Στο επιστημονικό περιοδικό “Days of Art” το Μελεκούνι της Ρόδου

Βαρβάρα Μπογδάνου

Το Μελεκούνι, το παραδοσιακό γλύκισμα της Ρόδου, φιλοξενήθηκε πρόσφατα στο 18ο τεύχος του επιστημονικού περιοδικού “Days Of Art in Greece”.

Πρόκειται για μία ακόμα αναγνώριση του τοπικού αυτού προϊόντος που χαρακτηρίζει το νησί μας και το οποίο έχει γίνει γνωστό παγκοσμίως, ειδικά μετά την εγγραφή του στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας.

Η έντυπη έκδοση "Days Of Art in Greece" είναι η μοναδική που συστηματικά ασχολείται με θέματα ανθρωπιστικών σπουδών και με την ιστορία των γραμμάτων και των τεχνών στη χώρα μας.

Παρουσιάζει δοκιμιακά άρθρα για την εκπαίδευση, την αρχιτεκτονική, τη λαογραφία, την ιστορία και την αρχαιολογία. Προβάλλει επισκέψιμους χώρους τέχνης, πινακοθήκες, μουσεία, βιβλιοθήκες, αρχεία, αρχαιολογικούς και προσκυνηματικούς προορισμούς. Η έκδοση έχει πιστοποιηθεί από τον Οργανισμό Συλλογικής Διαχείρισης Έργων του Λόγου (ΟΣΔΕΛ), ως επιστημονική και είναι μοναδική στη χώρα.

Το περιοδικό έχει συνδρομές σε βιβλιοθήκες, μουσεία και πανεπιστήμια του εσωτερικού και εξωτερικού, όπως το Τμήμα Ελληνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Harvard, το Πανεπιστήμιο LEIDEN, το Πανεπιστήμιο LUND, η βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας, η βιβλιοθήκη του Οικουμενικού Πατριαρχείου στην Κωνσταντινούπολη, η βιβλιοθήκη της Εθνικής Πινακοθήκης, οι βιβλιοθήκες των Αρσάκειων Σχολείων, το Κολλέγιο Αθηνών κ.λπ.

Επίσης, η έκδοση συνεργάζεται με πρεσβείες στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Διανέμεται μαζικά ως δώρο δημοσίων σχέσεων σε φορείς, όπως η Γενική Γραμματεία Ενημέρωσης, ο ΕΟΤ κ.λπ. Πρόσφατα πήρε πιστοποίηση από το Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης και το άρθρο για το Μελεκούνι, θα υπάρχει στο Εθνικό Αποθετήριο της Ελλάδας.

Το συγκεκριμένο τεύχος, θα λάβει μέρος στη Διεθνή Έκθεση Σύγχρονης Τέχνης "Platform Project" που θα γίνει στην Αθήνα και θα συμμετέχουν καλλιτέχνες από 25 χώρες στους οποίους θα δοθεί ως δώρο. Επίσης θα δοθεί ως δώρο σε 400 συνέδρους, στο Πανελλήνιο Συνέδριο Ακαδημαϊκών Βιβλιοθηκών, που θα διεξαχθεί μέσα στον Οκτώβριο.

Σημειώνεται ότι, το κείμενο με τα δεδομένα, που κατατέθηκαν στο Δελτίο Στοιχείου Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, προκειμένου το Μελεκούνι, να ενταχθεί στο Εθνικό Ευρετήριο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας, επιμελήθηκε ο Χαράλαμπος Μαρνέρας MSc/υποψήφιος διδάκτορας Χαροκόπειου Πανεπιστημίου Αθηνών, μέλος του πολιτιστικού συλλόγου Κοσκινιατών η “ΚΑΛΛΙΘΕΑ”.

Το κείμενο αυτό μεταφράστηκε στα Αγγλικά, δημοσιεύθηκε στο περιοδικό και αναφέρει τα εξής:

«Το Μελεκούνι είναι το παραδοσιακό γλύκισμα της νήσου Ρόδου που παρασκευάζεται κυρίως στο χωριό Κοσκινού και δευτερευόντως σε άλλα χωριά του νησιού.
Εγγράφηκε σαν στοιχείο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας σύμφωνα με την υπ’αριθμ. 17279/17.01.2022 Απόφαση του Υπουργείου Πολιτισμού, μετά από ενέργειες του Πολιτιστικού Συλλόγου Κοσκινιάτων “Η ΚΑΛΛΙΘΕΑ”.

Η ονομασία προέρχεται από τα συνθετικά των λέξεων μέλι (μελε) και κουννί (κούνα-νες) που είναι ο σπόρος, στη Ροδίτικη διάλεκτο. Το παρασκευάζουν οι γυναίκες του χωριού, μαζί με τα κορίτσια, καθοδηγούμενες από την πιο έμπειρη, τη “μαστόρισσα”.

Η παρασκευή του, γίνεται ως εξής:

Ξύνονται οι φλούδες των πορτοκαλιών, καβουρδίζονται ολόκληρα τα αμύγδαλα και πλένεται το σουσάμι.

Στη συνέχεια καβουρδίζεται σιγά-σιγά το σουσάμι σε χαμηλή φωτιά, ενώ παράλληλα ζεσταίνεται το μέλι. Κατόπιν, το σουσάμι και το μέλι αδειάζονται σε μια ξύλινη σκάφη και προσθέτονται τα μπαχαρικά (κανέλα, μοσχοκάρυδο, γαρύφαλλο, κόλιανδρο) καθώς και το ξύσμα των εσπεριδοειδών (πορτοκάλια, περγαμόντο, νεράντζι).

Τα παραπάνω υλικά, ανακατεύονται με ξύλινη κουτάλα, πολύ καλά, ώστε να ομογενοποιηθεί το μείγμα το οποίο απλώνεται σε ξύλινες τάβλες για να κρυώσει.

Στη συνέχεια, κόβεται σε ρόμβους, με τη βοήθεια ενός μεγάλου ξύλου (χάρακα) και σερβίρεται πάνω σε φύλλα λεμονιάς ή τυλίγεται σε σελοφάν και σε ειδικό χαρτί (λαδόκολλα).

Το Μελεκούνι “παίζει” τον ρόλο του προσκλητηρίου, για τους γάμους που γίνονται στο χωριό, είναι το κέρασμα μετά το μυστήριο της βάπτισης, αλλά και το κέρασμα στις ονομαστικές εορτές. Ο χώρος στον οποίο παρασκευάζεται το Μελεκούνι, είναι κυρίως το σπίτι της νύφης όταν πρόκειται για γάμο ή αρραβώνα. Για τις υπόλοιπες εκδηλώσεις (βάπτιση, εορτές), το Μελεκούνι παρασκευάζεται στο σπίτι του νεοφώτιστου παιδιού ή του εορτάζοντα. Επίσης, παρασκευάζεται σε εργαστήρια, παραδοσιακής ζαχαροπλαστικής.

Ο εξοπλισμός που χρησιμοποιείται για την παρασκευή του, είναι οικιακός, δηλαδή η σκάφη μέσα στην οποία ανακατεύεται το μείγμα, η ξύλινη τάβλα (το σινί) που τοποθετείται το μείγμα για να κρυώσει, οι ξύλινες κουτάλες για το ανακάτεμα του μείγματος και ο πλάστης για το πλάσιμο του μείγματος. Στα εργαστήρια ζαχαροπλαστικής, χρησιμοποιείται ο αντίστοιχος επαγγελματικός εξοπλισμός.

Τα γλυκά αυτά, έχουν τη ρίζα τους, στους αρχαίους ελληνικούς χρόνους και είναι γνωστά, από τα ομηρικά χρόνια.

Ο Όμηρος στην Ιλιάδα, αναφέρει την ονομασία “ίντριον”, που σήμαινε πλακούντας με μέλι και σουσάμι, το οποίο το έτρωγαν οι Έλληνες, για να μπορούν να έχουν αντοχή στις κακουχίες του πολέμου.

Ο Ηρόδοτος (484 – 426 π.χ.) αναφέρει ένα είδος, η “σησαμίς”, όμοιο με το μελεκούνι.
Μοιάζει με το παστέλι, αλλά δεν είναι το ίδιο. Διαφέρει στο καβούρδισμα του σουσαμιού, στο ξύσμα του πορτοκαλιού, στα αρωματικά στοιχεία που περιέχει (κανέλλα, μοσχοκάρυδο, γαρύφαλλο, κόλιανδρο) και στην αποκλειστική χρήση του μελιού και όχι άλλων πρόσθετων γλυκαντικών (ζάχαρη, μελάσα κ.λπ.). Γι’ αυτό και είναι τόσο μαλακό, όταν τρώγεται.

Ποιοτικά χαρακτηριστικά του Μελεκουνιού
• Μαλακή και εύκαμπτη υφή, χωρίς να σπάει.

• Μαστιχωτή, μη κολλώδη και συμπαγή δομή.

• Γεύση που χαρακτηρίζεται από το μέλι, το αναποφλοίωτο ψημένο σουσάμι, τα ψημένα αμύγδαλα και το ιδιαίτερο άρωμα των χρησιμοποιούμενων εσπεριδοειδών (πορτοκαλιών) και μπαχαρικών.

• Ρομβοειδές σχήμα.

• Μελέτες του Τμήματος Επιστημών Διατροφής και Διαιτολογίας του Ελληνικού Μεσογειακού Πανεπιστημίου έχουν δείξει, ότι το Μελεκούνι έχει ευεργετικές ιδιότητες για την υγεία και συμβάλλει στην ευζωία και στη μακροζωία, λόγω των συστατικών του.

• Χαρακτηρίζεται από αντιοξειδωτική, αντιγηραντική, αντιμικροβιακή, αντιβακτηριακή, αντιυπερτασική, αντιθρομβωτική και υποχοληστεριναιμική δράση. Έχει οστεοπροστατευτικές ιδιότητες. Ρυθμίζει το σάκχαρο του αίματος, συμβάλλει σε ένα ισορροπημένο ενεργειακό ισοζύγιο (ΣΒ, ΔΜΣ) και σε μια ιδανική σύσταση σώματος (BF%). Βελτιώνει τη μνήμη, την ψυχική διάθεση, τη γνωστική λειτουργία και τη διαύγεια του εγκεφάλου. Αποτελεί θρεπτικό σνακ για παιδιά και εγκύους λόγω της φυσικής του προέλευσης, αλλά και ενεργειακό σνακ για αθλητές καθώς βελτιώνει την αθλητική απόδοση, αυξάνοντας την αερόβια ικανότητα, μειώνοντας τη μυϊκή βλάβη».

Διατροφική Ανάλυση Μελεκουνιού                Συστατικά Ανά 100 g προϊόντος

• Ενέργεια ………………………………………… 459 Kcal
• Πρωτείνες ………………………………………… 16,6 g
• Λιπαρά ………………………………………… 31,6 g
• εκ των οποίων
• Κορεσμένα ……………………………………….. 4,3 g
• Μονοακόρεστα …………………………………. 15,5 g
• Πολυακόρεστα …………………………………... 11,8 g
• Χοληστερόλη …………………………………….. 0
• Υδατάνθρακες ……………………………………. 38,8 g
• Ζάκχαρα ……………………………………………. 28.9 g
• εκ των οποίων
• Φρουκτόζη ………………………………………… 13,8 g
• Γλυκόζη ……………………………………………. 13,6 g
• Διαιτητικές ίνες ……………………………………. 6,5 g
• Ασβέστιο ……………………………………………. 611 mg
• Σίδηρος ……………………………………………… 3,4 mg
• Φώσφορος ………………………………………… 344 mg
• Νάτριο ……………………………………………….. 0,012 g
Πηγή: Μελισσοκομική Δωδεκανήσου

Η σημαντικότερη επίσημη αναγνώριση του προϊόντος, πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο ειδικής εκδήλωσης στη Ρόδο (26.09.2010), για την Παρασκευή του μεγαλύτερου μελεκουνιού στον κόσμο, το οποίο καταχωρήθηκε στο Guiness World Records ως ¨The longest melekouni, traditional Rhodian dessert…¨, γεγονός που συνέβαλε στην περαιτέρω προβολή του προϊόντος, σε διεθνές επίπεδο.

Με τον υπ΄αριθ. (ΕΕ) 2017/2363 (19.12.2017) Εκτελεστικό Κανονισμό της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το Μελεκούνι καταχωρήθηκε στο μητρώο προστατευόμενων ονομασιών προέλευσης και προστατευόμενων γεωγραφικών ενδείξεων «Μελεκούνι» (Melekouni) (ΠΓΕ) στον τύπο, ¨Κλάση 2.3. Προϊόντα αρτοποιίας, ζαχαροπλαστικής, ζαχαρώδη παρασκευάσματα ή προϊόντα μπισκοτοποιίας¨ σύμφωνα με τον Κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 1151/2012 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και Συμβουλίου.