Ο τ. υπουργός Κώστας Σκανδαλίδης μιλά για τον Κώστα Ε. Σκανδαλίδη

Rodiaki NewsRoom

Ίσως δεν είμαι και ο πιο αντικειμενικός κριτής για να αξιολογήσω και να παρουσιάσω το βιβλίο που έχετε στα χέρια σας.

Με τον Κώστα μας χωρίζει μόνο ένα γράμμα: το Ε αντί του Γ.
Εκείνος Ευσταθίου, εγώ Γεωργίου.
Όλα τα άλλα είναι κοινά: Οι ιδέες, οι αξίες, η στάση ζωής, η κοινωνική συμπεριφορά και συνείδηση, ακόμη και τα πνευματικά και πολιτιστικά ενδιαφέροντα.
Κάθε φορά που παίρνω στα χέρια μου ένα βιβλίο του, όλο και κάποιος θα βρεθεί να μου πει: «Ρε συ έγραψες κι άλλο βιβλίο, πώς τα κατάφερες;».
«Όχι, είναι του ξαδέλφου μου».

Λοιπόν, αυτός ο τύπος έχει γράψει κιόλας σχεδόν είκοσι βιβλία παντός είδους: ποίηση, λογοτεχνία, ιστορήματα, προσωπογραφίες, για ανθρώπους, για μνημεία, για γεγονότα, για τα νησιά μας. Ό,τι συνθέτει το κεφάλαιο «Πατριδογνωσία».
Ποια είναι η κρίση μου γι’ αυτά;
Νιώθω περήφανος να μου λένε ότι θα μπορούσα να τα έχω γράψει εγώ. Και τον ζηλεύω γι’ αυτό.

Ίσως γιατί όταν στην 3η δημοτικού η αξέχαστη δασκάλα μου, η Πόπη η Σβύνου, μας έκανε το μάθημα της «Πατριδογνωσίας», ποτέ μέχρι σήμερα δεν κατάλαβα, γιατί αφαιρέθηκε από τη διδακτέα ύλη. Πριν μάθουν τα παιδιά μας για την Ελλάδα στην 4η, για την Ευρώπη στην 5η, για τον κόσμο στην 6η, πρέπει να μαθαίνουν για τον τόπο τους, για τα νησιά μας, για την ιστορία και τον πολιτισμό τους, για την πορεία τους στον χρόνο, για τους επώνυμους και ανώνυμους ήρωές μας.

Μόνο έτσι ένα παιδί που μεγαλώνει δένεται με γερά σχοινιά με τις πέτρες, τα χώματα, τις θάλασσες και τα βουνά, ριζώνει κυριολεκτικά σε αυτό το πανάρχαιο και πανέμορφο νησί μας, σε αυτό το Αρχιπέλαγος που όμοιό του δε βρίσκεις πουθενά.

Το πιο δύσκολο, ίσως, εγχείρημα είναι να γράψεις ένα ιστορικό αφήγημα που να πατά στα πόδια του και να αποπνέει την ιστορική αλήθεια.

Η ιστορία για να μην καταντά μύθος ή ακόμα χειρότερα παραμύθι, για να μην είναι αποκύημα της φαντασίας, στηρίζεται σε συστηματική και πολύμοχθη έρευνα. Έρευνα πάνω σε αντικειμενικά συμβάντα, σε γεγονότα για τα οποία υπάρχουν γραπτές ή ζωντανές μαρτυρίες, πολλές φορές και σε αλληλοσυγκρουόμενες κρίσεις και απόψεις.

Το βιβλίο που έχετε στα χέρια σας πραγματεύεται την ιστορική αλήθεια μιας περιοχής της Κω στην οποία περίπου στα μισά του 19ου αιώνα μετοίκησαν Μουσουλμάνοι. Το Κονιαριό ανάμεσα στο Λαγούδι και στ’ Αμανιού. Λίγοι, για να μην πω ελάχιστοι άνθρωποι του νησιού μας. όταν ανεβαίνουν στο Παλιό Πυλί και αντικρύζουν τα ερείπια που άφησε μία ζωντανή κοινότητα, με όλες τις απαραίτητες λειτουργίες (θρησκεία - διοίκηση - σχολείο - οικονομικές και επαγγελματικές ασχολίες - σχέσεις με τις χριστιανικές κοινότητες) γνωρίζουν καν την ονομασία, όχι πια την ιστορία.

Το βιβλίο βρίθει στοιχείων που απορρέουν:
Από ιστορικά έγγραφα και βιβλία της ελληνικής και της οθωμανικής διοίκησης.
Από μαρτυρίες καταγεγραμμένες στα κιτάπια της εκκλησίας.
Από έγγραφα που καταμετρούν σε διαφορετικές ιστορικές περιόδους πληθυσμούς, θρησκεύματα, καταγωγές με τον πιο επίσημο και σχετικά ακριβή τρόπο.
Το βιβλίο βρίθει από ιστορικές πηγές τόσο ελληνικές όσο και τουρκικές, χωρίς να φοβάται την αλήθεια τους και την προέλευσή τους.

Είναι στοιχεία πολύτιμα που κάποιος χρειάζεται χρόνια ερευνητικής δουλειάς να τα συλλέξει.
Η έρευνα του Κώστα Ε. Σκανδαλίδη δεν περιορίστηκε σε αυτό το λεπτομερειακό ιστορικό υλικό. Επειδή ο χρόνος της εμφάνισης του Κονιαριού στον χάρτη της Κω δεν ξεπερνά τον ενάμιση αιώνα, υπάρχουν ακόμη ζωντανές μνήμες από αφηγήσεις, από στόμα σε στόμα, από την οπτική γωνιά των Μουσουλμάνων και των Χριστιανών της Κω.

Ένα από τα πιο σημαντικά κεφάλαια του βιβλίου αφιερώνεται σε μαρτυρίες, διηγήσεις και σύγχρονες αφηγήσεις απ’ όλες τις πλευρές. Είναι ίσως οι πιο συναρπαστικές σελίδες του.

Κι ενώ είναι τόσο διαφορετικές μεταξύ τους οι αφηγήσεις καθώς φέρνουν τον προσωπικό τόνο και το βίωμα του καθένα, αναδύεται εντυπωσιακά μία μεγάλη αλήθεια.

Δεν ξέρω πραγματικά αν η μετοικεσία των Μουσουλμάνων στην Κω και στην περιοχή έγινε από το Ικόνιο, την Κόνια όπως την ονομάζουν σήμερα οι Τούρκοι ή το όνομα Κονιαριό προήλθε από άλλες αιτίες. Ξέρω καλά, όμως, ότι η συμβίωση, η σχέση, η συνύπαρξη Χριστιανών και Μουσουλμάνων στηρίχθηκε, παρά τα αντικειμενικά προβλήματα που η οθωμανοκρατία όπως τη λέει ο Κώστας στη μακραίωνη κατοχή του νησιού δημιούργησε, σε μία πραγματική επικοινωνία των πολιτισμών.

Μία επικοινωνία που έφθασε μέχρι τις ημέρες μας. Μου αρέσει να λέω και να επαναλαμβάνω ότι η μάνα μου, παρά το ότι το σπίτι μας ήταν σπίτι παπά, όταν ήμουν μικρός και με έστελνε για ψώνια καμιά διάκριση δε χωρούσε, καμιά αντίθεση δεν ήταν υπαρκτή. Με έστελνε στου Αχμέτ για ζαμπόν, στου Παρβέρη για ταχίνι, στου Παντελίκιζη για γλυκά του ταψιού, στον Ιμπραήμ για παγωτό και πάστες, στου Αλή για γάλα και στου Μελασιανού για ψωμί.

Δεν είναι μόνο οι αφηγήσεις και τα πραγματικά στοιχεία, τα ήθη και τα έθιμα, οι κοινές ασχολίες που περιγράφονται γλαφυρά.
Είναι, και εδώ υπεισέρχεται η ιδεολογία και η στάση ζωής του συγγραφέα, ο τρόπος που ο ίδιος αντιλαμβάνεται το πώς γράφτηκε η ιστορία σε αυτό το νησί. Ένα ελληνικό νησί που έμεινε αιώνες υπό κατοχή. Δε διατήρησε μόνο τη ρίζα και τη φυσιογνωμία του, αφομοίωνε ταυτόχρονα μέσα σε αιώνες τους άλλους πολιτισμούς, σε συνθήκες δύσκολες μεν, αλλά με όρους συνύπαρξης.

Δεν κουράζεται ο Κώστας να κάνει συνεχείς αναφορές σε αυτή τη συνύπαρξη και την επικοινωνία παρά τις σκληρές συνθήκες που εξ αντικειμένου επικρατούσαν. Όπως επίσης δεν κουράζεται σε κάθε σελίδα του βιβλίου να διατρανώνει το πάθος του για συμβίωση και συναδέλφωση. Δείχνει έτσι από ποια μεριά της ιστορίας τοποθετεί τον εαυτό του. Κι αυτό τον τιμά.

Οι Μουσουλμάνοι που μετοίκησαν τότε εγκατέστησαν μία πλήρη κοινότητα και μάλιστα σε μέρος δύσβατο και σκληρό.
Στο Κονιαριό έφτιαξαν το τζαμί τους, τον τόπο της λατρείας τους, το σχολείο, τα μαγαζιά, καλλιέργησαν τα χωράφια τους και διαμόρφωσαν τις στάνες τους και ήρθαν σε επικοινωνία με το Λαγούδι και το Αμανιού, με το Ασφενδιού και το Πυλί.

Οι διηγήσεις που προέρχονται αυθεντικά από τις μνήμες και τις παραδόσεις δεν αφήνουν κανένα περιθώριο παρερμηνείας. Δεν έλλειψαν προφανώς οι αντιθέσεις, τα προβλήματα, οι διεκδικήσεις. Πρυτάνευσε, όμως, σε δύσκολους και δύστροπους καιρούς το πνεύμα της συμβίωσης και της συνομιλίας των πολιτισμών. Είναι το ίδιο πνεύμα που επέτρεψε σε αυτή την πατρίδα και κυρίως στο Αρχιπέλαγος να αφομοιώνει διαχρονικά τους κατακτητές χωρίς να χάνει την ελληνική ρίζα του, την ψυχή του.

Μία τελευταία κουβέντα για τον αγαπημένο μου εξάδελφο:
Ο Κώστας ανήκει σε μία κατηγορία διανοούμενων που θα την ονόμαζα «σκαπανείς του πνεύματος».
Είναι οι διανοούμενοι που αφοσιώνονται στην έρευνα ως προέκταση της δικής τους επιστήμης. Σκάβουν σε βάθος για να τεκμηριώσουν ιστορικά γεγονότα και να αναδείξουν ταυτότητα. Ο Τάσος ο Καραναστάσης, ο Μιχάλης ο Σκανδαλίδης, ο Μανώλης ο Χατζηγιακουμής και τόσοι πανεπιστημιακοί δάσκαλοι είναι από τα λαμπρά παραδείγματα.

Είναι όμως και οι διανοούμενοι που με αφετηρία όχι επιστημονικά διπλώματα αλλά μεράκι και σκληρή δουλειά ξεθάβουν μαργαριτάρια και δίνουν συνέχεια σε ρίζες και πολιτισμούς.

Ο Ζαράφτης, που τόσο συχνά αναφέρει ο συγγραφέας μας κι έπειτα ο Μαρκόγλου, ο Διακογιάννης και τόσοι άλλοι, ο Χατζηβασιλείου, αφιέρωσαν κομμάτι από τη ζωή τους σε αυτή τη δύσκολη «αγροτική» δουλειά.

Ο Κώστας είμαι σίγουρος είναι ένας από αυτούς που αφήνει ανεξίτηλη τη σφραγίδα του. Και το συγκεκριμένο βιβλίο το αποδεικνύει.

1) Ομιλία του τ. υπουργού Κώστα Σκανδαλίδη στην παρουσίαση του βιβλίου για «Το Κονιαριό της Κω Μνήμες επί ερειπίων της οθωμανοκρατίας» του Κώστα Ε. Σκανδαλίδη, που πραγματοποιήθηκε στην Κω στις 10.8.23 υπό την αιγίδα του Πνευματικού Ομίλου Κώων «Ο Φιλητάς» και του ΔΟΠΑΒΣ του δήμου της Κω, με ομιλητές, τη Μαρία Τουλαντά Παρισίδη, φιλόλογο, συγγραφέα και πρόεδρο του Φιλητά, τον Κώστα Ιωάννου, μαθηματικό και τ. πρόεδρο του Φιλητά, τον τ. υπουργό Κώστα Σκανδαλίδη, τον Σταμάτη Αλαχιώτη, τ. πρύτανη του Πανεπιστημίου της Πάτρας, τον Παναγιώτη Νούτσο καθηγητή του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, ενώ χαιρετισμούς απηύθυναν ο γενικός αρχιερατικός επίτροπος πρωτοπρεσβύτερος π. Ι. Διακοπαναγιώτης εκ μέρους του Σεβασμιοτάτου Μητροπολίτη κ.κ. Ναθαναήλ, ο σοφολογιότατος ιμάμης Ιρφάν Τράμπα, ο έπαρχος Κω Γιάννης Καμπανής, η αντιδήμαρχος Σέβη Βλάχου, ο τ. βουλευτής Νίκος Ζωίδης, ο τ. δήμαρχος Γιώργος Κυρίτσης και ο πρόεδρος του ΤΕΕ Γιώργος Χρυσουλάκης.