Με επιτυχία πραγματοποιήθηκε η επιστημονική Ημερίδα με θέμα: «Ο Μητροπολιτικός Ιερός Ναός της Ρόδου. Η διαδρομή στο χρόνο»

Rodiaki NewsRoom

Οργανώθηκε από την Ιερά Μητρόπολη Ρόδου με τη στήριξη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Δωδεκανήσου

Το Σάββατο 16 Νοεμβρίου 2024 πραγματοποιήθηκε η οργανωθείσα από την Ιερά Μητρόπολη Ρόδου με τη στήριξη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Δωδεκανήσου επιστημονική Ημερίδα με θέμα: «Ο Μητροπολιτικός Ιερός Ναός της Ρόδου. Η διαδρομή στο χρόνο», η οποία προέκυψε ύστερα από το αξιόλογο και πολυσύνθετο έργο, αυτό της αποκατάστασης του Μητροπολιτικού Ναού των Εισοδίων της Θεοτόκου στο Μαράσι της Μητρόπολης. Η επιστημονική κατάθεση των συμπερασμάτων από την διετή έρευνα πραγματοποιήθηκε σε ένα εμβληματικό μνημείο, την Παναγία του Κάστρου στη Μεσαιωνική πόλη, που διετέλεσε διαδοχικά στο διάβα των αιώνων Μητρόπολη των Ορθοδόξων Ελλήνων και στη συνέχεια των Καθολικών την εποχή της Ιπποτοκρατίας.

Την εκδήλωση χαιρέτισαν ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Ρόδου κ. Κύριλλος, ο Βουλευτής κ. Μάνος Κόνσολας, η Αντιπεριφερειάρχης κ. Χαρούλα Γιασιράνη, η αναπληρώτρια Διευθύντρια της Εφορείας Αρχαιοτήτων Δωδεκανήσου κ. Αγγελική Κατσιώτη και η επίτιμη Έφορος ΕΦΑ κ. Μάνια Μιχαηλίδου. Τις εργασίες της Ημερίδας συντόνισε η Αρχαιολόγος κ. Ελένη Παπαβασιλείου. Παρέστησαν επίσης ο Βουλευτής κ. Βασίλειος Υψηλάντης, ο Πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου κ. Κυριάκος Κασάπης, εκπρόσωποι Φορέων, πολλοί δε ήταν οι συμμετέχοντες.

Η κ. Α. Μ. Κάσδαγλη (Μητροπολιτικοί ναοί της Ρόδου. Μια ιστορική αναδρομή) έκανε μια περιήγηση στο παρελθόν αναφερόμενη στους Μητροπολιτικούς Ναούς της Ρόδου, αρχίζοντας από την πρωτοβυζαντινή περίοδο και την μεγάλη Βασιλική της οδού Χειμάρρας, η οποία δυστυχώς απαξιώθηκε κάτω από νεώτερα κτίσματα, μεχρι τον σημερινό Ναό των Εισοδίων. Με την υποδειγματική ανασκαφή που διενήργησε με τους συνεργάτες της στο εσωτερικό της εκκλησίας προσδιόρισε τις οικοδομικές φάσεις, τις συνέδεσε με ιστορικά πρόσωπα και επιβεβαίωσε την οικοδόμηση του σημερινού Ναού λίγο μετά το 1750.

Η κ. Αικ. Μανούσου Ντέλλα, (Η πολεοδομική ένταξη του μητροπολιτικού ναού κατά την διαχρονική εξέλιξη της πόλης της Ρόδου) με την μελέτη της για την χωροθέτηση των Μητροπολιτικών Ναών στην μακραίωνη ιστορία της Ρόδου, ανέλυσε τις πολεοδομικές αλλαγές και τις ιστορικές συγκυρίες, με έμφαση στην συνοικία της Μητρόπολης, κάνοντας μνεία επίσης στην ανάγκη αναβάθμισης και ανάδειξης της περιοχής.

Ο κ. Γ. Ντέλλας (Ο μητροπολιτικός ναός της Ρόδου ως πρότυπο της μεταβυζαντινής εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής) ανέδειξε την αρχιτεκτονική διάσταση του σημερινού Ναού. Ο σταυροθολιακός τύπος, γνωστός και αγαπητός σε όλα τα Δωδεκάνησα, συνδυάστηκε με την τρίκλιτη βασιλική και με τη βυζαντινή παράδοση σε ένα αρμονικό αποτέλεσμα.

Η κ. Μ. Μιχαηλίδου (Κεραμικά ευρήματα από την ανασκαφή στον ιερό μητροπολιτικό ναό της Ρόδου) διερεύνησε επισταμένα την εφυαλωμένη κεραμική που βρέθηκε στην ανασκαφή του Ναού των Εισοδίων. Το ενδιαφέρον συγκεντρώνουν τα μεταγενέστερα κεραμικά τύπου ιζνίκ που προέρχονται από τυνησιακά εργαστήρια και τα πολύχρωμα πλακίδια που αναδεικνύουν τις εμπορικές σχέσεις της Ρόδου με τον υπόλοιπο κόσμο και την στροφή προς τα εργαστήρια και τις τεχνικές της Μικράς Ασίας. Οι μεταγενέστερες σύγχρονες μιμήσεις τις οποίες επεσήμανε, αξίζει να διερευνηθούν περαιτέρω.

Ο κ. Α, Θεοδοσίου (Τα ξυλόγλυπτα στον μητροπολιτικό ναό των Εισοδίων της Θεοτόκου της πόλεως Ρόδου) μας μετέφερε στον κόσμο της ξυλόγλυπτης εργασίας της Εκκλησίας. Μεγάλο μέρος του διακόσμου κατασκευάστηκε αποκλειστικά για τον Ναό κατά το 1750.

Ο κ. Ν. Ζάρρας (Οι δεσποτικές εικόνες και το μεγάλο Δωδεκάορτο του τέμπλου του ιερού μητροπολιτικού ναού. Προκαταρκτικές παρατηρήσεις) μελέτησε τις δεσποτικές εικόνες και το μεγάλο Δωδεκάορτο των Εισοδίων. Ενώ οι δεσποτικές εικόνες φαίνεται ότι προήλθαν ως σεβάσμια κειμήλια από τον αμέσως προηγούμενο, μικρότερο Ναό, οι εικόνες του Δωδεκαόρτου αποτελούν ενα υψηλής σημασίας σύνολο, ίσως εντόπιου ζωγράφου (;). Η χρονολογία 1751 στην εικόνα της Γέννησης, αποδεικνύει ότι η κατασκευή της σημερινής εκκλησίας συμβάδισε σε μεγάλο βαθμό με την οικοσκευή της.

Οι κ.κ. Σ. Πατατούκος και Φ. Σιδηρόπουλος (Η συντήρηση και αποκατάσταση των εικόνων του ιερού ναού των Εισοδίων) ανέδειξαν τη σπουδαία δουλειά της Εφορείας Αρχαιοτήτων Δωδεκανήσου στο τομέα της συντήρησης ζωγραφικών έργων, με την λεπτομερή και κοπιώδη αποκατάσταση και ανάδειξη σαράντα περίπου εικόνων και έργων που συνοδεύτηκαν με τις απαραίτητες επιστημονικές διερευνήσεις. Επίσης, εστίασαν ιδιαίτερα στην ανάγκη εκτέλεσης παρόμοιων εργασιών από επιστημονικό προσωπικό.

Η κ. Χ. Γιακουμάκη (Αργυρά εκκλησιαστικά από τον μητροπολιτικό ναό Ρόδου. Μία πρώτη παρουσίαση), ασχολήθηκε με τον τομέα της αργυροχοϊας και ειδικότερα επιλεγμένων εκκλησιαστικών αντικειμένων από τα κειμήλια του Ναού, πραγματοποιώντας συγχρόνως μια εμπεριστατωμένη εισαγωγή στην εν λόγω τέχνη στην περιοχή των νησιών.

Τέλος ο κ. Π. Μανουσάκης (Η ψαλτική παράδοση του μητροπολιτικού ναού Εισοδίων Θεοτόκου), διερεύνησε την πλούσια ψαλτική παράδοση του Μητροπολιτικού Ναού, ανατρέχοντας στους πρωτοψάλτες και τους λαμπαδάριους που διακόνησαν στο Ναό και θεμελίωσαν την ψαλτική τέχνη της Ρόδου.

Η ημερίδα αυτή ανέδειξε το σπουδαίο έργο του Μητροπολίτη Ρόδου Ιερεμία (1733-1758), που κατά τη διάρκεια της θητείας του, σε καιρούς χαλεπούς, οικοδόμησε και εξόπλισε την εκκλησία, με τη βοήθεια του χριστεπώνυμου πληρώματος της τοπικής Εκκλησίας.

Ολοκληρώθηκε αισίως μια πολύπλευρη προσπάθεια, της Μητρόπολης, δια του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου κ.κ .Κυρίλλου, της Περιφέρειας νοτίου Αιγαίου, διαφόρων Χορηγών και της Εφορείας Αρχαιοτήτων Δωδεκανήσου, που οδήγησε στην αποκατάσταση, στη λειτουργική αναβάθμιση και στην προβολή με τον καλύτερο τρόπο της Ιεράς Μητρόπολης των Εισοδίων της Θεοτόκου, ιστορικό διατηρητέο μνημείο και τοπόσημο του νησιού. Ελπίζεται και άλλα μνημεία της Ρόδου, όπως για παράδειγμα ο ναός του Αγίου Φανουρίου στη Μεσαιωνική πόλη, να αντιμετωπιστούν με την ανάλογη φροντίδα και να έχουν στο μέλλον την ίδια αγαθή τύχη.

ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΙΣ

του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Ρόδου κ. Κυρίλλου κατά την έναρξη της Ημερίδας με θέμα : «Ο Μητροπολιτικός Ιερός Ναός της Ρόδου. Η διαδρομή στο χρόνο».

"Θεοφιλέστατε άγιε Ολύμπου,

αξιότιμοι κ. Βουλευτές,

αξιότιμοι εκπρόσωποι των τοπικών Αρχών και Φορέων,

άγιε Πρωτοσύγκελλε,

αγαπητοί αδελφοί Πρεσβύτεροι και Διάκονοι,

κυρίες και κύριοι.

Με τη χάρη του Θεού βρισκόμαστε αυτή την ώρα στην ευχάριστη θέση της έναρξης των εργασιών της Ημερίδας με θέμα: «Ο Μητροπολιτικός Ιερός Ναός της Ρόδου. Η διαδρομή στο χρόνο». Η σκέψη διοργάνωσής της πρόεκυψε κατά την διενέργεια των ανασκαφικών εργασιών στο δάπεδο του Ιερού Ναού. Μεσολάβησαν τα χρόνια της πανδημίας και οι καθυστερήσεις των εργασιών αποκατάστασης του Ιερού οικοδομήματος, που εκ των πραγμάτων προέκυψαν για ένα κτίσμα που έχει πεντακόσια χρόνια συνεχούς λειτουργικής ζωής και αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά τοπόσημα της πόλης μας, άμεσα συνδεδεμένο με την ιστορική ζωή της από τον καιρό της κατάληψής της από τους Οθωμανούς και μέχρι τις μέρες μας.

Η γενική διαπίστωση ήταν ότι ο Μητροπολιτικός μας Ναός χρειαζόταν επισκευαστικές και εξωραιστικές επεμβάσεις. Από την αρχή το είχαμε προσλάβει ως κοινό αίτημα, εξ όσων συχνά ακούγαμε. Είχε επισκευαστεί τελευταία φορά μετά τον καταστροφικό σεισμό της 24ης Απριλίου του 1957 και τα 60 χρόνια που έκτοτε μεσολάβησαν άφησαν το άποτύπωμά τους, δεδομένου ότι οι τότε επισκευαστικές εργασίες έγιναν υπό την πίεση του αιτήματος της όσο το δυνατόν ταχύτερης επαναλειτουργίας του και άνευ συνεργασίας με τις αρμόδιες υπηρεσίες. Στις προθέσεις μας ήταν η εκπόνηση σχετικής μελέτης ώστε, μετά την εξασφάλιση των σχετικών αδειών και την ένταξη του έργου σε κάποιο πρόγραμμα χρηματοδότησης, να προχωρήσει η αποκατάστασή και ο εξωραισμός του.

Τα πράγματα όμως εξελίχθηκαν ερήμην της αρχικής μας προθέσης. Η αφαίρεση της μπροστά από την Αγία Τράπεζα βαθμίδας (σκαλοπατιού), η οποία δυσχέραινε τις κινήσεις του λειτουργού κατά την ώρα της λατρείας αποκάλυψε την αψίδα του πρώτου κτίσματος του Ιερού Ναού και ακολούθησαν οι ανασκαφικές εργασίες που διενέργησε η Εφορεία Αρχαιοτήτων Δωδεκανήσου με την επίβλεψη της κ. Άννας-Μαρίας Κάσδαγλη. Στη συνέχεια η διαπίστωση ότι τα επιχρίσματα είχαν αποσαθρωθεί οδήγησαν στην απόφαση της καθαίρεσής τους. Με λίγα λόγια ο Ναός αποκαταστάθηκε εσωτερικά κατά το μεγαλύτερο μέρος του (απομένει η αποκατάσταση του εσωτερικού διαχωριστικού τοίχου μεταξύ του πρόναου και του κυρίως Ναού, ο οποίος καθαιρέθηκε στην επισκευή του έτους 1957). Αντικαταστάθηκαν οι ηλεκτρολογικές εγκαταστάσεις, διαμορφώθηκε ο εσωτερικός φωτισμός και επιπλέον ο Ναός εξοπλίστηκε με σύγχρονο ψηφιακό ηχοσύστημα, μονάδες κλιματισμού και νέο ηλεκτρικό σύστημα κρούσης των κωδώνων. Επίσης στα εργαστήρια της Εφορείας Αρχαιοτήτων Δωδεκανήσου συντηρήθηκαν οι Εικόνες της Θεοτόκου, του Δωδεκαόρτου, ο Σταυρός και τα λυπηρά του Εικονοστασίου και ο Αρχιερατικός Θρόνος. Απομένει η συντήρηση του Εικονοστασίου και του Άμβωνα, η αντικατάσταση των στασιδίων και καθισμάτων καθώς και επιμέρους εργασίες εξωραισμού.

Η εργασίες αποκατάστασης και το αποτέλεσμα, οφείλουμε να ομολογήσουμε, ότι δεν ήταν μια εύκολη υπόθεση. Η υπέρβαση των δυσκολιών, κυρίως των οικονομικών, μας πείθει ότι ευδοκεί ο Θεός. Οι οικονομικοί χορηγοί με την ανταπόκριση στο προσωπικό μας αίτημα και την προσφορά τους μας έδωσαν τη δυνατότητα και την χαρά της υλοποίησης της προσπάθειας. Μαζί τους μπορέσαμε να προχωρήσουμε. Χωρίς αυτούς δεν θα ήταν δυνατόν. Η προσφορά τους δεν είναι προσφορά μόνο προς την τοπική Εκκλησία. Είναι προσφορά στη διαχρονική ιστορία του τόπου μας. Προς όλους εκφράζουμε θερμές εγκάρδιες ευχαριστίες. Ο Θεός να τους ευλογεί και να τους χαριτώνει. Σήμερα δεν αναφέρουμε τα ονόματα τους, καθώς και τα ονόματα όσων εκοπίασαν για την αφιλοκερδή εκπόνηση των σχετικών μελετών. Αυτό θα γίνει σε εκδήλωση που θα ακολουθήσει, κατά την οποία θα κάνουμε λεπτομερή απολογισμό των εργασιών και των δαπανών και θα επιδώσουμε επίσημα και ονομαστικά τις οφειλόμενες ευχαριστίες και τις τιμητικές διακρίσεις.

Ευχαριστίες οφείλουμε στην Εφορεία Αρχαιοτήτων Δωδεκανήσου και στην τότε Προισταμένη κ. Μάνια Μιχαηλίδου για την άψογη συνεργασία, χωρίς την οποία δεν θα ήταν εφικτό το αποτέλεσμα. Με την Εφορεία συμπορεύτηκαμε όλη αυτή την εικοσαετία της αρχιερατείας μας χωρίς προβλήματα και παρά τις δύσκολες οικονομικές συγκυρίες αποδόθηκε στον τόπο μας ένα σημαντικό έργο αποκαταστάσης εκκλησιαστικών μνημείων, συντηρήσεως εικόνων και δημιουργίας Μουσείων και πολλά άλλα. Ευχαριστούμε και τον σημερινό Προιστάμενο κ. Δημήτριο Αθανασούλη και τους συνεργάτες του, ιδιαίτερα για το γεγονός της παραχωρήσης του Ναού της Παναγίας του Κάστρου ως χώρου φιλοξενίας της σημερινής Ημερίδας.

Ευχαριστούμε επίσης την Οργανωτική Επιτροπή της Ημερίδας, τον Θεοφιλέστατο Επίσκοπο Ολύμπου κ. Κύριλλο, την κ. Μάνια Μιχαηλίδου, Επίτιμη Έφορο Εφορείας Αρχαιοτήτων Δωδεκανήσου, την κ. Ελένη Παπαβασιλείου, Αρχαιολόγο ΕΦΑ, και τον κ. Ηλία Κονισσή, καθώς και όλους, όσοι βοήθησαν στη διοργάνωσή της.

Χαιρετίζουμε όλους εσάς, που είστε σήμερα μαζί μας και ευχόμαστε πλούσια τη χάρη του Θεού στη ζωή και τα έργα σας.

Καλή συνέχεια και καλή επιτυχία."