Η μάχη για τα Δωδεκάνησα - Οι Γερμανοί καταλαμβάνουν την Κάρπαθο

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο
Μανώλης Κασσώτης
στο anamniseis.net

Στις 6 Σεπτεμβρίου 1943, δύο μέρες πριν ανακοινωθεί η ανακωχή, έφτασαν από την Κρήτη στα Πηγάδια, χωρίς να ενημερώσουν τους Ιταλούς, 4-5 μοτοζάτερες κι ένα μικρό πολεμικό πλοίο με ένα γερμανικό τάγμα 800 ανδρών υπό τον λοχαγό Bethege.

Στις 13 Μαΐου 1943, οι Αμερικανοί από δυτικά και οι Άγγλοι με τους συμμάχους τους από ανατολικά, εκκαθάρισαν τη Βόρεια Αφρική από τους Γερμανο-ιταλούς. Στις 10 Ιουλίου έγινε η απόβαση των Συμμάχων στη Σικελία, με αποτέλεσμα στις 25 Ιουλίου να πέσει η κυβέρνηση Μουσολίνι και να αναλάβει ο στρατηγός Badoglio.

Η Ιταλία προσπαθούσε να βρει τρόπο να βγει από τον πόλεμο.
Οι αντιμαχόμενοι προσπαθούσαν να προσαρμοστούν στη νέα πραγματικότητα και να εκμεταλλευτούν τις αναμενόμενες εξελίξεις.

Στις 3 Σεπτεμβρίου 1943 η κυβέρνηση Badoglio υπέγραψε ανακωχή με τους Συμμάχους, και οι φασίστες υπό τον Μουσολίνι μετέφεραν την έδρα τους στη Βόρεια Ιταλία, και συνέχισαν να μάχονται στο πλευρό των Γερμανών. Η Ιταλία έπαψε να υπάρχει ως αξιόλογη πολεμική δύναμη.

Accolade
Μήνες πριν την ανακωχή, οι Βρετανοί κατάρτισαν το σχέδιο Accolade που προέβλεπε την κατάληψη της Δωδεκανήσου, χρησιμοποιώντας την 8η Ινδική μεραρχία, που ήταν έτοιμη για δράση την 1ην Σεπτεμβρίου. Αλλά στις 26 Αυγούστου τα αποβατικά σκάφη που προορίζονταν για τη Δωδεκάνησο απεστάλησαν για άλλη επιχείρηση στη Burma και η Ινδική μεραρχία αποσπάστηκε στην κεντρική Μεσόγειο. Η μόνη δύναμη που απέμεινε ήταν η 234η Βρετανική ταξιαρχία. Επιπλέον, οι βρετανοί διέθεταν στην Ανατολική Μεσόγειο 280 αεροπλάνα, 8 αντιτορπιλικά, 10 υποβρύχια, 16 αποβατικά και άλλα βοηθητικά σκάφη.

Οι Γερμανοί, από τη δική τους πλευρά, ενίσχυσαν τη φρουρά της Κρήτης με την 22α μεραρχία υπό τον στρατηγό Muller, και στη Ρόδο κατάρτισαν την 440η ταξιαρχία εφόδου, που η δύναμή της έφτασε στους 6.000 άνδρες υπό τον στρατηγό Kleeman. Οι δυνάμεις αυτές υποστηρίζονταν από 300 αεροπλάνα με βάσεις στην ηπειρωτική Ελλάδα και την Κρήτη. Οι γερμανικές ναυτικές δυνάμεις ήταν περιορισμένες, αλλά κατά την εξέλιξη των επιχειρήσεων «έπεισαν» τους κυβερνήτες έξι ιταλικών αντιτορπιλικών στον Πειραιά και στη Σούδα να τους τα παραδώσουν ανέπαφα.

Στο Αιγαίο και στα Δωδεκάνησα οι Ιταλοί είχαν στη Ρόδο 40.000 στον στρατό, ναυτικό και αεροπορία, συμπεριλαμβανομένης της μεραρχίας Regina υπό τον στρατηγό Scaroina.

Στην Κάρπαθο είχαν 2.500 άνδρες υπό τον συνταγματάρχη Imbriani, στην Κω 4.000 υπό τον συνταγματάρχη Leggio, και στη Λέρο όπου βρισκόταν η ναυτική βάση είχαν γύρω στους 6.000 άνδρες υπό τον ναύαρχο Mascherra, και μικρότερες δυνάμεις στα άλλα νησιά. Επίσης στην Κρήτη διέθεταν τη μεραρχία Siena και στη Σάμο τη μεραρχία Kuneo, και σημαντικές δυνάμεις στις Κυκλάδες. Διοικητής των ιταλικών δυνάμεων στο Αιγαίο ήταν ο ναύαρχος Campioni, με έδρα τη Ρόδο. Όμως, το ηθικό των Ιταλών ήταν χαμηλό και η μαχητικότητά τους περιορισμένη.

Στις 8 Σεπτεμβρίου 1943, μόλις ανακοινώθηκε η ανακωχή, οι Γερμανοί επιβλήθηκαν των Ιταλών στην Κρήτη και στη Ρόδο και οι Σύμμαχοι με τη συνεργασία των Ιταλών κατέλαβαν την Κω, Λέρο και Σάμο.

Στην Κάρπαθο
Στις 25 Αυγούστου, κλιμάκιο Γερμανών αξιωματικών ήλθε στην Κάρπαθο για να μελετήσει τις αμυντικές ανάγκες του νησιού, αλλά στην πραγματικότητα για να κατασκοπεύσει τις στρατιωτικές θέσεις των Ιταλών.

Σύμφωνα με το συμμαχικό σχέδιο, το πρωί της 9ης Σεπτεμβρίου θα έφθανε στην Κάρπαθο από την Αίγυπτο μεταγωγικό αεροπλάνο με δυο Άγγλους αξιωματικούς και τον σημαιοφόρος Παναγόπουλος, με σκοπό να πείσουν τους Ιταλούς να κρατήσουν το νησί μέχρι να φθάσουν οι Συμμαχικές δυνάμεις.

Όμως, τους πρόφτασαν οι Γερμανοί. Στις 6 Σεπτεμβρίου 1943, δύο μέρες πριν ανακοινωθεί η ανακωχή, έφτασαν από την Κρήτη στα Πηγάδια, χωρίς να ενημερώσουν τους Ιταλούς, 4-5 μοτοζάτερες κι ένα μικρό πολεμικό πλοίο με ένα γερμανικό τάγμα 800 ανδρών υπό τον λοχαγό Bethege. Οι Γερμανοί εγκατασταθήκαν στο λιμάνι και τη νύχτα ένα γερμανικό απόσπασμα αναπτύχθηκε και πήρε θέσεις στη Σίσαμο. Το πρωί της επομένης ο Imbriani μετέφερε δυνάμεις πεζικού και πήραν θέσεις εναντίον των Γερμανών στο λιμάνι.

Αλλά μόλις διαπίστωσαν ότι βρισκόντουσαν υπό την απειλή των Γερμανών στη Σίσαμο αναγκάστηκαν να αποχωρήσουν. Τις επόμενες μέρες οι Γερμανοί εκμεταλλευόμενοι την αδράνεια των Ιταλών σταθεροποιώντας τις θέσεις τους.

Στο μεταξύ, το βράδυ της 8ης Σεπτεμβρίου ανακοινώθηκε η ανακωχή της Ιταλίας με τους Συμμάχους και την επομένη ο Bethege απαίτησε από τον Imbriani να παραδώσει την Κάρπαθο.

Ο τελευταίος αρνήθηκε και ο Bethege απείλησε ότι θα καλούσε με το ραδιοτηλέφωνο του πλοίου γερμανικά stuka από την Κρήτη για να βομβαρδίσουν τους Ιταλούς. Εκ των υστέρων αποδείχθηκε ότι το ραδιοτηλέφωνο δεν δούλευε, ούτε και stuka υπήρχαν στην Κρήτη.

Η Παράδοση
Ο στρατηγός Scaroina με την παράδοση της μεραρχίας Regina στη Ρόδο υπέγραψε και την παράδοση των ιταλικών στρατιωτικών δυνάμεων της Καρπάθου στην οποίαν υπάγονταν, και διαβίβασε τηλεφωνική εντολή στον Imbriani να παραδώσει το νησί στους Γερμανούς.

Ο Imbriani ζήτησε γραπτή διαταγή και στις 13 Σεπτεμβρίου έφθασε ένα υδροπλάνο με τον ανθυπολοχαγό Bismataro, που έφερε τη διαταγή του ναυάρχου Campioni προς τον Imbriani.
Ο Imbriani με τους διοικητές των μονάδων αποφάσισαν να εκτελέσουν τη διαταγή και ακολούθησε ο αφοπλισμός των στρατιωτών.

Σε ορισμένες μονάδες η συγκέντρωση των όπλων δεν ακολούθησε την κανονισμένη διαδικασία, το ηθικό των στρατιωτών ήταν πεσμένο, και στην ακαταστασία που δημιουργήθηκε αρκετοί Καρπάθιοι βρήκαν την ευκαιρία και πήραν αρκετά όπλα.

Οι Γερμανοί παρέλαβαν τον οπλισμό των Ιταλών, κατέλαβαν τις πυροβολαρχίες, τις οχυρώσεις και όλες τις στρατιωτικές εγκαταστάσεις.

La Guera e Fimita
Μόλις οι Ιταλοί αφοπλίστηκαν, άρχισαν να πανηγυρίζουν, πετούσαν τα καπέλα τους στον αέρα και ζητωκραύγαζαν “La guera e fimita”, νόμισαν ότι γι’ αυτούς τελείωσε ο πόλεμος και θα γύριζαν στα σπίτια τους.

Οι Γερμανοί υποσχέθηκαν ότι, μέσω Κρήτης και της ηπειρωτικής Ελλάδας, θα τους έστελναν στην πατρίδα τους. Από τους 2500 Ιταλούς, 90 δήλωσαν ότι ήθελαν να συνεργαστούν με τους Γερμανούς, 56 ως ενεργοί στρατιωτικοί και 34 ως βοηθητικοί, οι περισσότεροι δεν πίστευαν ότι θα έφταναν σώοι στην Ιταλία. Επιπλέον, έμεινε στην Κάρπαθο η Αστυνομία, η Τελωνοφυλακή και ορισμένοι υπάλληλοι.

Αιχμάλωτοι
Τις επόμενες μέρες, οι Γερμανοί άρχισαν να συγκεντρώνουν τους άοπλους Ιταλούς και να τους στέλνουν στην Κρήτη. Στις 21 Σεπτεμβρίου, ενώ ένα φορτηγό βρισκόταν στο αγκυροβολημένο στα Πηγάδια με αρκετές εκατοντάδες αιχμαλώτους το βομβάρδισαν 3-4 αγγλικά αεροπλάνα, 12 Ιταλοί έχασαν τη ζωή τους και 72 τραυματίστηκαν. Η μεταφορά των αιχμαλώτων συνεχίστηκε με καΐκια και κράτησε μέχρι τον Φεβρουάριο του 1944, με προορισμό σε στρατόπεδα εργασίας αιχμαλώτων στη Γερμανία.

Δραπέτες
Αρκετοί Ιταλοί, που βρήκαν την ευκαιρία και είχαν το θάρρος, δραπέτευσαν από τα στρατόπεδα αιχμαλώτων και, με τη βοήθεια Καρπαθίων, κρύφτηκαν στα χωριά και σε απόμερα εξοχικά σπίτια. Οι Γερμανοί έβγαλαν διαταγή σύμφωνα με την οποία όσοι Ιταλοί δραπέτες δεν παραδίνονταν σε τακτή προθεσμία θα εκτελούνταν, και αυτοί που τους βοηθούσαν θα τιμωρούνταν αυστηρά.

Όλοι σχεδόν οι δραπέτες παραδόθηκαν πριν περάσει η προθεσμία. Δεν ήταν μόνο η διαταγή των Γερμανών, αλλά το κρύο του χειμώνα που πλησίαζε και το φαγητό που ήταν δύσκολο να βρεθεί.
Ο Alessandro Orofino, ένας Ιταλός στρατιώτης που δραπέτευσε, κρυβόταν μέσα σ’ ένα εκκλησάκι. Μετά από προδοσία, οι Γερμανοί τον συνέλαβαν και τον εκτέλεσαν, αφού πρώτα τον υποχρέωσαν να σκάψει τον λάκκο του.

Τον έστησαν μπροστά στον λάκκο και του είπαν να διαβάσει κάποιες προκηρύξεις που κρατούσε πάνω του, τον πυροβόλησαν στο κεφάλι και έπεσε μέσα στον λάκκο. Μόλις έφυγαν οι Γερμανοί, ο προδότης πήρε τις μπότες που φορούσε ο νεκρός.

Ο υπολοχαγός Alberto Patruno κρυβόταν στο Μεσοχώρι υπό την προστασία του σταθμάρχη Michele, και όταν τον αναζήτησαν οι Γερμανοί, αυτός τον έστειλε στους κατασκόπους που πριν από μερικές μέρες έφτασαν στο νησί.

Οι Γερμανοί συνέλαβαν δέκα ομήρους και απείλησαν ότι θα τους εκτελούσαν εάν δεν βρισκόταν ο Patruno ζωντανός ή πεθαμένος. Οι κατάσκοποι, για να αποσοβήσουν την απειλή και επειδή ο Patruno μπορούσε να τους προδώσει για να σωθεί, βρήκαν σαν καλύτερη λύση να τον εκτελέσουν και να ρίξουν το πτώμα του σε μία ρεματιά.

Ο Ιταλός στρατιωτικός γιατρός Cutulo που έκαμε τη νεκροψία, με τη σύμφωνη γνώμη του Imbriani, «διαπίστωσε» ότι ο Patruno πέθανε από καρδιακή προσβολή. Ο ανθυπολοχαγός Michele Memola κρυβόταν στο Μεσοχώρι, όπου για πέντε μήνες τον τροφοδοτούσαν και τον έκρυβαν οι κάτοικοι του χωριού. Τελικά στις 17 Φεβρουαρίου 1944 αποφάσισε να παραδοθεί. Στο μεταξύ η κατάσταση του πολέμου άρχισε να αλλάζει εις βάρος των Γερμανών, δεν τον εκτέλεσαν αλλά τον έστειλε σε στρατόπεδο αιχμαλώτων στη Γερμανία.

Δυο φορές, μετά τον πόλεμο, επισκέφθηκε την Κάρπαθο για να ευχαριστήσει τους ανθρώπους που τον περιέθαλψαν. Χρόνια αργότερα ο γιος του Massimo έγραψε βιβλίο για τη δραματική περιπέτεια του πατέρα του.

Το βιβλίο μεταφράστηκε στα Ελληνικά, και το 2019 έγινε η βιβλιοπαρουσίαση στην Κάρπαθο, παρουσία του συγγραφέα και άλλων συγγενών του.
Για δέκα μήνες ο Sergio Gattulli κρυβόταν με τη βοήθεια της οικογένειας Ζωής Βασιλαράκη, της αργότερα συζύγου του, και για ένα διάστημα στην κουφάλα μίας ελιάς, στον Άη Γιώργη στις Βάτσες.

Μετά από προδοσία τον συνέλαβαν οι Ιταλοί carabinieri και οι Γερμανοί τον έστειλαν σε στρατόπεδο στη Ρόδο. Μετά από 48 μέρες τον πίσω στην Κάρπαθο και τον έβαλαν φυλακή, αλλά με τη βοήθεια ενός αντιναζιστή Γερμανού δραπέτευσε. Κρυβόταν μέχρι που έφυγαν οι Γερμανοί και απελευθερώθηκε η Κάρπαθος.

Αντίσταση
Οι μόνοι Ιταλοί που προέβαλαν κάποια αντίσταση ήταν γύρω στους 50 στον Τρίστομο. Θέλαν να πάρουν το καΐκι του Γιώργη Πρωτόπαπα να πάνε στην Τήλο, αλλά οι Carabinieri στο Διαφάνι, φοβούμενοι τις συνέπειες, τους απέτρεψαν.

Τη νύχτα της 27ης Σεπτεμβρίου ξεκίνησαν από το Τρίστομο τρεις Ιταλοί στρατιώτες με μία βάρκα με προορισμό το Καστελόριζο, αλλά χάθηκαν μέσα στο πέλαγος όπου τους βρήκε ένα αγγλικό αντιτορπιλικό.

Μερικοί πεζοναύτες μαζί με έναν λοχαγό πεζικού, έναν σμηνία και δυο στρατιώτες, πήγαν με μία βάρκα στην Τήλο και μετά στη Σύμη.