Αγαπητός Ξάνθης: Μία εξομολόγηση-ένα βιβλίο για τα δρώμενα της ενδιαφέρουσας περιοχής της Ανατολικής Μεσογείου

Rodiaki NewsRoom

Γράφει o Αγαπητός Ξάνθης*
Αρχιτέκτονας

Είναι κάποια βιβλία που αναδύουν την αμεσότητα στον αναγνώστη για να μπορούν να είναι ευανάγνωστα και ελκυστικά. Ένα από αυτά είναι το «Ανατολική Μεσόγειος, Ολική Επαναφορά», των Δημήτρη Καιρίδη και Κωνσταντίνου Φίλη, (2023), εκδόσεις Πατάκη. Ένα πολύ ενδιαφέρον βιβλίο που συγκροτείται μέσα από ένα ανοιχτό διάλογο των δύο προαναφερόμενων διεθνολόγων με συντονιστή τον Μάκη Προβατά.

Το ταξίδι ξεκινάει μέσα από επιτυχημένους πρόλογους του δύο επιστημόνων επισημαίνοντας την επιστροφή του διεθνούς ενδιαφέροντος λόγω καταστάσεων στην περιοχή της Αν. Μεσόγειου.

Αλλά και στο μεταβαλλόμενο διεθνές κα περιφερειακό περιβάλλον, η εξεταζόμενη περιοχή βρίθει προκλήσεων, κινδύνων αλλά και ευκαιριών μέσα από ένα περιβάλλον προβλημάτων αλλά και προσδιορισμού των διεθνών και περιφερειακών εξελίξεων για την κρίσιμη αυτή περιοχή.

Αυτή η περιοχή έχει μέγιστη σημασία για τη χώρα μας λόγω του Κυπριακού, της συνεργατικής πρωτοβουλίας που φέρεται ως η λεγόμενη «3+1», του ορισμού των θαλάσσιων ζωνών, το παίγνιο που ασκεί η Τουρκία αλλά και των ενεργειακών οδών προς την Ε.Ε. που μαζί με το μεταναστευτικό συμπληρώνουν μία θεματολογία για την Αθήνα εξαιρετική για την εξωτερική της πολιτική.

Σε αυτό το μοτίβο οι δύο άνδρες με περίσσια ειλικρίνεια αλλά και τεκμηρίωση ταξιδεύουν τον αναγνώστη σε ζήτημα ουσία των διεθνών συνθηκών που επηρεάζουν άμεσα τη χώρα μας.

Από τον επιλεγμένο ρόλο προσφοράς της Ελλάδας στην περιοχή ως παράγοντας σταθερότητας αλλά και ενεργειακού κόμβου (σ.35) αλλά και ως απαραίτητος σύμμαχος της Δυτικής πλευράς με τις μεθοδευμένες συνεργασίες στον αμυντικό τομέα με ΗΠΑ (σ.241) και Γαλλία, φτάνουμε στις ελληνοτουρκικές σχέσεις με πλήρη ανάλυση των δρώμενων και δρώντων.

Αυτό καθιστά το βιβλίο ένα τετράδιο μάθησης και γνώσης της Τουρκίας ως αναθεωρητικής χώρας (σ.82), ως μιας χώρας που μπορεί να παίξει το ρόλο της «μικρής Κίνας» της περιοχής (σ.85), αλλά και ως μία δογματική χώρα που μέσα από τη γαλάζια Πατρίδα παρουσιάζεται ως ο ισχυρός παίκτης της μεγάλης γειτονιάς (σ.81).

Το σπουδαίο του βιβλίου είναι που αγγίζει πολλές χώρες της μεγάλης αυτής περιοχής της Αν.Μεσογείου με έντεχνο και σκωπτικό τρόπο υπογραμμίζοντας μεταξύ των άλλων, για τις τρείς ξεχωριστές μεγάλες δυνάμεις που διαμορφώνουν γεγονότα και πράξεις. Αυτές είναι: η Αίγυπτος, το Ιράν και η Τουρκία (σ. 79).

Δεν αποφεύγεται η παρουσία στην Αν. Μεσόγειο των μεγάλων δυνάμεων με έμφαση στην επιστροφή των ΗΠΑ μετά από μία σύντομη «απομάκρυνση» με την ματιά της να στέφεται στην Ασία (σ.92), αλλά τα τελευταία χρόνια να επανέρχεται στην Αν.Μεσόγειο λόγω της «αραβικής άνοιξης» και των ενεργειακών πόρων και εναλλακτικών προτάσεων προς τη φίλη Ε.Ε. (σ.229).

Η σημασία των τριγωνικών σχέσεων είτε σε γεωπολιτικό επίπεδο είτε μέσω των ενεργειακών πόρων από διαφορετικές χώρες της περιοχής καταγράφονται ως σημαντικές σήμερα στο πνεύμα της περιφεριοποίησης των ζητημάτων και των διεθνών προβλημάτων με τις αντίστοιχες πιθανές λύσεις (σ.114).

Αυτή που αναδεικνύεται και έδωσε μεγάλη δυναμική στην Αθήνα είναι αυτή της συνεργασίας της Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ με την υποστήριξη των ΗΠΑ (3+1), με την οποία μεταβλήθηκε η θέση της αμερικανικής Γερουσίας υπέρ της Αθήνας (σ.240), έναντι της μέχρι τότε θέσης υπέρ της Αγκύρας (σ.237). Εδώ να καταγράψουμε το ενδιαφέρον συνημμένο επίμετρο του Έντι Ζεμενίδη, εκτελεστικού Δ/ντη του HALC (σσ. 229-245).

Όσο για την Κίνα το βιβλίο και οι δύο συνεντευξιαζόμενοι, την παρουσιάζουν ως το νέο εργοστάσιο της παγκόσμιας οικονομίας (σ.121) με τα μεγαλεπήβολα σχέδιά της μέσα από τον Δρόμο του Μεταξιού (σ.157) και τη στρατηγική «μία ζώνη, ένας δρόμος-belt and road initiative»που εφαρμόζει το Πεκίνο (σ.158) και συμμετέχει και η Αθήνα μέσω του ισχυρού της χαρτιού που είναι η ναυτιλία (σ.159).

Παρά τον αντιπερισπασμό των ΗΠΑ με την ενίσχυση των συμφωνιών δυτικών συμφερόντων με την ονομασία “Abraham Accords”(σ.93), η Κίνα εξακολουθεί να προβληματίζει σοβαρά την εξωτερική πολιτική ων ΗΠΑ, ευρύτερα με την οικονομική της «επίθεση».

Η Ρωσία περιγράφεται ως μια πολιτική “spoiler δύναμη”, δηλαδή ως ένας δρώντας που εκμεταλλεύεται ή ακόμη και εκβιάζει (σ.67) τις συνθήκες ανασφάλειας ή κάθε ευκαιρία επιδιώκοντας την αποσταθεροποίηση προς όφελός της στην κατεύθυνση της αντιευρωπαϊκής γραμμής (σ.96). Όπως και να έχει, η Ρωσία είναι μία χώρα κυνική ακόμη και με την Ελλάδα (σ.219), ενώ η Αμερική είναι ενθουσιώδης, αισιόδοξη αλλά και «Αποστολική» και «Σταυροφορική» στο πέρασμα της θέλοντας την επίφαση, όσο ψέμα και να είναι αυτή (σ.221).

Ο δε άλλος σύγχρονος «γίγαντας», η Ινδία παρουσιάζεται ως η χώρα του μέλλοντος, η δυναμικότερη όλων και με αρκετή συμπάθεια από τη Δύση (σ.162).

Η σύνδεση του «Κυπριακού» με τα θέμα του Αιγαίου (σ.45) αλλά και της Αν. Μεσόγειου με τη Μέση Ανατολή (σ.205) αποκαθιστούν τα πράγματα με τη σοβαρότητα των συγκοινωνούντων δοχείων στα δρώμενα των διεθνών σχέσεων.

Μάλιστα καταγράφεται πολύ έξυπνα και σχετικά ότι οι σχέσεις στην περιοχή εξέτασης διακρίνεται με τα τρία -Δ-, Διάλογος, Δικτύωση και Διασυνδεσιμότητα (σ.21).

Υπάρχουν και γενικές αναφορές για το μεγάλο κάδρο της Ιστορίας, που οι «πλάκες της μετακινούνται και συγκρούονται» σε συνάρτηση με τις ελληνοτουρκικές σχέσεις (σ.83) αλλά και για τον σπουδαίο χαρακτηρισμό ότι «η Ιστορία είναι ο τελικός κριτής» (σ.110) και τέλος χορηγείται η ευχή ότι «οι πολιτικοί οφείλουν να έχουν αίσθηση της Ιστορίας και την ευθύνη απέναντί της» (σ.165).

Επίσης τι σημαίνει εθνικισμός και πώς και γιατί αυτός είναι σε έξαρση στην περιοχή στη βάση της επαφής του κράτους με συγκεκριμένο έθνος, δηλαδή ότι το κράτος πλέον ανήκει σε ένα έθνος (σ.30).

Το βιβλίο πιάνει και το θέμα της κλιματικής απειλής που το εκτιμά ως το σοβαρότερο με «τον κίνδυνο να μην υπάρχει τελικά πλανήτης», (σ.228). Για να συνεχίσει ο Δημήτρης Καιρίδης «Ίσως η συνειδητοποίηση της κλιματικής κατάρρευσης να λειτουργήσει αφυπνιστικά».

Ο δε Κωνσταντίνος Φίλης αναφέρει εμφατικά: «Αν δεν υπάρξει άμεση συνειδητοποίηση και αν δεν κάνουμε κάτι αμέσως, όλοι μαζί, τότε οδεύουμε προς καταστάσεις που ο Ψυχρός Πόλεμος, οι σχέσεις ΗΠΑ-Κίνας , το ελληνοτουρκικό ζήτημα θα φαίνονται αστερίσκοι μπροστά στο μεγάλο».

Το βιβλίο βοηθάει να αντιληφθούμε ότι βρισκόμαστε σ’ ένα κόσμο ευμετάβλητο, πολύπλοκο και μεταλλασσόμενο όπου οι περιφερειακές καταστάσεις οδηγούν σ’ έναν επανασχεδιασμό του διεθνούς συστήματος.

Οι μεγάλοι παίκτες αναμειγνύονται με τους «μεσαίους», σε μία λήψη θέσεων και συμμαχιών έναντι του αναθεωρητισμού και της επίδειξης ισχύος. Οι τρεις μεγάλες κρίσεις του 21ου αιώνα, ήτοι: του πολέμου της Ουκρανίας, της οικονομικής κρίσης και της πανδημίας χωρίς να λησμονούμε την 11η Σεπτεμβρίου 2001, άλλαξαν ουσιαστικά τα όποια σταθερά δεδομένα. Η συνεισφορά της υψηλής τεχνολογίας προσέθεσε ακόμη ένα μυστήριο για το ευμετάβλητο ανθρώπινο μέλλον.

Στο πεδίο της Αν. Μεσογείου συναντώνται πολλά για πολλούς. Ας το διαβάσουμε καλά για να μπορούμε να είμαστε έτοιμοι για τις επερχόμενες προκλήσεις. Το θέμα δεν είναι να τις αποφύγουμε αλλά εξερευνώντας αυτές, έχουμε την ικανότητα να τις μετριάσουμε όσο μπορούμε υπέρ του ανθρωπινού γένους, υπέρ της φιλόξενης Μεσογείου, υπέρ του βιοτικού κόσμου της πολυπολιτισμικής “mare nostrum”.

• Ο αρθρογράφος είναι αρχιτέκτονας, μεταδιδακτορικός υπότροφος του Πανεπιστημίου Αιγαίου και διδάσκων στο Τμήμα Μεσογειακών Σπουδών.

•