Η Ρόδος στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου, 40 χρόνια μετά: καθρεφτίζεται το Πανεπιστήμιο στην πόλη;

Rodiaki NewsRoom

Στον Κωνσταντίνο Μηνά

Γράφει ο
Φραγκίσκος Καλαβάσης*

Οι πόλεις αναγνωρίζονται από την περπατησιά τους, όπως και οι άνθρωποι, σημειώνει ο Ρόμπερτ Μούζιλ στο έργο του «Ο άνθρωπος χωρίς ιδιότητες». Καθρεφτίζεται άραγε, μετά από σαράντα περίπου χρόνια, το Πανεπιστήμιο Αιγαίου στην περπατησιά της Ρόδου;

Το Αιγαιοπελαγίτικο νησιωτικό τοπίο ήταν αρκετά διαφορετικό στα τέλη της δεκαετίας του ‘80, όταν ξεκίνησε το ριζοσπαστικό και φιλόδοξο στρατήγημα του Πανεπιστημίου Αιγαίου. Στο παλιό «Ακταίον», τα Κυριακάτικα ηλιόλουστα πρωινά οι παρέες των συνταξιούχων διάβαζαν τις εφημερίδες.

Τα Σαββατόβραδα έβλεπες από νωρίς, παρέες φαντάρων γύρω από τα σουβλατζίδικα. Πιο ‘κει, άλλοι περίμεναν να παραλάβουν τα πλυμένα και σιδερωμένα ρούχα από το καθαριστήριο. Τώρα, στις γεμάτες από κορίτσια και αγόρια κάθε -και μέσης και μεγαλύτερης- ηλικίας, καφετέριες, αντί για εφημερίδες όλες και όλοι κοιτάζουν τα κινητά. Ύστερα, τα κινητά αλλάζουν οπτική και μας φωτογραφίζουν να τα κοιτάζουμε. Κι εμείς κοιτάζουμε και πειράζουμε τη φωτογραφία μας. Καθρεφτιζόμαστε εκτός τόπου και χρόνου.

Διαφορετικό ήταν και το ακαδημαϊκό τοπίο της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης. Είχε μόλις καταργηθεί ο θεσμός της καθηγητικής «έδρας» και το Πανεπιστήμιο άρχισε να ανοίγει δυνατότητες σε νέες και νέους επιστήμονες και ερευνητές να δοκιμάσουν τις ακαδημαϊκές τους ικανότητες και αντοχές. Τότε, ιδρύθηκε και το Πανεπιστήμιο Αιγαίου, το «Πανεπιστήμιο στο Αρχιπέλαγος», όπως έλεγε ο Κώστας Σοφούλης για να μην ξεχνάμε την εθνική διάσταση και το ιστορικό βάθος του εγχειρήματος. Η Ρόδος κατάφερε και ήταν στα πρώτα τέσερα νησιά του. Με προσπάθεια πυκνή σε ένταση, σε προθεσμίες, σε συνεννοήσεις, σε αποφάσεις και υπογραφές. Ο Σάββας Καραγιάννης ιδρώνει ακόμη κι όταν τα διηγείται.

Από τα τέλη της δεκαετίας του ’80, κάθε Σεπτέμβριο έρχονται στη Ρόδο νέες και νέοι για να φοιτήσουν στα Τμήματα της Σχολής Ανθρωπιστικών Επιστημών. Στα Παιδαγωγικά Τμήματα, όπως ήταν πριν σαρνάντα χρόνια. Δεκοχτάχρονες και δεκαοχτάχρονοι από όλα τα μέρη της χώρας, έρχονται να βιώσουν στην πόλη της Ρόδου την πολλαπλή τους μετάβαση από λυκειόπαιδα σε πρωτοετείς και πρωτοετίνες. Περίπου δεκαπέντε χιλιάδες (15.000) ήρθαν αυτά τα χρόνια για σπουδές, χώρια τα μεταπτυχιακά. Κάποιες και κάποιοι παρέμειναν στο νησί. Αρκετές και αρκετοί έφυγαν και σύντομα ξαναγύρισαν. Ερωτεύτηκαν στη Ρόδο, ερωτεύτηκαν τη Ρόδο. Τις συναντάς παντού και τους αναγνωρίζεις από την περπατησιά τους. Στο πρόσωπό τους καθρεφτίζεται η δεκαοχτάχρονη και ο δεκαοχτάχρονος τού τότε. Συνδέθηκαν με τον τόπο, αφομοίωσαν τον χρόνο.

Όταν ζητούσες στο ταξί να σε πάει στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου, σε πήγαινε στην Παιδαγωγική Ακαδημία. Έπρεπε να διευκρινίσεις να σε πάει στην πρώην Σχολή Χωροφυλακής, στην Caserna. Πέρασαν κοντά είκοσι χρόνια για να καθρεφτιστεί στην πόλη, στις πινακίδες και στη φαντασιακή θέσμισή της, το Πανεπιστήμο. Προσπάθειες και συνεργασίες για να μεγαλώσει η εικόνα της Ρόδου στα μάτια της κοινωνίας της. Για να αρθούν οι επιφυλάξεις και οι καχυποψίες, να εμπλουτιστεί η πνευματική αυτοπεποίθηση και αυτοεκτίμησή της, για να ολοκληρωθεί ποιοτικά και ακαδημαϊκά η ανάπτυξη των Δωδεκανήσων, σαράντα περίπου χρόνια μετά την Ενσωμάτωση.

Μια ποικιλία συνεργασιών με τον δήμο και τη νομαρχία, με τον πνευματικό και δημοσιογράφικό κόσμο, το σύλλογο των Φίλων του Πανεπιστημίου Αιγαίου και τα Ιδρύματα Υποτροφιών. Με την υποστήριξη φορέων και επιχειρήσεων, η Ρόδος φιλοξένησε σημαντικά πανελλήνια και διεθνή συνέδρια που οργάνωσε το Πανεπιστήμιο με τις Επιστημονικές Ενώσεις, που πλέον αναφέρονται σε ανακοινώσεις των συνεδρίων της Ρόδου.

Με τις ανοιχτές διαλέξεις της Σχολής Ανθρωπιστικών Επιστημών στο «Ακταίον», η κοινωνία γνώρισε την πανεπιστημιακή μας κοινότητα. Αναγνώρισε ανάμεσα στις ομιλήτριες και τους ομιλητές και τα πρόσωπα των δικών της παιδιών που σπούδασαν και σήμερα έχουν εκλεγεί Καθηγήτριες και Καθηγητές, ολοκληρώνοντας την ερευνητική ικανότητα του Πανεπιστημίου Αιγαίου να δημιουργεί ακαδημαϊκή συνέχεια και συνοχή με ισχυρές ρίζες στην κοινωνία.

Είδε να καθρεφτίζονται στην εικόνα οι πραγματικότητες που δεν είχαν φωτιστεί. Όπως, ότι σήμερα στη Ρόδο μιλιούνται εικοσιέξι γλώσσες από μικρές κοινότητες που έχουν εγκατασταθεί, ζουν και εργάζονται, που τα παιδιά τους πηγαίνουν σχολείο στο νησί και που το πολυπολιτισμικό σχολείο τους βοηθούσε να διατηρούν έγκυρη γνώση της μητρικής τους γλώσσας.

Σήμερα, το τοπίο είναι διαφορετικό. Η πόλη μοιάζει να αποκολλάται από την ιστορική και τη φυσική της πραγματικότητα. Επενδύει περισσότερο στην εικόνα που εξυπηρετεί μια αγοραία εκδοχή της τουριστικής ανάπτυξης και λιγότερο στις διαστάσεις της αειφορικής προσέγγισης μιας ολοκληρωμένης ανάπτυξης σε ένα δικτυακά συνεκτικό νησιωτικό περιβάλλον.
Τα Πανεπιστήμια μοιάζουν να αποκολλώνται από την ακαδημαϊκή τους αποστολή, που είναι να συνδέουν την έρευνα με τη διδασκαλία μέσα σε ένα καθεστώς ελευθερίας και αυτοτέλειας. Έχουν αποδεχτεί την περιορισμένη και περιοριστική εικόνα τους σε μια αναξιόπιστη αγορά εκπαιδευτηρίων και προγραμμάτων κατάρτισης.

Εικόνες που μοιάζουν να αποξενώνουν την πόλη και το Πανεπιστήμιο από τον τόπο τους και από τον χρόνο τους. Παράλληλα όμως, μια διαφορετική πραγματικότητα δίνει ζωή κι ελπίδα και στη Ρόδο και στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου. Είναι η περπατησιά των φοιτητριών και των φοιτητών στους δρόμους της πόλης και στα στέκια τους. Το αποτύπωμα των αποφοίτων στην πνευματική ζωή και στην εκπαιδευτική ανάπτυξη του νησιού.

Μια πραγματικότητα που φαίνεται δυστυχώς να αγνοείται από όσους διαχειρίζονται εξουσίες σε αυτή τη δύσκολη συγκυρία. Από όσους σχεδιάζουν αποκλειστικά πάνω σε εικόνες που οι ίδιοι κατασκευάζουν. Εκτός τόπου και χρόνου. Αγνοώντας πως η εικόνα τους είναι τόσο εύθραστη όσο ο ραγισμένος καθρέφτης, όσο ένα φαντασμαγορικό κινητό έξω από το δίκτυο.
* Καθηγητής Πανεπιστημίου Αιγαίου, πρώην Κοσμήτορας.