας για την ελευθερία των νησιών και παρακάλεσε ν’ ανατείλει ο φωτοδότης ήλιος της δικαιοσύνης.

Να γίνει ένα με την πατρίδα του, τη μικρή και πανέμορφη και παράξενη πατρίδα, την Ελλάδα όλων των Ελλήνων, διώχνοντας τον αλλόθρησκο εξ Ανατολών γείτονα, πρώτα, κι ύστερα τον Δυτικό ομόθρησκο που μας επιβουλεύτηκε.

Αυτή, λοιπόν, η υγρή διάσπαρτη υγρή πολιτεία στις νοτιοανατολικές εσχατιές της πατρίδας, με τη Ρόδο, την Κω, την Κάλυμνο, τη Λέρο, την Πάτμο, τους Λειψούς, το Αγαθονήσι, την Αστυπάλαια, τη Νίσυρο, την Τήλο, τη Σύμη, τη Χάλκη, το Καστελλόριζο, την Κάρπαθο και την Κάσο, αλλά και την Υετούσα, τη Μαρθακούσα, την Τευτλούσα,

την Τραγούσα, την Ευλιμενία του Πλίνιου, τη Ρώγη, την Πηγανούσα, τη Φαρμακούσα, την Κίναρο, τη Λέβιθα, την Τέλενδο, τη Σειρήνα, την Αντελέουσα, την Περγούσα κι όλες τις άλλες βραχονησίδες, όπου σε συντροφεύουν πύργοι και τείχη Πελασγικά και κτίσματα αρχαία θολωτά και παρουσίες βυζαντινές και ψηφίδες προγονικές με αγάλματα και γλυπτά, αγγεία και επιγραφές, κτερίσματα και στεφάνια χρυσά

και κότινοι των αθλητών, αλλά και κρίνοι και υάκινθοι και ασφόδελοι, αλόες, αθάνατοι και κυπαρίσσια, η ρίγανη και το θυμάρι των μελισσών, αυτή είναι η δική μας πατρίδα με τα μελτέμια και τα καλοκαίρια μας και τις νοτιές του χειμώνα, με τις φλογέρες και τις λύρες, τα βιολιά και τα λαούτα και τις τσαμπούνες, με τις μαντινάδες και τους δεκαπεντασύλλαβους και τον Απόλλωνα στο τραγούδι.

Ε, λοιπόν, εμείς εδώ στα Δωδεκάνησα, στις εσχατιές του Αρχιπέλαγου του Αιγαίου, μάθαμε καλά να ταξιδεύουμε τον πολιτισμό μας, τον ελληνικό πολιτισμό, με τον γαρμπή και τον λεβάντε και με τη σοροκάδα και το γραίγο και με την όστρια και τον πουνέντη και με τη δραμουντάνα με μόνη μας έννοια την γλώσσα την ελληνική στις αμμουδιές του Ομήρου.